Examkin

Bütçe Politikası

11 questions

Question 1Question →

Maliye politikası araçlarından biri olan bütçe politikasında; kamu harcamalarında meydana gelen bir artışın, aynı miktarda vergi artışıyla finanse edilmesi durumunda, millî gelirdeki artış miktarının kamu harcamalarındaki artış miktarına eşit olacağını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Denk bütçe çarpanı

Answer

Denk bütçe çarpanı (Haavelmo Teoremi)
Denk bütçe çarpanı yaklaşımına göre, kamu harcamaları ve vergi gelirleri aynı miktarda artırıldığında, harcama artışının yarattığı genişletici etki vergi artışının yarattığı daraltıcı etkiden daha fazladır ve toplam sonuç harcama artışı kadar bir gelir artışıdır.

Step-by-Step Solution

1
Koşulların belirlenmesi
ΔG=ΔTΔG = ΔT
Soruda kamu harcamalarındaki artışın (ΔGΔG) vergi artışıyla (ΔTΔT) finanse edildiği belirtilmiştir.
2
Çarpan katsayılarının birleştirilmesi
kbb=kg+kt=1k_{bb} = k_g + k_t = 1
Harcama çarpanı (kgk_g) pozitif, vergi çarpanı (ktk_t) ise negatiftir. İkisi toplandığında kapalı bir ekonomide denk bütçe çarpanı 11'e eşit olur.
3
Gelir üzerindeki etkinin hesaplanması
ΔY=ΔGΔY = ΔG
Çarpan değeri 11 olduğu için millî gelirdeki değişim (ΔYΔY), başlangıçtaki harcama artışı (ΔGΔG) kadar olacaktır.

Key Concept

Haavelmo Teoremi (Denk Bütçe Çarpanı)

Practice More

Transfer harcamalarının vergiyle finanse edilmesi durumundaki çarpan etkisini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 2Question →

Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan bütçe gerçekleşme raporuna göre; tt yılında mali tablolarda 400400 milyar TL fiili açık gözlemlenirken, ekonominin potansiyel GSYH düzeyinde ürettiği varsayımıyla hesaplanan yapısal (tam istihdam) bütçe açığı 120120 milyar TL olarak belirlenmiştir. t+1t+1 yılına gelindiğinde, fiili bütçe açığı değişmeyerek 400400 milyar TL seviyesinde kalmış, ancak yapısal bütçe açığının 280280 milyar TL'ye yükseldiği raporlanmıştır.

Modern bütçe politikası analizi çerçevesinde, iki dönem arasındaki bu değişime dair aşağıdaki yargılardan hangisine kesinlikle ulaşılabilir?

Show answer & explanation

Answer: Hükümet iradi olarak genişletici bir bütçe politikası uygulamış, ekonomideki durgunluk hafifleyerek konjonktürel açık daralmıştır.

Answer

Hükümet iradi olarak genişletici bir bütçe politikası uygulamış, ekonomideki durgunluk hafifleyerek konjonktürel açık daralmıştır.
Bütçe analizinde maliye politikasının yönü 'yapısal açık' (tam istihdam bütçe açığı) üzerinden değerlendirilir. Yapısal açığın 120120 milyar TL'den 280280 milyar TL'ye yükselmesi, hükümetin vergi oranlarını düşürmek veya kamu harcamalarını artırmak suretiyle iradi olarak 'genişletici' bir politika izlediğinin kesin kanıtıdır. Diğer yandan, formüle (Fiili Açık = Yapısal Açık + Konjonktürel Açık) göre tt yılında 280280 milyar TL olan konjonktürel açık, t+1t+1 yılında 120120 milyar TL'ye gerilemiştir. Konjonktürel açığın daralması, ekonominin potansiyel üretim seviyesine yaklaştığını, yani durgunluğun hafiflediğini göstermektedir.

Step-by-Step Solution

1
Fiili açık, yapısal açık ve konjonktürel açık arasındaki matematiksel ilişkiyi kurmak.
Fiili Açık = Yapısal Açık + Konjonktürel Açık denklemi elde edilir.
Bütçe dengesindeki değişimlerin iradi politikalardan mı yoksa ekonomik dalgalanmalardan mı kaynaklandığını ayrıştırmak için bu denklem zorunludur.
2
tt yılı için konjonktürel açığı hesaplamak.
400=120+Konjonktu¨rel Ac¸ık⇒Konjonktu¨rel Ac¸ık=280400 = 120 + \text{Konjonktürel Açık} \Rightarrow \text{Konjonktürel Açık} = 280 milyar TL.
İlk yıldaki ekonomik daralmanın bütçeye getirdiği otomatik yükü (vergi kaybı ve transfer artışı) bulmak.
3
t+1t+1 yılı için konjonktürel açığı hesaplamak.
400=280+Konjonktu¨rel Ac¸ık⇒Konjonktu¨rel Ac¸ık=120400 = 280 + \text{Konjonktürel Açık} \Rightarrow \text{Konjonktürel Açık} = 120 milyar TL.
İkinci yılda ekonomik daralmanın bütçeye etkisinin ne yönde değiştiğini tespit etmek.
4
Yapısal ve konjonktürel açıklardaki değişimi yorumlamak.
Yapısal açık 120120'den 280280'e çıkmıştır (İradi genişletici politika). Konjonktürel açık 280280'den 120120'ye düşmüştür (Ekonomik toparlanma/durgunluğun hafiflemesi).
Yapısal açıktaki büyüme hükümetin bilinçli olarak bütçeyi genişlettiğini; konjonktürel açıktaki küçülme ise gelirlerin potansiyel seviyeye yaklaştığını gösterir.

Key Concept

Tam İstihdam (Yapısal) Bütçe Dengesi ve İradi Maliye Politikası
Question 3Question →

Ekonomide durgunluk (resesyon) yaşandığı ve toplam talebin yetersiz olduğu bir dönemde, ekonomik canlılığı yeniden sağlamak amacıyla uygulanacak genişlemeci bütçe politikası kapsamında aşağıdakilerden hangisinin yapılması beklenir?

Show answer & explanation

Answer: Kamu harcamalarının artırılması ve vergi oranlarının düşürülmesi

Answer

Kamu harcamalarının artırılması ve vergi oranlarının düşürülmesi
Durgunluk dönemlerinde temel sorun toplam talep yetersizliğidir. Genişlemeci bütçe politikası, kamu harcamalarını artırarak devletin mal ve hizmet talebini doğrudan yükseltir. Aynı zamanda vergi oranlarının düşürülmesi, bireylerin ve firmaların harcanabilir gelirini artırarak tüketim ve yatırım harcamalarını teşvik eder. Bu iki mekanizma birleşerek toplam talebi ve dolayısıyla milli geliri artırır.

Step-by-Step Solution

1
Ekonomik durumun tespit edilmesi
Durgunluk (resesyon) dönemi
Toplam talebin üretim kapasitesinin altında olması nedeniyle işsizlik artar ve büyüme yavaşlar.
2
Politika yönünün belirlenmesi
Genişlemeci bütçe politikası
Toplam talebi (ADAD) artırmak için harcanabilir geliri ve doğrudan kamu talebini yükseltmek gerekir.
3
Araçların uygulanması
G↑G ↑ ve T↓T ↓
Kamu harcamalarındaki (GG) artış doğrudan talebi artırırken, vergilerdeki (TT) azalış tüketim ve yatırımı teşvik eder.

Key Concept

Genişlemeci Maliye Politikası Araçları

Practice More

Bütçe çarpanlarının (kamu harcaması çarpanı vs. vergi çarpanı) mutlak değerce büyüklük sıralamasını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 4Question →

Bir ekonomide belirli bir dönemde mali yıl sonunda fiili bütçe açığının belirgin şekilde arttığı, ancak tam istihdam bütçe açığında (yapısal bütçe dengesi) herhangi bir değişiklik olmadığı tespit edilmiştir.

Bütçe politikası araçları bağlamında, bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Ekonomik faaliyet hacminin daralması sonucu otomatik istikrar sağlayıcıların bütçe açığını artırıcı yönde çalışması

Answer

Fiili bütçe açığının artıp tam istihdam bütçe açığının değişmemesi, ekonominin daralma dönemine girmesi nedeniyle otomatik istikrar sağlayıcıların devreye girmesiyle açıklanır.
Tam istihdam (yapısal) bütçe açığı, yalnızca hükûmetin aldığı iradi (ihtiyari) maliye politikası kararlarıyla değişir. Soruda yapısal açığın değişmediği belirtildiği için hükûmetin iradi olarak harcamaları artırmadığı veya vergileri indirmediği anlaşılmaktadır. Buna rağmen fiili bütçe açığının artması, konjonktürel bir açığın ortaya çıktığını gösterir. Ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması ve daralma evresine girilmesiyle birlikte, otomatik istikrar sağlayıcıların mekanizması gereği vergi tahsilatı kendiliğinden düşer ve işsizlik sigortası gibi transfer harcamaları kendiliğinden artar. Bu durum, herhangi bir iradi karar alınmaksızın fiili bütçe açığının artmasına neden olur.

Step-by-Step Solution

1
Sorudaki iki temel bütçe açığı kavramını (fiili ve tam istihdam bütçe açığı) tanımlamak ve aralarındaki farkı belirlemek.
Fiili bütçe açığı o yıl gerçekleşen toplam bütçe açığıdır; tam istihdam (yapısal) bütçe açığı ise ekonominin tam kapasitede çalıştığı varsayımıyla hesaplanan ve sadece iradi politika değişikliklerinden etkilenen açıktır.
İki kavram arasındaki fark (konjonktürel açık), otomatik istikrar sağlayıcıların etkilerini iradi politikalardan ayırmayı sağlar.
2
Yapısal bütçe açığının neden sabit kaldığını analiz etmek.
Yapısal açık değişmiyorsa, hükümet kamu harcamalarında veya vergi oranlarında iradi (ihtiyari) bir değişikliğe gitmemiştir.
Eğer genişletici yönde iradi bir politika uygulansaydı (örneğin harcama artışı veya vergi indirimi), yapısal bütçe açığı da matematiksel olarak artardı.
3
İradi politika yokken fiili bütçe açığındaki artışın kaynağını belirlemek.
İradi müdahale olmaksızın fiili açık artıyorsa, bu durum ekonominin daralma evresine (resesyona) girmesinden kaynaklanır.
Daralma dönemlerinde milli gelir düştüğü için otomatik istikrar sağlayıcılar devreye girer; vergi gelirleri kendiliğinden azalır ve transfer harcamaları (işsizlik maaşı vb.) artarak fiili bütçe açığını büyütür.

Key Concept

Tam İstihdam Bütçe Açığı (Yapısal Bütçe Dengesi) ve Otomatik İstikrar Sağlayıcılar
Question 5Question →

Kapalı bir ekonomide marjinal tüketim eğiliminin (cc) 0,750,75 ve gelir vergisi oranının (tt) 0,200,20 olduğu tahmin edilmektedir. Karar alıcılar, ekonomideki durgunluğu aşmak amacıyla otonom kamu harcamalarını 200200 milyar TL artırmayı planlamaktadır. Ancak mevcut bütçe dengesini korumak adına, bu artışın tamamının otonom vergilerde yapılacak eşit tutarlı bir artışla (ΔG=ΔT0\Delta G = \Delta T_0) finanse edileceği bir bütçe politikası tasarlanmıştır.

Yatırımların gelirden bağımsız olduğu varsayımı altında, uygulanacak bu bütçe politikasının milli gelir seviyesi üzerindeki nihai etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Milli gelir 125125 milyar TL artar.

Answer

Milli gelir 125 milyar TL artar.
Oransal verginin (tt) bulunduğu dışa kapalı bir ekonomide bütçe politikasının net etkisi hesaplanırken çarpan formülleri değişir. Kamu harcamalarındaki 200200 milyar TL'lik artış, harcama çarpanı (2,52,5) üzerinden geliri 500500 milyar TL artırır. Ancak eş anlı yapılan otonom vergilerdeki 200200 milyar TL'lik artış, vergi çarpanı (−1,875-1,875) üzerinden geliri 375375 milyar TL daraltır. İki politikanın eş anlı uygulandığı bu denk bütçe politikasının net etkisi, milli geliri 125125 milyar TL artırmak yönünde olacaktır.

Step-by-Step Solution

1
Kamu harcamaları çarpanının (kgk_g) hesaplanması
kg=11−c(1−t)=11−0,75(1−0,20)=10,40=2,5k_g = \frac{1}{1 - c(1 - t)} = \frac{1}{1 - 0,75(1 - 0,20)} = \frac{1}{0,40} = 2,5
Harcama artışının genişletici etkisini ölçmek için oransal vergili modelin çarpanı bulunmalıdır.
2
Otonom vergi çarpanının (ktk_t) hesaplanması
kt=−c1−c(1−t)=−0,751−0,75(1−0,20)=−0,750,40=−1,875k_t = \frac{-c}{1 - c(1 - t)} = \frac{-0,75}{1 - 0,75(1 - 0,20)} = \frac{-0,75}{0,40} = -1,875
Vergi artışının daraltıcı etkisini ölçmek için oransal vergili modelin vergi çarpanı bulunmalıdır.
3
Milli gelirdeki toplam değişimin (ΔY\Delta Y) bulunması
ΔY=(2,5×200)+(−1,875×200)=500−375=125\Delta Y = (2,5 \times 200) + (-1,875 \times 200) = 500 - 375 = 125
Harcama artışının genişletici etkisi ile vergi artışının daraltıcı etkisi toplanarak bütçe politikasının net etkisi hesaplanır.

Key Concept

Oransal Vergili Durumda Denk Bütçe Politikası ve Çarpan Etkisi

Alternative Method

Vergi ve harcama çarpanlarını ayrı ayrı hesaplayıp toplamak yerine, oransal verginin bulunduğu durumlar için geçerli olan doğrudan karma denk bütçe çarpanı formülü olan (1−c)/[1−c(1−t)](1-c)/[1-c(1-t)] kullanılabilir. Çarpan (1−0,75)/0,40=0,625(1-0,75) / 0,40 = 0,625 olarak bulunur ve bütçedeki değişim tutarı olan 200200 ile çarpıldığında sonuç doğrudan 125125 çıkar.
Estimated Time:2m 0s
Question 6Question →

Bir ülkenin ekonomi yönetimi, bütçe denkliğini her bir takvim yılı itibarıyla sağlamak yerine, tüm konjonktür evrelerini kapsayan daha uzun bir zaman diliminde sağlamayı hedeflemektedir. Bu stratejiye göre, ekonominin daralma aşamasında bilinçli olarak verilen bütçe açıkları, genişleme aşamasında elde edilecek bütçe fazlalarıyla dengelenecektir.

Yukarıda temel mantığı verilen bütçe politikası yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Devrî bütçe politikası

Answer

Devrî bütçe politikası
Paragrafta tarif edilen politika, bütçe denkliğinin bir takvim yılı yerine tam bir konjonktür dalgalanması süresince sağlanmasını savunan devrî bütçe politikasıdır. Bu modelde, ekonominin resesyon (daralma) dönemlerinde yaratılan açıklar, refah (genişleme) dönemlerinde elde edilecek bütçe fazlaları ile finanse edilir ve böylece uzun dönemde bütçe denkliği korunmuş olur.

Step-by-Step Solution

1
Sorudaki ekonomi yönetiminin temel hedefini analiz etmek.
Yönetimin, bütçe denkliğini yıllık olarak değil, bir konjonktür dönemi (daralma ve canlanma evrelerinin tamamı) boyunca sağlamayı hedeflediği tespit edilir.
Hangi bütçe teorisinin uygulandığını belirlemenin ilk adımı denklik koşulunun zaman ufkunu saptamaktır.
2
Açık ve fazlaların nasıl kullanıldığını değerlendirmek.
Daralma döneminde ortaya çıkan açıkların, genişleme dönemindeki fazlalarla kapatılarak uzun vadeli bir denklik oluşturulduğu görülür.
Bu mekanizma, sürekli açık verilebilmesini savunan telafi edici bütçe ile açığı fazlayla kapatıp denkliği arayan devrî bütçe arasındaki ayrımı netleştirir.

Key Concept

Bütçe Politikası Yaklaşımları (Devrî Bütçe)
Question 7Question →

Bir ülkede yasal bir düzenleme gereği, maliye idaresi her bütçe döneminde kamu gelirleri ile kamu giderlerinin birbirine tam olarak eşit olmasını sağlamak zorundadır.

Bu ekonomide dışsal bir şok nedeniyle üretim hacminde daralma (resesyon) süreci başladığında, söz konusu bütçe kuralına tavizsiz bir şekilde uyulmasının makroekonomik denge üzerindeki beklenen etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Azalan kamu gelirlerini telafi etmek için harcamaların kısılması veya vergi oranlarının artırılması gerekeceğinden, ekonomideki daralma eğilimi daha da şiddetlenir.

Answer

Azalan kamu gelirlerini telafi etmek için harcamaların kısılması veya vergi oranlarının artırılması gerekeceğinden, ekonomideki daralma eğilimi daha da şiddetlenir.
Modern maliye teorisine göre, her yıl bütçe denkliğini sağlamayı hedefleyen politikalar 'konjonktürle aynı yönlü' (pro-cyclical) etki yaratır. Bir ekonomide resesyon (daralma) başladığında, ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması nedeniyle vergi gelirleri kendiliğinden düşer. Eğer hükümet, sadece bütçe denkliğini korumak amacıyla azalan gelirlere paralel olarak kamu harcamalarını kısar veya yeni vergiler koyarsa, piyasadaki toplam talep daha da azalır. Bu durum, ekonominin kendi iç dinamikleriyle toparlanmasını engeller ve durgunluğun çok daha derin bir krize dönüşmesine yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Durgunluğun kamu gelirleri üzerindeki ilk etkisini belirleme
Üretim ve istihdam düştüğü için devletin topladığı vergi hasılatı kendiliğinden azalır.
Vergi gelirleri, makroekonomik aktivitenin (milli gelirin) doğrudan bir fonksiyonudur.
2
Bütçe kuralının gerektirdiği maliye politikası tepkisini analiz etme
Yasalar gereği gelir ve giderin eşit olması gerektiğinden, hükümet azalan vergi gelirlerine uyum sağlamak için ya kamu harcamalarını kısmak ya da vergi oranlarını artırmak zorundadır.
Bütçe açığı verilmesi yasaklanmıştır.
3
Zorunlu olarak alınan önlemlerin makroekonomik sonucunu değerlendirme
Durgunluk içindeki bir ekonomide kamu harcamalarının kısılması veya vergilerin artırılması (daraltıcı maliye politikası), toplam talebi daha da düşüreceğinden resesyon şiddetlenir.
Bu durum, politikanın konjonktürle aynı yönlü (pro-cyclical) çalışmasına neden olur.

Key Concept

Geleneksel (Yıllık Denk) Bütçe Politikasının Döngüsel Etkileri
Question 8Question →

Bir ekonomide milli gelir hızla genişleyerek tam istihdam seviyesine yaklaşırken, artan vergi hasılatı ve azalan sosyal transferler (işsizlik sigortası vb.) nedeniyle kamu bütçesi kendiliğinden fazla vermeye başlamıştır. Ancak kamu otoritesi, ortaya çıkan bu bütçe fazlasını mali bir alan olarak değerlendirmiş ve tamamını kamu personeline yönelik ek ödemeler ile yeni cari harcamaları finanse etmek için kullanmıştır.

Bu politika tercihi ve bütçe yönetimi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Bütçenin sağladığı otomatik istikrar işlevi, uygulanan iradi genişlemeci harcama kararlarıyla etkisiz hale getirilmiştir.

Answer

Bütçenin sağladığı otomatik istikrar işlevi, uygulanan iradi genişlemeci harcama kararlarıyla etkisiz hale getirilmiştir.
Ekonominin genişleme dönemlerinde milli gelirin artmasına bağlı olarak vergi gelirlerinin artıp transfer harcamalarının azalmasıyla ortaya çıkan bütçe fazlası, sistemin otomatik istikrar sağlayıcı özelliğinin bir sonucudur. Bu fazlalık sistemden satın alma gücünü çekerek enflasyonu önlemeyi amaçlar. Eğer siyasi otorite bu fazlayı rezerv olarak tutmak (devri bütçe) veya borç ödemek yerine, iradi bir kararla harcamaları artırmak için kullanırsa, sistemden çekilen satın alma gücü tekrar ekonomiye pompalanmış olur. Böylece otomatik istikrar mekanizmasının ekonomiyi soğutucu ve dengeleyici rolü, ihtiyari genişlemeci bütçe politikası kararıyla tamamen etkisiz hale getirilmiş olur.

Step-by-Step Solution

1
Ekonomik genişleme döneminde bütçenin kendiliğinden fazla vermesinin anlamını belirleme.
Artan vergi gelirleri ve azalan transfer harcamaları, sistemin otomatik istikrar sağlayıcı özelliğinin çalıştığını ve toplam talebin kendiliğinden kısıldığını gösterir.
Otomatik istikrar sağlayıcılar herhangi bir kanuni değişiklik gerektirmeden ekonomiyi soğutma işlevi görür.
2
Hükümetin bütçe fazlasını harcama kararının niteliğini analiz etme.
Fazlanın yeni cari harcamalar ve ek ödemeler için kullanılması, siyasi otoritenin bilinçli olarak uyguladığı iradi (ihtiyari) bir genişlemeci maliye politikası kararıdır.
Kamu harcamalarının artırılması doğrudan toplam talebi etkileyen ihtiyari bir araçtır.
3
Bu iki mekanizmanın birbiriyle olan etkileşimini ve nihai sonucunu değerlendirme.
Otomatik istikrar sağlayıcıların piyasadan çektiği satın alma gücü, hükümetin iradi harcama kararı ile tekrar piyasaya pompalanmıştır. Dolayısıyla enflasyonu önleyici otomatik etki boşa çıkarılmıştır.
İradi genişlemeci politikalar, daraltıcı etki yaratan otomatik mekanizmalarla aynı anda uygulandığında sistemin dengeleyici işlevini nötralize eder.

Key Concept

İradi Maliye Politikası ile Otomatik İstikrar Sağlayıcıların Etkileşimi

Alternative Method

Soruyu çözerken durumu bir muhasebe denklemi gibi düşünebilirsiniz: Otomatik İstikrar (-1 birim talep) + İradi Harcama (+1 birim talep) = 0 Net İstikrar Etkisi. Bu formül üzerinden otomatik etkinin iradi kararla nasıl yok edildiği kolayca görülebilir.
Estimated Time:1m 30s
Question 9Question →

Bir ülkenin makroekonomik verileri incelendiğinde; cari yılda fiili bütçenin açık verdiği, ancak ekonominin tam istihdam seviyesinde (potansiyel hasıla düzeyinde) faaliyet göstermesi varsayımı altında bütçenin fazla vereceği hesaplanmıştır.

Bu durum dikkate alındığında, yürütülen bütçe politikasının yönü ve mevcut bütçe açığının niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Uygulanan iradi bütçe politikası daraltıcı yöndedir ve mevcut açık konjonktürel daralmanın bir sonucudur.

Answer

Uygulanan iradi bütçe politikası daraltıcı yöndedir ve mevcut açık konjonktürel daralmanın bir sonucudur.
Doğru seçenek, iradi bütçe politikasının daraltıcı olduğunu ve açığın konjonktürel nedenlerle oluştuğunu doğru bir şekilde ifade etmektedir. Tam istihdam (yapısal) bütçesinin fazla vermesi, hükümetin vergi ve harcama oranlarını bütçede fazla yaratacak şekilde (daraltıcı) ayarladığını gösterir. Buna rağmen fiilen bütçenin açık vermesinin tek nedeni, ekonominin tam istihdam seviyesinin altında (durgunlukta) faaliyet göstermesi ve bunun sonucunda otomatik istikrar sağlayıcıların devreye girerek (vergi tahsilatının düşmesi, işsizlik ödeneklerinin artması) bütçede konjonktürel bir açık yaratmasıdır.

Step-by-Step Solution

1
Fiili bütçe dengesi ile tam istihdam bütçe dengesi kavramlarının neyi ölçtüğünü tanımlamak.
Fiili bütçe dengesi mevcut ekonomik durumu (iradi kararlar + otomatik istikrar sağlayıcılar) yansıtırken, tam istihdam bütçe dengesi sadece hükümetin iradi (discretionary) maliye politikasının yönünü gösterir.
Bütçe açığının nedeninin hükümet kararları mı yoksa ekonomik durgunluk mu olduğunu ayrıştırmak için bu iki kavramın farkı bilinmelidir.
2
Sorudaki verilere göre iradi maliye politikasının yönünü belirlemek.
Ekonomi tam istihdamda olsaydı bütçe fazla vereceğine göre, hükümetin uyguladığı iradi bütçe politikası daraltıcı (sıkı) niteliktedir.
Tam istihdam bütçesinin (yapısal bütçenin) fazla vermesi, vergi oranlarının yüksek veya kamu harcamalarının düşük belirlendiği anlamına gelir.
3
İradi politika daraltıcı olmasına rağmen fiili bütçenin neden açık verdiğini açıklamak.
Ekonomi eksik istihdamda (durgunlukta) olduğu için milli gelir düşüktür; bu durum otomatik istikrar sağlayıcıları devreye sokarak vergi gelirlerini azaltmış ve transfer harcamalarını artırmış, sonuçta konjonktürel bütçe açığı doğurmuştur.
Fiili bütçe açığı = Yapısal Bütçe Dengesi + Konjonktürel Bütçe Dengesi ilişkisi gereği, yapısal fazla varken fiili açık olması güçlü bir konjonktürel açık (durgunluk) olduğunu kanıtlar.

Key Concept

Tam İstihdam Bütçe Dengesi ve Konjonktürel Açık
Question 10Question →

Bir ekonomide uzun süredir devam eden talep enflasyonu sorunu yaşanmakta olup, aynı dönemde kamu bütçesi yapısal olarak yüksek oranda fazla vermektedir. Ülkenin maliye bakanı, bütçenin fazla veriyor olmasını ana gerekçe göstererek vergilerde genel bir indirime gidilmesini ve kamu altyapı yatırımlarının artırılmasını teklif etmiştir. Ancak Abba Lerner tarafından geliştirilen "İşlevsel (Fonksiyonel) Maliye" yaklaşımını sıkı sıkıya benimseyen bir ekonomi başdanışmanı, bakanın bu teklifine şiddetle karşı çıkmıştır.

İşlevsel maliye yaklaşımını benimseyen bu danışmanın, bakanın vergi indirimi teklifine karşı çıkarken öne süreceği temel teorik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Vergilerin asıl varlık nedeni bütçeye finansman sağlamak değil, özel kesimin satın alma gücünü kısarak enflasyonu önlemektir; bu yüzden bütçe fazla verse dahi enflasyonist ortamda vergi indirimi yapılamaz.

Answer

İşlevsel maliye teorisine göre vergilerin varlık nedeni devletin harcamalarını finanse etmek değil, enflasyonu önlemek için toplumun harcanabilir gelirini kontrol etmektir. Bütçe fazla verse dahi enflasyonist ortamda vergiler düşürülemez.
Abba Lerner tarafından ortaya atılan İşlevsel (Fonksiyonel) Maliye yaklaşımına göre, kamu maliyesinin ve bütçenin geleneksel ilkeleri (denklik, gelir bulma vb.) tamamen terk edilmelidir. Hükümetin bütçe politikası kararları, sadece ekonomide yaratacakları makroekonomik sonuçlara (istihdam ve enflasyon) göre değerlendirilmelidir. Bu yaklaşıma göre vergilerin temel fonksiyonu kamu harcamalarını finanse etmek değildir; devletin harcama yapmak için vergiye ihtiyacı yoktur. Vergi, yalnızca özel kesimin harcamalarının çok yüksek olduğu ve enflasyon yarattığı dönemlerde, halkın elindeki satın alma gücünü çekmek için alınır. Dolayısıyla, ekonomide enflasyon varken bütçe ne kadar fazla verirse versin vergi indirimi yapılamaz.

Step-by-Step Solution

1
Abba Lerner'in İşlevsel Maliye teorisinin temel ilkesini hatırlamak.
İşlevsel maliyede bütçe araçlarının salt mali bir amacı yoktur; tek amaç makroekonomik istikrardır (tam istihdam ve fiyat istikrarı).
Soruda başdanışmanın İşlevsel Maliye yaklaşımını sıkı sıkıya benimsediği vurgulanmıştır.
2
Teoriye göre vergilerin ekonomideki fonksiyonunu belirlemek.
Devletin harcama yapmak için vergi geliri toplamaya ihtiyacı yoktur. Vergi, yalnızca halkın harcaması istenmediği zaman (enflasyon dönemlerinde) satın alma gücünü emmek için toplanır.
Maliye bakanının vergi indirimi teklifine teorik bir karşı çıkış oluşturulması gerekmektedir.
3
Senaryodaki enflasyon olgusu ile teoriyi sentezlemek.
Bütçenin halihazırda fazla veriyor olması, enflasyon sürerken vergi oranlarını düşürmek için geçerli bir mazeret değildir. Talep enflasyonunu kırmak için yüksek vergi baskısı korunmalıdır.
Ekonomik konjonktür, bütçe tablosundan daha önceliklidir.

Key Concept

İşlevsel (Fonksiyonel) Maliye Yaklaşımı
Question 11Question →

Kamu otoriteleri, ekonomik dalgalanmaların etkisini hafifletmek amacıyla bütçe harcama kalemlerinde bir değişikliğe gitmiştir. Gelir vergisinin bulunmadığı (vergilerin otonom olduğu) bir makroekonomik modelde, hanehalkının marjinal tüketim eğilimi 0,800,80 olarak tahmin edilmektedir. Hükümet, mevcut bütçe dengesini bozmamak amacıyla yoksul kesime 300300 milyar TL tutarında karşılıksız ödeme (sosyal transfer) yapmış ve bu tutarın tamamını maktu (otonom) vergileri artırarak finanse etmiştir. Yatırımların otonom olduğu varsayımı altında, izlenen bu bütçe politikasının denge milli geliri üzerindeki nihai etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Milli gelir seviyesi değişmez.

Answer

Milli gelir seviyesi değişmez.
Doğru yanıt, milli gelirin değişmeyeceğini ifade eden seçenektir. Kamu maliyesinde transfer harcamaları çarpanı c1−c\frac{c}{1-c} iken, maktu vergi çarpanı −c1−c\frac{-c}{1-c}'dir. Her iki aracın da mutlak değeri birbirine eşittir (c / 1-c). Bütçe dengesini bozmadan transfer harcamalarının vergilerle aynı miktarda (300300 milyar TL) artırılması durumunda, daraltıcı ve genişletici etkiler birbirini tam olarak sönümler ve denge milli gelir seviyesinde hiçbir değişiklik olmaz. (ΔY=0\Delta Y = 0)

Step-by-Step Solution

1
Makroekonomik modeldeki parametreleri ve politika değişikliklerini belirle.
Marjinal tüketim eğilimi (cc) = 0,800,80. Transfer harcamasındaki değişim (ΔTr\Delta Tr) = +300+300 milyar TL. Otonom vergilerdeki değişim (ΔT\Delta T) = +300+300 milyar TL.
Çarpan formüllerini doğru kurgulayabilmek için soruda verilen değişkenlerin sisteme giriş değerleri saptanmalıdır.
2
Transfer harcamaları çarpanını (KTrK_{Tr}) hesapla ve milli gelirdeki kısmi etkiyi bul.
KTr=c1−c=0,800,20=4K_{Tr} = \frac{c}{1-c} = \frac{0,80}{0,20} = 4. Transferlerin etkisi: ΔYTr=4×300=+1200\Delta Y_{Tr} = 4 \times 300 = +1200 milyar TL.
Hükümetin yaptığı transfer ödemelerinin sadece tüketime giden kısmı (cc) toplam talebe katıldığı için transfer çarpanı kullanılır.
3
Otonom vergi çarpanını (KTK_T) hesapla ve milli gelirdeki kısmi etkiyi bul.
KT=−c1−c=−0,800,20=−4K_T = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,80}{0,20} = -4. Vergilerin etkisi: ΔYT=−4×300=−1200\Delta Y_T = -4 \times 300 = -1200 milyar TL.
Alınan maktu vergiler harcanabilir geliri düşürür ve tüketimi cc oranında azaltır. Bu nedenle vergi çarpanı negatiftir.
4
İki politikanın eş anlı uygulandığı durumda milli gelirdeki net değişimi (ΔY\Delta Y) hesapla.
ΔY=ΔYTr+ΔYT=1200+(−1200)=0\Delta Y = \Delta Y_{Tr} + \Delta Y_T = 1200 + (-1200) = 0. Sonuç olarak milli gelir değişmez.
Bütçe politikası gereği harcama ve vergi artışı aynı anda yapıldığı için net makroekonomik etki bu iki değerin toplamıdır.

Key Concept

Denk Bütçe Çarpanı ve Transfer Harcamaları

Alternative Method

Formül kullanmadan mantıksal çözüm: Maktu vergilerin 300300 milyar TL artması, hanehalkının harcanabilir gelirini doğrudan 300300 milyar TL azaltır. Aynı hanehalkına 300300 milyar TL transfer ödemesi yapılması ise harcanabilir geliri tam 300300 milyar TL artırır. Bireylerin harcama eğilimleri (cc) her iki işlem için de sabit olduğundan, toplam harcanabilir gelir sabit kalır ve ekonomideki toplam talep düzeyinde (ve dolayısıyla milli gelirde) hiçbir değişiklik yaşanmaz.
Estimated Time:1m 15s