Devlet ve Hükümet Sistemleri

Bir siyaset bilimi dersinde öğretim üyesi, dünya üzerindeki hükümet sistemlerini sınıflandırırken şu ifadeleri kullanmıştır:

"Bu modelde, yürütme gücü yapısal olarak ikiye bölünmüştür. Bir yanda halkın genel oyuyla seçilen ve meşruiyetini doğrudan sandıktan alan güçlü bir devlet başkanı bulunur. Diğer yanda ise yasama organının içinden çıkan, onun güvenoyuna tabi olan ve günlük icraatları yürüten bir başbakan ile kabinesi yer alır. Sistem, bu iki aktörün aynı siyasi gelenekten gelmesi durumunda yürütmeyi oldukça güçlendirirken; farklı siyasi kampları temsil etmeleri durumunda 'kohabitasyon' (birlikte yaşama) adı verilen zorunlu bir anayasal uzlaşmaya sahne olur."

Öğretim üyesinin temel özelliklerini ve işleyiş dinamiklerini anlattığı bu hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Siyaset bilimi ve anayasa hukuku doktrininde "düalist (iki başlı) yürütme" yapısı, hem klasik parlamenter sistemin hem de yarı başkanlık sisteminin ortak kurumsal özelliklerinden biridir. Her iki modelde de yürütme organı; devlet başkanı ile yasama organının siyasi güvenine dayanan bir bakanlar kurulundan (kabine) oluşur. Bu yapısal benzerliğe rağmen, iki sistemin anayasal kurgusu birbirinden farklıdır.

Buna göre, "düalist" yürütme yapısına sahip bir hükümet sisteminin klasik parlamenter sistem kategorisinden çıkarak yarı başkanlık sistemine dönüştüğünü gösteren en temel anayasal özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Bir siyaset bilimci, 20. yüzyılın ortalarında Latin Amerika'da kurulan bir yönetimin özelliklerini raporlarken şu ifadelere yer vermiştir:

'Yönetim, meclisi feshetmiş ve siyasal rekabeti ortadan kaldırmıştır. Ancak, toplumun tüm hücrelerine nüfuz edecek ve yeni bir insan tipi yaratacak kapsayıcı bir siyasal öğreti dayatmak yerine; vatanseverlik, nizam ve gelenek gibi sınırları net çizilmemiş, esnek kavramlara (zihniyete) vurgu yapmaktadır. İktidar, halkın siyasete aktif katılımını tehlikeli bulmakta ve kitlelerin rejim lehine dahi olsa sokaklarda toplanmasını arzulamamaktadır. Ekonomik aktörlerin, üniversitelerin ve meslek odalarının ise siyasete karışmadıkları ve rejimi açıkça eleştirmedikleri sürece kendi iç işleyişlerinde kısmen özerk kalmalarına müsaade edilmektedir.'

Bu raporda özellikleri betimlenen yönetim anlayışının, devlet ile sivil toplum ilişkilerini düzenlerken başvurduğu temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Federal devlet sisteminde iktidar, merkezi otorite (federal devlet) ile federe birimler (eyalet, kanton, lander vb.) arasında anayasal düzeyde bölüştürülmüştür. Bu sistemin sürekliliğini ve hukuki niteliğini belirleyen temel unsurlar göz önüne alındığında, federal devletin işleyişine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Klasik parlamenter hükümet sisteminin temel işleyiş prensipleri ve kuvvetler arasındaki ilişki biçimi dikkate alındığında, yürütme organının yapısı ve yasama organı karşısındaki siyasal konumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Meclis hükümeti sisteminde "kuvvetler birliği" ve "yasamanın üstünlüğü" ilkeleri uyarınca yürütme, meclisin talimatlarını yerine getiren bir "icra organı" niteliğindedir. Bu sistemde yürütme organının hukuki statüsü ve meclis ile olan ilişkisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Siyaset bilimi teorisinde konfederasyonlar, bağımsız devletlerin egemenliklerini bütünüyle devretmeksizin, ortak güvenlik veya ekonomik çıkarlar gibi belirli ve sınırlı amaçları gerçekleştirmek üzere bir araya geldikleri yapılar olarak tanımlanır.

Buna göre, bir siyasal birleşmenin konfederasyon olarak nitelendirilebilmesi için sahip olması gereken hukuki ve siyasi özelliklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Federal devlet sisteminde, federe birimlerin kendi anayasalarına, yasama, yürütme ve yargı organlarına sahip olmalarının yanı sıra; federal iradenin oluşumuna ve federal anayasanın değiştirilmesi sürecine kurucu birer unsur olarak dâhil olmaları esastır. Federe birimlerin federal yasama organında (genellikle ikinci bir meclis aracılığıyla) temsil edilerek merkezi kararların alınmasında söz sahibi olmalarını sağlayan bu işleyiş, federalizmin temel hukuki-siyasal sütunlarından biridir.

Buna göre, federe birimlerin federal devlet iradesinin oluşumuna iştirak etmesini ifade eden temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu hukuku disiplini ve siyasal sistemler analizi kapsamında, egemenliğin niteliği ve yetki devrinin sınırları, devletlerin bir araya gelerek oluşturdukları yapıların sınıflandırılmasında temel kriterlerdir. Bu bağlamda, üye birimlerin hukuki statüsü ve kurucu belgenin doğası incelendiğinde; konfederasyon modelinin hukuki ve siyasal yapısı hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi isabetlidir?

Siyasal sistemlerin coğrafi temelde örgütleniş biçimleri incelenirken, iktidarın merkez ile yerel birimler arasındaki dağılımı devletin hukuki yapısını belirler. Üniter devlet modelinde yerel yönetimlere geniş idari özerklik tanınsa dahi, bu durumun federal bir yapıya dönüşmediğini gösteren temel hukuki dayanak aşağıdakilerden hangisidir?

Başkanlık sisteminde yasama ve yürütme organları arasındaki 'sert ayrılık' ilkesi; organların birbirinin hukuki varlığına son verememesinin yanı sıra, fonksiyonel ve personel yönünden de tam bir bağımsızlığı öngörür.

Bu doğrultuda, başkanlık sisteminde yürütme organına yardımcı olan 'sekreterlerin' (bakanların) hukuki ve siyasi statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Meclis hükümeti sisteminin uygulandığı bir siyasal düzende, yürütme görevini yerine getiren ve meclis içinden seçilen kurulun (İcra Vekilleri Heyeti) oluşumu ve işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Siyaset bilimi literatüründe devlet birleşmeleri; kurucu belgenin niteliği, egemenliğin kullanımı ve üyelerin uluslararası statüsü bakımından farklı hukuki rejimlere tabidir. Bağımsız devletlerin ortak savunma, dış politika veya ekonomik çıkarlar gibi sınırlı amaçlarla bir araya gelerek oluşturdukları yapılar dikkate alındığında, konfederasyonların hukuki ve siyasal karakterine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Siyaset biliminde rejim tipolojileri sınıflandırılırken, totaliter rejimleri otoriter rejimlerden ayıran temel unsurlar arasında 'resmi ideoloji'nin kapsamı ve niteliği belirleyici bir rol oynar. Buna göre, totaliter rejimlerin toplumu bütünüyle dönüştürme iddiasını taşıyan resmi ideolojisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Siyaset bilimi literatüründe devlet yapıları, iktidarın merkez ile yerel birimler arasındaki paylaşım tarzına göre sınıflandırılmaktadır. Yerel birimlerin (eyalet, kanton, lander vb.) sadece idari özerkliğe sahip olmayıp; kendi yasama, yürütme ve yargı organlarını kurabildiği ve merkezi otoritenin hiyerarşik denetimi dışında kendi anayasalarını yapma yetkisine (kurucu iktidar) sahip olduğu 'siyasal adem-i merkeziyet' esasına dayanan devlet biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik parlamenter sistemde, yürütme organının 'sorumlu' kanadını oluşturan Bakanlar Kurulu'nun yasama organı tarafından denetlenmesi ve siyasal sorumluluğunun hayata geçirilmesi sürecinde başvurulan 'gensoru' mekanizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Siyaset bilimi literatüründe 'sert kuvvetler ayrılığı' ilkesinin uygulandığı başkanlık sisteminde, yasama ve yürütme organlarının karşılıklı bağımsızlığı sadece fonksiyonel ve hukuki bir ayrımı değil, aynı zamanda 'personel (şahsi)' düzeyde mutlak bir kopuşu da içerir.

Buna göre, başkanlık sisteminde yürütme erkinin yapısı ve yasama organı ile olan personel ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Üniter devlet sisteminde yasama yetkisinin tek bir merkezde toplanmış olması ve hukuk birliğinin esas alınması, yerel yönetimlerin hukuki statüsü ile kural koyma yetkileri üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır.

Buna göre, üniter bir devlette yerel yönetimlerin (mahalli idarelerin) yetki sınırları ve merkezi yönetimle olan ilişkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yarı başkanlık sisteminin kurumsal işleyişinde, yürütme erkinin "iki başlı" (dualist) yapısı, yasama çoğunluğunun siyasi rengine göre farklı güç dinamikleri sergilemektedir. Buna göre, halk tarafından seçilen devlet başkanının partisinin meclis çoğunluğunu kaybettiği ve muhalefetin parlamentoda üstünlük sağladığı bir "kohabitasyon" (birlikte yaşama) dönemine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Üniter devlet yapısında, idari yerinden yönetim (idari desantralizasyon) ilkesi çerçevesinde yerel birimlere geniş yönetsel yetkiler tanınabilse de; federal devletlerin temel özelliği olan 'siyasi yerinden yönetim' (siyasi desantralizasyon) bu sistemde mümkün görülmez. Üniter devletlerde siyasi yerinden yönetimin kabul edilmemesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?