Anarşizm

Anarşist teoride toplumsal düzenin kaynağı, liberal düşüncedeki "toplumsal sözleşme" veya hukuki pozitivizmin "yasa" kavramından kökten ayrılır. P. Kropotkin ve P.J. Proudhon gibi düşünürlerin vurguladığı üzere, anarşizme göre insan yapısı yasaların (pozitif hukuk) toplumsal barışı sağlamak yerine kaos ve eşitsizlik üretmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Proudhon, Bakunin ve Kropotkin gibi düşünürler tarafından temsil edilen; devletin ve hiyerarşik otoritenin birey özgürlüğünü kısıtlayan zorlayıcı kurumlar olduğunu savunarak bunların ortadan kaldırılmasını ve toplumun gönüllü iş birliği esasına göre örgütlenmesini hedefleyen siyasal ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşist kuramda, özellikle Proudhon ve Bakunin’in eserlerinde vurgulandığı üzere, toplumsal sözleşme geleneği; bireyin "kendini yönetme" (özerklik) hakkını bir üst kuruma devretmesinin ontolojik olarak imkansızlığı üzerinden reddedilir. Bu perspektife göre, bir bireyin başka bir birey veya kurum tarafından temsil edilmesi, o bireyin ahlaki fail sıfatını yitirmesi anlamına gelir. Bu temel önermeden hareketle, anarşizmin "devlet" ve "siyasal yükümlülük" konusundaki yaklaşımı aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde nitelendirilmiştir?

Mikhail Bakunin, 'Devletçilik ve Anarşi' adlı eserinde Karl Marx'ın öngördüğü proletarya diktatörlüğü kavramını eleştirirken; devletin, kimin adına yönetilirse yönetilsin kaçınılmaz olarak bir 'yönetenler' ve 'yönetilenler' ayrımı yaratacağını savunur. Bakunin'e göre, devletin otoritesi ile özgürlük arasındaki bu uzlaşmaz çelişki, 'bilimsel sosyalizm' iddiasıyla kurulan bir devlette dahi 'yeni bir imtiyazlı sınıf' (bürokrasi) doğuracaktır. Bakunin’in bu yaklaşımı ve anarşizmin devlet/otorite anlayışı göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi anarşist düşüncenin temel bir çıkarımıdır?

Anarşist düşünce geleneğinde, özellikle Proudhon’un federalizm anlayışı ve Bakunin’in devlet eleştirisi ekseninde, 'temsil' (representation) ilkesine yönelik köklü bir kuşku hakimdir. Onlara göre, bireyin kendi iradesini bir başkasına devretmesi, yalnızca teknik bir yetkilendirme değil, bireyin ahlaki özerkliğinden feragat ederek hiyerarşik bir sisteme boyun eğmesi anlamına gelir. Bu perspektiften hareketle, anarşizmin liberal demokrasinin temel dayanağı olan 'toplumsal sözleşme' ve 'temsiliyet' mekanizmalarına yönelttiği temel itiraz aşağıdakilerden hangisidir?

Siyaset biliminde iktidarın kaynağını açıklamak için başvurulan 'toplum sözleşmesi' kavramı, anarşist düşünce geleneği tarafından kökten reddedilir. Max Stirner'in bireyci isyanından Proudhon'un karşılıklılık ilkesine, Bakunin'in kolektivizminden Kropotkin'in dayanışmacı komünizmine kadar farklı ekolleri savunan anarşist düşünürlerin ortak noktası, devleti meşrulaştıran bu kurgusal sözleşmeye karşı çıkmalarıdır. Ancak anarşizm, sıklıkla yanlış anlaşıldığı üzere her türlü kurumsal yapının veya yönlendirmenin toptan reddi anlamına gelmemektedir.

Bu teorik çerçeveye göre, anarşizmin devlet, otorite ve toplum sözleşmesi kavramlarına yönelik yaklaşımını en doğru biçimde yansıtan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşist kuramın en radikal ve bireyci kanadını temsil eden Max Stirner, 'Biricik ve Mülkiyeti' (Der Einzige und sein Eigentum) adlı eserinde, özgürlüğün önündeki engellerin sadece dışsal (devlet, yasalar) değil, aynı zamanda içsel ve zihinsel olduğunu savunur. Stirner; bireyin üzerinde hak iddia eden 'insanlık', 'toplum', 'ahlak', 'tanrı' ve 'hak' gibi kavramları, bireyi köleleştiren 'zihinsel kurgular' veya 'hayaletler' (geister/spooks) olarak nitelendirir. Buna göre Max Stirner'ın 'egoizm' odaklı anarşizmini; Kropotkin'in 'karşılıklı yardım' veya Bakunin'in 'kolektivist' anlayışlarından ayıran temel felsefi fark aşağıdakilerden hangisidir?

P. J. Proudhon, M. Bakunin ve P. Kropotkin gibi düşünürlerin öncülüğünü yaptığı; devletin ve her türlü zorlayıcı otoritenin birey özgürlüğü önünde temel engel olduğunu savunarak, devlet aygıtının tamamen ortadan kaldırılmasını nihai amaç edinen siyasal ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşist düşünce geleneği, devletin meşruiyetini temellendirmek için kullanılan "toplum sözleşmesi" kuramına karşı çıkar. Anarşistlere göre birey, özgürlüğünü ve iradesini hiçbir kurum veya kişiye devredemez; bu nedenle devlet yapay ve baskıcı bir organizasyondur.

Buna göre anarşizmin, toplum sözleşmesini reddederek toplumsal düzenin kaynağı olarak savunduğu temel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Mikhail Bakunin, toplum sözleşmesi kuramcılarının (Hobbes, Locke, Rousseau) varsaydığı "doğa durumu" ve "siyasal toplum" ayrımına karşı çıkarak; devletin bireysel özgürlüklerin birleşimiyle oluşan bir üst irade değil, bu özgürlüklerin bir "mezarlığı" olduğunu savunur. Bu bağlamda, Bakunin'in devletin meşruiyetine yönelik eleştirisinin temelinde yatan ve onu Marksist "proletarya diktatörlüğü" kavramına da karşı çıkmaya iten temel argüman aşağıdakilerden hangisidir?

Siyasal ideolojiler içerisinde; devletin ve her türlü hiyerarşik otoritenin birey özgürlüğü önünde temel bir engel olduğunu savunan, bu nedenle toplumsal düzenin merkezi bir hükümet veya zorlayıcı yasalar olmaksızın, bireylerin gönüllü iş birliği ve özgür anlaşmalarıyla sağlanması gerektiğini ileri süren düşünce akımı aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşist düşünürlerden Pyotr Kropotkin, 'Karşılıklı Yardımlaşma' (Mutual Aid) adlı eserinde, Thomas Hobbes ve benzeri 'Toplum Sözleşmesi' kuramcılarının 'insanın insanla kalıcı bir savaş içinde olduğu' varsayımına ve bu varsayım üzerine inşa edilen devlet meşruiyetine köklü bir itiraz getirir. Kropotkin'e göre devlet, iddia edildiği gibi toplumsal kaosu engelleyen bir düzenleyici değil, aksine toplumun tarihsel ve biyolojik gelişimine aykırı bir müdahale aracıdır.

Buna göre, Kropotkin'in anarşist kuramında devletin reddedilmesinin temel sosyolojik dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşizm, yaygın bir yanılgı olarak her türlü kuralın ve otoritenin mutlak reddi olarak algılansa da, anarşist düşünürler rasyonel veya uzmanlığa dayalı otorite ile zorlayıcı siyasal otorite (devlet) arasında net bir ayrım yaparlar. Nitekim Mikhail Bakunin, 'Çizme yapımı konusunda çizmecinin otoritesine boyun eğerim.' diyerek, özgürlükle çelişmeyen bir otorite türünün varlığını kabul etmiştir.

Buna göre, Bakunin'in örneğinde olduğu gibi anarşist geleneğin reddetmediği bu otorite türünü, karşı çıktıkları siyasal otoriteden (devletten) ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Siyasal ideolojiler tarihi incelendiğinde anarşist düşünürlerin, devletin meşruiyetini temellendiren klasik "toplum sözleşmesi" teorilerine kökten karşı çıktıkları görülür. Örneğin Pierre-Joseph Proudhon, Rousseau'nun sözleşme kuramını eleştirirken, bu kurgunun bireyin egemenliğini devlete devretmesini sağlayan siyasi bir aldatmaca olduğunu iddia etmiştir. Anarşistlere göre, devletin ve yasaların varlığı, bireyin özgürce onay verdiği bir sözleşmenin değil, tarihsel bir gasp ve tahakkümün sonucudur.

Buna göre, anarşist düşünce geleneğinin toplum sözleşmesi teorilerine yönelttiği temel eleştiri ve savunduğu alternatif toplumsal düzen anlayışı aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Pierre-Joseph Proudhon'un "Anarşi düzendir" ($Anarchy\ is\ order$) şeklindeki paradoksal ifadesi, anarşist düşüncenin toplumsal örgütlenme mantığını özetler. Bu yaklaşıma göre düzen, dışsal bir otorite tarafından dayatılan bir yapı değil, toplumun kendi iç dinamiklerinden doğan doğal bir sonuçtur. Buna göre, anarşist kuramda devletin ve cebri yasaların ortadan kalkmasıyla sağlanacak olan toplumsal düzenin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşist düşünürler, özellikle Mikhail Bakunin ve Pierre-Joseph Proudhon, Aydınlanma döneminin "toplum sözleşmesi" kuramlarını "siyasal teoloji"nin modern bir biçimi olarak nitelendirmişlerdir. Bu çerçevede, Jean-Jacques Rousseau'nun "Genel İrade" (General Will) kavramı üzerinden kurgulanan demokratik egemenlik anlayışı da sert bir eleştiriye tabi tutulur. Anarşistlerin, Rousseau’nun "Genel İrade" kavramına dayanan devlet meşruiyetini reddetmelerindeki temel felsefi gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Anarşist düşünce geleneği, liberalizmin temelini oluşturan "toplum sözleşmesi" teorisini, bireyin devredilemez iradesini yapay bir üst yapıya teslim ederek onu köleleştiren bir kurgu olarak niteler. Anarşistler, devletin zorlayıcı ve hiyerarşik yapısı yerine; bireylerin, yerel toplulukların ve üretici grupların gönüllü iş birliğiyle şekillenen, aşağıdan yukarıya doğru gelişen bir örgütlenme modelini savunurlar.

Buna göre, anarşist kuramda devletin yerini alması önerilen, bireysel özerklik ile toplumsal düzeni gönüllü anlaşmalar yoluyla birleştirmeyi hedefleyen temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Mikhail Bakunin, Marksistlerin savunduğu 'proletarya diktatörlüğü'nün ve devlet aygıtının geçici bir araç olarak kullanılmasının, kaçınılmaz olarak yeni bir 'bilimsel-siyasi' seçkin tabaka ve baskıcı bir bürokrasi yaratacağını ileri sürmüştür. Bakunin'in bu yaklaşımıyla devletin her türlü biçimine karşı çıkarken vurguladığı temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?