Bir tarım araştırmacısı, iki farklı gübre türünün (Faktör A, ) ve üç farklı sulama yönteminin (Faktör B, ) bir bitkinin verimi üzerindeki etkisini incelemek amacıyla, her bir hücrede 5 tekrarın () bulunduğu tamamen rastgele tasarıma dayalı bir faktöriyel deney planlamıştır. Bütün faktörler sabit etkili model (Model I) varsayımına göre ele alınmıştır.
Elde edilen verilerle yapılan varyans analizi (ANOVA) sonucunda, Faktör A'nın ana etkisi () ve Faktör B'nin ana etkisi () istatistiksel olarak anlamlılık düzeyinde anlamsız bulunmuştur. Ancak, etkileşim etkisi oldukça yüksek bir anlamlılık düzeyine sahip çıkmıştır (). Varsayım kontrollerinde (normallik ve varyansların homojenliği) herhangi bir ihlale rastlanmamıştır.
Bu sonuçlara göre, araştırmacının izlemesi gereken en doğru istatistiksel yaklaşım ve yapması gereken çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?
- Faktörler arasında disordinal (çapraz) bir etkileşim bulunma olasılığı yüksektir; bu durumda ana etkilerin anlamsız çıkması yanıltıcı olabileceğinden, Faktör A'nın etkisi Faktör B'nin her bir düzeyi için (veya tam tersi) basit ana etkiler (simple main effects) analizi ile ayrı ayrı incelenmelidir.Answer
- BGübre türü ve sulama yönteminin ana etkileri istatistiksel olarak anlamsız bulunduğundan, bu faktörlerin bitki verimi üzerinde hiçbir etkisi olmadığı sonucuna varılmalı ve analiz herhangi bir ileri test yapılmadan sonlandırılmalıdır.
- CEtkileşim etkisinin anlamlı çıkması, faktörlerin bağımsız ana etkilerinin toplanabilir olduğunu gösterir; araştırmacı, düzeyler arası farklılıkları yorumlamak için doğrudan A ve B faktörlerinin marjinal ortalamalarını kullanmalıdır.
- DModelde hata serbestlik derecesi ve etkileşim serbestlik derecesi olarak hesaplandığından, etkileşim testi gereğinden fazla serbestlik derecesine sahip olup Tip I hataya (yanlış pozitif) yol açmıştır.
- ESabit etkili modellerde ana etkiler anlamsız olduğunda, beklenen kareler ortalaması (E(MS)) kuralları gereği, etkileşime ait F istatistiği hesaplanırken etkileşim kareler ortalaması hata yerine ana etkilerin kareler ortalamasına bölünerek sonuç düzeltilmelidir.