Maliye Politikası Araçları

Makroekonomik istikrarı sağlamak amacıyla kamu gelir ve giderlerinin hükümet kararıyla bilinçli olarak değiştirilmesini ifade eden iradi (ihtiyari) maliye politikası, uygulanma sürecindeki zaman gecikmeleri (time lags) nedeniyle çeşitli eleştirilere uğramıştır.

İradi maliye politikasındaki zaman gecikmeleri ve bu politikanın diğer mali araçlarla karşılaştırılması bağlamında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir ülkenin mali yapısında aşağıdaki üç farklı durum eş anlı olarak gözlemlenmektedir:

I. İşsizlik oranının ardışık iki çeyrek boyunca $\%8$'i aşması durumunda, işsizlik sigortası ödeme sürelerinin herhangi bir yeni yasama kararına ihtiyaç duyulmadan otomatik olarak altı ay uzatılmasını emreden bir kanun yürürlüktedir.
II. Yüksek enflasyonist büyüme sürecinde, ücretlilerin nominal gelirlerindeki artış onları artan oranlı gelir vergisi tarifesinde üst dilimlere taşımış, bu durum kamu gelirlerini reel olarak artırarak ekonomide istenmeyen bir daraltıcı etki yaratmıştır.
III. Tarımsal ürünlerde piyasa fiyatlarının önceden belirlenmiş garanti fiyatlarının altına düşmesiyle, aradaki fark kadar destekleme ödemesi çiftçilerin hesaplarına herhangi bir idari işlem beklenmeksizin aktarılmaktadır.

Buna göre, bu ekonomideki mali araçların işleyişine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

A ülkesi, ana ihracat pazarlarında yaşanan ani talep daralması nedeniyle beklenmedik bir resesyona girmiş ve milli geliri düşmeye başlamıştır. Bu süreçte yasama organı tatile girmiş ve yürütme organı (hükümet) ekonomiyi canlandırmaya yönelik herhangi bir acil mali teşvik paketi veya yeni bir yasal düzenleme açıklamamıştır. Buna rağmen, izleyen çeyrekte ülkenin bütçe açığının herhangi bir idari işlem olmaksızın kendiliğinden genişlediği ve bu mali genişlemenin toplam talepteki düşüşü kısmen frenlediği raporlanmıştır.

Bu raporlamaya göre, bütçe açığının söz konusu dönemde kendiliğinden genişlemesine neden olan ve "otomatik istikrar sağlayıcı" işlevi gören temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Maliye politikası literatüründe, bütçe sisteminin kendi iç dinamikleri sayesinde makroekonomik dalgalanmaları yumuşatma kapasitesine sıklıkla vurgu yapılır. Yasama veya yürütme organlarının herhangi bir ilave müdahalesine gerek duymadan, yalnızca mevcut mali çerçevenin işleyişiyle ekonomik şokların etkisini daraltan bu mekanizmalar, sistemin 'amortisörleri' olarak işlev görür.

Aşağıda verilen maliye politikası uygulamalarından hangisi, metinde çerçevesi çizilen bu mekanizmaya (otomatik istikrar sağlayıcılara) uygun bir örnek oluşturmaz?

Bir ülkede bütçe gerçekleşmelerinin değerlendirildiği bir komisyon toplantısında uzmanlar şu tespiti yapmıştır: 'Geçtiğimiz mali yıl içinde çalışanların brüt ücretlerine, fiyatlar genel düzeyindeki artış oranıyla birebir aynı oranda zam yapılmış ve kâğıt üzerinde gelir kaybının önüne geçilmiştir. Üstelik yasama organı tarafından gelir vergisi oranlarında herhangi bir artışa gidilmemiş veya yeni bir vergi ihdas edilmemiştir. Buna rağmen yılsonu verileri incelendiğinde, hanehalkının harcanabilir reel gelirinin azaldığı ve ekonomide hükümetin müdahalesi olmaksızın kendiliğinden bir talep daralması yaşandığı görülmektedir.'

Mevcut mali yapı dikkate alındığında; nominal gelirleri enflasyon oranında artmasına rağmen bireylerin reel gelirlerindeki bu düşüşü ve ortaya çıkan otomatik daraltıcı etkiyi açıklayan kavram ile bu durumun temel nedeni aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Kamu açıklarının finansman yöntemlerinden biri olan iç borçlanma, borcun kaynağına (Merkez Bankası, ticari bankalar, banka dışı kesim) ve vadesine göre ekonomide farklı makroekonomik sonuçlar doğurmaktadır. Bir ekonomide hükümetin artan kamu harcamalarını Merkez Bankası (monetizasyon) kaynakları yerine, doğrudan banka dışı özel kesime (hanehalkı ve kurumsal yatırımcılara) tahvil satarak finanse ettiği varsayıldığında; borçlanmanın etkileri ve teorik yaklaşımlar hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Maliye teorisinde kurumlar vergisi, matrahı olan kurum kârlarının milli gelire kıyasla konjonktürel dalgalanmalara çok daha duyarlı (esnek) olması nedeniyle genel ekonomi için güçlü bir otomatik istikrar sağlayıcı olarak kabul edilir. Buna rağmen, kurumlar vergisindeki dalgalanmaların hanehalkının harcanabilir geliri ve dolayısıyla uyarılmış tüketimi üzerindeki doğrudan istikrar sağlayıcı etkisi, artan oranlı gelir vergisine kıyasla oldukça zayıftır.

Kurumlar vergisinin hanehalkı tüketimi üzerindeki otomatik istikrar sağlayıcı etkisinin sınırlı kalmasını açıklayan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Tüketici fiyat endeksinin hızla tırmandığı bir konjonktürde, ücretli kesimin maaşlarına enflasyon oranında zam yapılarak satın alma güçleri korunmaya çalışılmıştır. Buna karşın, gelir vergisi tarifesindeki dilimlerin enflasyon oranında yukarı yönlü güncellenmemesi nedeniyle çalışanların daha yüksek oranlı vergi dilimlerine girdiği ve reel harcanabilir gelirlerinin düştüğü tespit edilmiştir. Maliye literatüründe 'mali sürüklenme' olarak kavramsallaştırılan bu olgunun makroekonomik işleyişteki temel yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

Yüksek oranlı talep enflasyonu ve yapısal bütçe açıklarının eş anlı olarak yaşandığı bir ekonomide, Hazine yönetimi bütçe açıklarını finanse etmek için Merkez Bankası avansları veya ticari bankalar yerine, doğrudan banka dışı özel kesime (hanehalkı ve kurumsal yatırımcılara) yönelik uzun vadeli devlet tahvili ihracına ağırlık verme kararı almıştır.

Buna göre, Hazine'nin tercih ettiği bu borçlanma stratejisinin enflasyonla mücadele kapsamındaki temel makroekonomik amacı ile bu politikanın uygulanması neticesinde ortaya çıkması beklenen en belirgin risk (yan etki) aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir ülkede yasal bir düzenleme gereği, maliye idaresi her bütçe döneminde kamu gelirleri ile kamu giderlerinin birbirine tam olarak eşit olmasını sağlamak zorundadır.

Bu ekonomide dışsal bir şok nedeniyle üretim hacminde daralma (resesyon) süreci başladığında, söz konusu bütçe kuralına tavizsiz bir şekilde uyulmasının makroekonomik denge üzerindeki beklenen etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ekonomide milli gelir hızla genişleyerek tam istihdam seviyesine yaklaşırken, artan vergi hasılatı ve azalan sosyal transferler (işsizlik sigortası vb.) nedeniyle kamu bütçesi kendiliğinden fazla vermeye başlamıştır. Ancak kamu otoritesi, ortaya çıkan bu bütçe fazlasını mali bir alan olarak değerlendirmiş ve tamamını kamu personeline yönelik ek ödemeler ile yeni cari harcamaları finanse etmek için kullanmıştır.

Bu politika tercihi ve bütçe yönetimi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

Keynesyen makroekonomik modelin geçerli olduğu dışa kapalı bir ekonomide marjinal tüketim eğilimi ($c$), $0,80$'dir. Hükümet, kaynak dağılımında etkinliği artırmak amacıyla $200$ milyar TL'lik yeni altyapı yatırımı (reel harcama) yapma kararı almıştır. Otonom vergilerin geçerli olduğu bu ekonomide, hükümet bu yeni harcamanın yarısını ($100$ milyar TL) alt gelir gruplarına yönelik karşılıksız transfer harcamalarını iptal ederek, diğer yarısını ($100$ milyar TL) ise otonom vergileri artırarak finanse etmiştir.

Buna göre, gerçekleştirilen bu karmaşık maliye politikasının milli gelir üzerindeki net etkisi ve temel makroekonomik gerekçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Bir ülkede yürürlükte olan artan oranlı gelir vergisi tarifesinde yer alan gelir dilimi tutarları, uzun bir süre sabit bırakılmıştır. Ülkenin içinden geçtiği yüksek enflasyon sürecinde, çalışanların nominal ücretleri fiyatlar genel düzeyindeki artış oranında yükseltilmiş, dolayısıyla satın alma güçlerinde (reel gelirlerinde) herhangi bir artış yaşanmamıştır. Mali yıl sonunda yapılan makroekonomik değerlendirmelerde; yasama organı tarafından vergi oranlarında bir artış yapılmamasına veya yeni bir vergi ihdas edilmemesine rağmen, kamu gelirlerinin GSYH içindeki payının belirgin şekilde arttığı ve özel kesimin harcanabilir gelirindeki düşüşe bağlı olarak toplam talepte daralma meydana geldiği saptanmıştır.

Bu makroekonomik tablo ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir ülkenin makroekonomik verileri incelendiğinde; cari yılda fiili bütçenin açık verdiği, ancak ekonominin tam istihdam seviyesinde (potansiyel hasıla düzeyinde) faaliyet göstermesi varsayımı altında bütçenin fazla vereceği hesaplanmıştır.

Bu durum dikkate alındığında, yürütülen bütçe politikasının yönü ve mevcut bütçe açığının niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

Bir ülkenin parlamentosu tarafından kabul edilen yeni bir yasa ile, imalat sanayisindeki kapasite kullanım oranının üst üste iki çeyrek dönem boyunca $\%70$ seviyesinin altına inmesi durumunda, sektördeki firmalara uygulanan kurumlar vergisi oranının ilave bir meclis kararına ihtiyaç duyulmaksızın $5$ puan düşürülmesi karara bağlanmıştır.

Makroekonomik göstergeler ile mali araçlar arasında kurulan bu mekanizma, maliye politikası literatüründe aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

X ülkesinde, gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) büyüme oranının art arda iki çeyrek negatif değer alması durumunda, asgari ücretlilerin belirli bir süre gelir vergisinden muaf tutulması yasal bir kurala bağlanmıştır. İlgili yasaya göre, söz konusu makroekonomik şartlar gerçekleştiğinde yeni bir meclis kararına veya uzun bir yasama sürecine gerek kalmaksızın, yürütme organı bu muafiyeti doğrudan uygulamaya koyma yetkisine sahiptir.

Buna göre, X ülkesinde karar gecikmelerini önlemek amacıyla devreye sokulan bu maliye politikası aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Dışa açık ve eksik istihdamın bulunduğu bir ekonomide temel makroekonomik parametreler şu şekildedir:

- Marjinal tüketim eğilimi ($c$): $0,75$
- Gelir vergisi oranı ($t$): $0,20$
- Marjinal ithalat eğilimi ($m$): $0,10$

Hükümet, ekonomideki deflasyonist açığı kapatmak amacıyla iki farklı maliye politikası senaryosu üzerinde çalışmaktadır. Birinci senaryoda sadece mal ve hizmet alımlarından oluşan reel kamu harcamalarının artırılması, ikinci senaryoda ise sadece otonom transfer harcamalarının artırılması öngörülmektedir.

Her iki senaryonun da milli gelir üzerinde aynı miktarda ($\Delta Y$) artış sağlaması hedeflenmektedir.

Buna göre, ikinci senaryoda yapılması gereken transfer harcaması artış tutarının, birinci senaryoda yapılması gereken reel kamu harcaması artış tutarına oranı ($\frac{\Delta Tr}{\Delta G}$) aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ekonomide konjonktürel daralma yaşanırken, karar alıcıların (yasama veya yürütme) herhangi bir yeni düzenleme yapmasına gerek kalmaksızın, kamu bütçesi gelir ve gider kalemlerindeki esneklik sayesinde kendiliğinden açık vermeye başlar. Bu durum, otomatik istikrar sağlayıcıların devrede olduğunu gösterir.

Buna göre, otomatik istikrar sağlayıcıların makroekonomik işleyişi ve sınırları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Ekonomik istikrarsızlıklarla mücadelede kullanılan maliye politikası araçlarının başarısı, büyük ölçüde zamanlamasına bağlıdır. İradi (ihtiyari) maliye politikası ile otomatik istikrar sağlayıcıların temel farklarından biri, bu süreçte ortaya çıkan zaman gecikmelerinin (lags) niteliği ve uzunluğudur.

Bu iki politika aracının zaman gecikmeleri açısından karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A ülkesinde yasama organı, uzun süredir gelir vergisi tarifesindeki dilim tutarlarında herhangi bir enflasyon güncellemesi yapmamıştır. Bu süreçte ülkede yaşanan talep enflasyonu sebebiyle bireylerin elde ettiği parasal kazançlar nominal olarak sürekli yükselmektedir. Yapılan enflasyon farkı ödemeleri çalışanların brüt reel gelirlerini başlangıçta sabit tutsa da, artan nominal gelirler bireyleri daha yüksek vergi oranlarına tabi kılmıştır. Yıl sonunda kamu hesapları incelendiğinde, hükümetin herhangi bir yasal düzenleme veya karar almamasına rağmen, ortalama vergi yükünün arttığı ve hanehalkının harcanabilir reel gelirinin düşerek toplam talebin istemsizce baskılandığı görülmüştür.

Bu ekonomide kendiliğinden ortaya çıkan daraltıcı etki, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?