Türkiye'de Kentleşme Süreci ve Politikaları

$1980$’li yıllardan itibaren Türkiye’de uygulanan ekonomi politikalarıyla birlikte kentsel mekanın sosyal bir değer olmaktan çıkıp, piyasa koşullarında kâr amacıyla alınıp satılan bir "ticari ürün" haline gelmesi süreci aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Türkiye'de Cumhuriyet döneminden günümüze yaşanan iç göç hareketlerinin genellikle üretken ve genç nüfus tarafından gerçekleştirilmesi, göç veren kırsal yerleşmelerdeki demografik yapı üzerinde aşağıdaki etkilerden hangisine doğrudan neden olmaktadır?

Türkiye'de 1950'li yıllardan itibaren kırsal alanlardan kentlere doğru yaşanan yoğun göç hareketlerinde, göçün başladığı noktadaki (kırsal alan) olumsuz koşullar "itici faktörler" olarak tanımlanmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu süreçte etkili olan temel "itici" (push) nedenlerden biridir?

Türkiye’de $1980$ sonrası benimsenen neoliberal ekonomi politikaları, kentsel mekânı bir "sosyal kullanım değeri" olmaktan çıkarıp "değişim değeri" öncelikli bir metaya dönüştürmüştür. Bu süreçte $1984$ yılında yürürlüğe giren $2981$ sayılı İmar Affı Kanunu ve $3030$ sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun gibi düzenlemeler, kentsel rantın üretimi ve bölüşümünde radikal bir kırılma yaratmıştır.

Buna göre, $1980$ sonrası neoliberal kentleşme dinamikleri ve bu dönemdeki yasal/kurumsal dönüşümlere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de $2003$ yılında başlayan ve $2004$ yılındaki yasal düzenlemelerle (özellikle $5162$ ve $5273$ sayılı Kanunlar) pekişen süreçte, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) yetki alanları ve kurumsal kapasitesi önemli ölçüde genişletilmiştir. Bu dönemde gerçekleştirilen kurumsal ve yapısal dönüşümün temel sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle $1950$ sonrasında hız kazanan ve $1980$ sonrasında nitelik değiştirerek devam eden iç göç hareketlerinin en belirgin özelliklerinden biri, göçün seçici bir yapıya sahip olmasıdır. Genç ve üretken nüfusun yoğun olarak katıldığı bu hareketlilik göz önüne alındığında, yoğun göç alan bir kentsel merkezde aşağıdaki demografik durumlardan hangisinin ortaya çıkması beklenir?

Türkiye'de 1980 öncesinde konut finansmanı ağırlıklı olarak Emlak Kredi Bankası aracılığıyla yürütülürken, 1980 sonrası neoliberal dönüşüm süreciyle birlikte bu görev bütçe dışı bir fon aracılığıyla merkezi bir birime devredilmiştir. Bu kapsamda 1984 yılında yürürlüğe giren ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) yasal dayanağını oluşturan temel kanun aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kentsel dönüşüm uygulamalarının sosyo-mekansal etkilerinden biri olan 'soylulaştırma' (gentrification) sürecini ve düşük gelirli hak sahiplerinin yerinden edilmesi riskini hafifletmek amacıyla, $6306$ sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'da $2023$ yılında yapılan düzenlemelerle getirilen sosyal koruma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$6306$ sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ve ilgili yasal düzenlemeler uyarınca, "riskli yapı" olarak tespit edilen bir taşınmaz üzerinde gerçekleştirilecek dönüşüm uygulamalarına (yeniden inşa, payların satışı veya güçlendirme vb.) karar verilmesi süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de $2012$ yılında yürürlüğe giren **$6306$ sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun**'un temel uygulama amacı aşağıdakilerden hangisidir?

$1966$ yılında yürürlüğe giren $775$ sayılı Gecekondu Kanunu, Türkiye’de gecekondulaşma olgusuna ilk kez kapsamlı bir hukuki tanım getirmiştir. Kanun'un $2$. maddesinde yer alan unsurlar ve Türk kentleşme hukukundaki ayrım dikkate alındığında; bir yapının teknik ve hukuki açıdan "gecekondu" olarak nitelendirilebilmesi için sahip olması gereken temel ayırıcı özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de $1950$’li yıllardan itibaren tarımda makineleşme ve sanayileşme etkisiyle ivme kazanan hızlı kentleşme süreci, konut arzının talebi karşılayamaması sonucunda gecekondu olgusunu doğurmuştur. Kentleşme hukukunun temel taşlarından biri olan $775$ sayılı Gecekondu Kanunu, bir yapının 'gecekondu' statüsünde değerlendirilebilmesi için belirli kriterlerin kümülatif olarak bir arada bulunmasını şart koşmuştur.

Buna göre, aşağıdaki senaryolardan hangisinde yer alan yapı, $775$ sayılı Kanun’un $2.$ maddesinde yer alan yasal "gecekondu" tanımına tam olarak uymaktadır?

Türkiye'de $1984$ yılında yürürlüğe giren $2985$ sayılı Toplu Konut Kanunu ile kurulan sistem, konut üretimini desteklemek amacıyla bütçe dışı bir "fon" mekanizmasına dayanmaktaydı. Ancak $2003$-$2004$ yıllarında gerçekleştirilen yasal reformlar, Toplu Konut İdaresi'ni (TOKİ) sadece finansman sağlayan pasif bir birimden; kentsel mekanın bizzat üreticisi, arazi geliştiricisi ve pazarlayıcısı olan bir "girişimci devlet kurumuna" dönüştürmüştür.

Buna göre, TOKİ'nin bu süreçte merkezi hükümetin kentsel dönüşüm ve konut piyasasındaki mutlak belirleyici aktörü haline gelmesini sağlayan en stratejik kurumsal değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de $1923$-$1950$ yılları arasını kapsayan kentleşme süreci; Batı'daki sanayi devrimi sonrası yaşanan "kendiliğinden" kentleşme deneyimlerinden yapısal olarak farklılaşmaktadır. Bu dönemde yürürlüğe giren $1580$ sayılı Belediye Kanunu ve $2290$ sayılı Belediye Yapı ve Yollar Kanunu’nun temel felsefesi ile Ankara başta olmak üzere uygulanan imar pratikleri birlikte değerlendirildiğinde, Erken Cumhuriyet döneminin kentleşme karakterine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Erken Cumhuriyet Dönemi’nde (1923-1950) benimsenen kentleşme stratejileri; Osmanlı’dan devralınan Tanzimat dönemi belediyecilik mirasını yapısal olarak dönüştürerek, kenti sadece bir yerleşim birimi değil, Cumhuriyet’in modernleşme ideolojisinin sergilendiği bir vitrin olarak kurgulamıştır. Bu bağlamda, 1930’lu yıllarda yürürlüğe giren 1580 sayılı Belediye Kanunu ve 2290 sayılı Belediye Yapı ve Yollar Kanunu ile şekillenen imar rejiminin temel niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Erken Cumhuriyet Dönemi ($1923$-$1950$) kentleşme süreci, sanayileşmiş Batı ülkelerindeki ekonomik temelli ve "kendiliğinden" gelişen kentleşme deneyimlerinden farklı bir patika izlemiştir. Bu dönemde kentler, ekonomik üretim birimleri olmaktan ziyade yeni ulus devletin ideolojisinin, modern yaşam tarzının ve bürokratik otoritesinin sergilendiği idari merkezler olarak kurgulanmıştır. Buna göre, Erken Cumhuriyet Dönemi kentleşme politikasının temel yapısal karakterini en iyi ifade eden saptama aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de konut politikalarının tarihsel gelişimi içinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) kurumsal yapısı ve yetki alanı 2003-2004 yıllarında köklü bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşümle birlikte idare, sadece konut finansmanı sağlayan bir kurum olmaktan çıkıp kentsel mekanın üretiminde doğrudan belirleyici bir aktör haline gelmiştir. Bu süreçte gerçekleşen aşağıdaki düzenlemelerden hangisi, TOKİ'nin kamu mülkiyetindeki arazileri konut üretimi amacıyla sisteme dahil etme ve portföyünü genişletme kapasitesini doğrudan en üst seviyeye çıkarmıştır?

Cumhuriyet’in kuruluşundan 1950 yılına kadar geçen süreçte Türkiye’deki kentleşme hareketleri; sanayileşmeden ziyade devletin modernleşme hedefleri ve idari kararları doğrultusunda şekillenmiştir. Bu dönemde izlenen devlet güdümlü ve planlı kentleşme politikasının en somut örneği aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1930$ yılında yürürlüğe giren $1580$ sayılı Belediye Kanunu ve $1933$ tarihli $2290$ sayılı Belediye Yapı ve Yollar Kanunu gibi temel düzenlemelerle çerçevesi çizilen kentleşme politikaları, dönemin sosyo-ekonomik koşulları içerisinde özgün bir yapı sergilemektedir. Bu yasal çerçeve ve uygulama pratiği dikkate alındığında, $1950$ öncesi Türkiye'deki kentleşme süreci için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de $1950$'li yıllardan itibaren ivme kazanan hızlı kentleşme süreci, kentsel alanların nüfus soğurma kapasitesinin (sanayileşme hızı) kırsal alanlardan kopan nüfus akışının gerisinde kalmasıyla karakterize edilir. Bu yapısal dengesizliğin literatürdeki karşılığı ve temel dinamiğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?