İktisadi Yaklaşımlar ve Maliye Politikası

Sanayi Devrimi sonrasında belirginleşen ve 'Jandarma Devlet' anlayışını merkeze alan Klasik iktisadi düşünce, piyasa mekanizmasının dışsal müdahaleler olmadan ekonomiyi tam istihdam düzeyinde dengede tutma eğiliminde olduğunu savunur.

Bu teorik çerçeveyi benimseyen Klasik maliye yaklaşımına göre, kamu harcamaları ve vergi politikalarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Kamu Tercihi Teorisi'ne göre, ekonomik aktörlerin üretim kapasitelerini veya verimliliklerini artırmak yerine; lobi faaliyetleri, siyasi baskı veya yasal boşlukları kullanma gibi yollarla devletin regülasyon yetkisini (kota, gümrük tarifesi, lisans vb.) kendi lehlerine kullandırarak rekabeti engellemeleri ve toplumsal servetten kendilerine daha fazla pay aktarmaya çalışmaları durumu aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Yatırım kararlarının, geleceğin olasılıksal olarak hesaplanamayacağı 'mutlak belirsizlik' (fundamental uncertainty) koşullarında alındığını ve bu durumun kapitalist sistemde kronik talep yetersizliklerine yol açtığını ileri süren teorik bir ekol; aynı zamanda para arzının, merkez bankasından ziyade ekonomik aktörlerin kredi talebiyle içsel olarak (endogenous) belirlendiğini savunmaktadır.

Bu teorik çerçeveye (Post-Keynesyen yaklaşım) göre, maliye politikasının işleyişi ve temel öncelikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Post-Keynesyen iktisadi yaklaşımın maliye politikası görüşüne ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Milton Friedman öncülüğünde gelişen Parasalcı (Monetarist) ekol, makroekonomik dalgalanmaların temelinde para arzındaki istikrarsızlıkların yattığını öne sürer ve istikrar aracı olarak para politikasının kurallara bağlı olarak yürütülmesini savunur.

Bu ekolün temel varsayımları dikkate alındığında, bir ekonomide para arzı sabitken sadece iradi (ihtiyari) olarak kamu harcamalarının artırılmasına dayanan genişletici bir maliye politikasının uygulanması durumunda makroekonomik dengede aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Arz yönlü iktisatçılar tarafından savunulan Laffer eğrisi analizine göre, vergi oranlarının 'yasaklayıcı alan' (prohibitive range) olarak tanımlanan bölgede yer aldığı bir ekonomide, vergi oranlarında yapılacak bir indirimin temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Siyasal iktidarların mali konulardaki takdir yetkisinin bütçe açıklarına ve kamu harcamalarının kontrolsüz artışına yol açacağını savunarak; bütçe dengesi, borçlanma limitleri ve vergi oranları gibi alanlarda anayasal düzeyde bağlayıcı mali kurallar getirilmesini öneren iktisadi yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Mali otoriteler, potansiyel üretim kapasitesinin altında seyreden ve durgunluk içindeki bir ekonomiyi canlandırmak amacıyla kapsamlı bir vergi reformu paketi hazırlamaktadır. Politika yapıcılar, hanehalkının harcanabilir gelirini artırmak için tasarlanan tek seferlik maktu (götürü) vergi iadelerini (lump-sum tax rebates) uygulamaktan vazgeçmiş; bunun yerine, özellikle sermaye getirileri ve üst gelir dilimlerindeki marjinal vergi oranlarında kalıcı indirimlere gidilmesini kararlaştırmıştır.

Arz yönlü iktisat (maliye politikası) perspektifinden bakıldığında, maktu vergi iadelerinin reddedilip marjinal vergi indirimlerinin tercih edilmesinin ardındaki temel teorik gerekçe aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Bir ekonomide uygulanan yüksek marjinal gelir vergisi oranlarının, bireylerin çalışma gayretini kırarak üretim faktörlerinin verimli kullanılmasını engellediği (distorsiyon) ve potansiyel hasılayı düşürdüğü tespit edilmiştir. Bu yapısal sorunu gidermek ve ekonomiyi kalıcı olarak canlandırmak amacıyla, karar alıcılar marjinal vergi oranlarında kapsamlı bir indirime gitme yönünde politika değişikliği yapmıştır.

Bu politika kararının teorik dayanağını oluşturan yaklaşıma göre, söz konusu vergi indiriminin makroekonomik dengeler üzerindeki beklenen temel aktarım mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Maliye Bakanlığı, ekonomiyi canlandırmak amacıyla kurumlar vergisinde önemli bir indirime gitme kararı almıştır. Bakanlık uzmanları, bu politikanın milli gelir üzerindeki olası genişletici etkisini hesaplarken, geçmiş otuz yıla ait makroekonomik verilerden elde edilen 'yatırımın vergi esnekliği' katsayısını referans almış ve bu davranışsal katsayının sabit kalacağını varsaymıştır. Ancak yasa yürürlüğe girdikten sonra firmalar, uygulanan vergi indiriminin artan kamu açıkları nedeniyle gelecekte daha yüksek vergilerle geri alınacağını rasyonel biçimde öngörmüş ve yatırım planlarını değiştirmemiştir. Sonuç olarak, Bakanlığın geçmiş verilere dayalı geleneksel ekonometrik modelinin öngördüğü milli gelir artışı gerçekleşmemiştir.

Yeni Klasik (Rasyonel Beklentiler) iktisat okuluna göre, makroekonomik politika değerlendirme modellerinin bu tür yapısal yanılgılara düşmesinin temel teorik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik iktisadi düşüncenin maliye politikasına yaklaşımı, ekonominin doğal bir düzen içinde işlediği ve fiyat mekanizmasının her türlü dengesizliği kendiliğinden gidereceği varsayımına dayanır. Bu bağlamda kamu kesiminin faaliyet sınırları kesin kurallarla çizilmiştir.

Buna göre, Klasik maliye yaklaşımını benimseyen bir ekonomi yönetiminin, temel maliye politikası uygulamalarında aşağıdakilerden hangisini önceliklendirmesi beklenir?

Şiddetli bir makroekonomik durgunluk yaşayan bir ülkede hükümet, otonom kamu yatırımlarını borçlanma yoluyla finanse ederek artırma kararı almıştır. Bu kararın etkileri üzerine yapılan teorik tartışmalarda, Keynesyen iktisatçılar söz konusu genişletici maliye politikasının milli geliri çarpan mekanizmasıyla artıracağını ve ekonomiyi canlandıracağını savunmaktadır.

Keynesyen yaklaşımın, uygulanan bu maliye politikasının reel gelir ve istihdam üzerinde net pozitif bir etki yaratacağı yönündeki çıkarımının en temel teorik dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkenin makroekonomik istikrar programı değerlendirilirken, toplam talebi canlandırmak amacıyla genişletici maliye politikasının uygulanması gündeme gelmiştir. Yeni Keynesyen iktisatçılara göre, ekonomik birimlerin rasyonel beklentilere sahip olmasına rağmen, uygulanan bu maliye politikasının kısa dönemde reel hasılayı ve istihdamı artırabilmesinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ekonomi yönetimi zirvesinde, rasyonel beklentilere sahip ekonomik birimlerin varlığı kabul edilmekle birlikte, kısa dönemli konjonktürel daralmalara karşı genişletici maliye politikasının uygulanması gerektiği savunulmuştur. Zirvedeki bir uzman, "Piyasalar makroekonomik şoklara anında tepki verip temizlenemez; çünkü firmaların fiyat etiketlerini değiştirmesi belirli bir masraf gerektirir ve işgücü piyasalarında ücretler uzun dönemli sözleşmelerle sabitlenmiştir. Bu durum, kamu harcamalarındaki artışın kısa dönemde reel üretimi ve istihdamı uyarmasına olanak tanır." şeklinde bir açıklama yapmıştır.

Bu uzmanın ifadeleri, Yeni Keynesyen yaklaşım çerçevesinde maliye politikasının kısa dönemli etkinliğini aşağıdakilerden hangisine dayandırmaktadır?

Bir makroekonomi çalıştayında sunum yapan bir uzman, maliye politikası stratejilerini değerlendirirken şu ifadeleri kullanmıştır: "Ekonomik birimlerin geleceğe dair hesaplanamaz durumlarla karşı karşıya kaldığı bir dünyada, yalnızca bütçe dengesini gözetmek istikrarsızlığı derinleştirir. Devletin aktif mali müdahaleleri, efektif talebin itici gücü olan sınıfsal payları düzeltmeli ve bankacılık sisteminin kredi yaratma mekanizmasını göz önüne alarak faiz oranları üzerindeki yersiz endişeleri aşmalıdır."

Buna göre, Post-Keynesyen iktisat okulunu temsil eden bu uzmanın, uygulanacak genişletici bir maliye politikası hakkında aşağıdakilerden hangisini savunması beklenir?

Makroekonomik istikrarın sağlanmasında devletin rolünü tartışan teorik yaklaşımlardan ilki olan ve bütçeyi öncelikli olarak idari mekanizmanın çarklarını döndüren bir araç olarak gören Klasik ekol dikkate alındığında, bu düşünce sisteminin mali araçlara yüklediği temel fonksiyon aşağıdakilerden hangisidir?

Piyasaların eksik rekabet koşullarında işlediği bir ekonomik düzende, firmaların fiyat etiketlerini güncelleme giderleri ile işçi verimliliğini artırmaya yönelik uygulanan teşvik edici ücret politikaları önemli mikroekonomik unsurlar olarak öne çıkmaktadır.

Yeni Keynesyen iktisat teorisi analizlerine göre, bu yapısal özelliklerin bulunduğu bir ekonomide devreye sokulan genişletici maliye politikasının kısa dönemli etkileri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir ekonomide uygulanan gelir vergisi indirimlerinin makroekonomik sonuçları değerlendirilirken, iktisatçılar arasında farklı teorik yaklaşımlardan kaynaklanan tartışmalar yaşanmaktadır.

Arz Yönlü İktisat yaklaşımını savunan bir uzmanın, bu vergi indirimlerinin potansiyel üretimi ve ekonomik büyümeyi artıracağı yönündeki iddiasını dayandırdığı temel teorik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Çağdaş makroekonomik analizlerde, karar alıcıların tüm güncel bilgileri kullanarak geleceği öngördüğü kabul edilse dahi, hükümetlerin uygulayacağı ihtiyari kamu harcaması veya vergi değişikliklerinin reel hasıla ve istihdam üzerinde kısa dönemde güçlü etkiler yaratacağı öne sürülmektedir.

Yeni Keynesyen iktisat okulu tarafından savunulan bu maliye politikası etkinliğinin temel teorik dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Demokratik bir ülkede kamu harcamalarının sürekli artış eğiliminde olması üzerine yapılan akademik bir çalışmada; bürokratların kamu yararından ziyade kendi güç, prestij ve maaşlarını artırma güdüsüyle hareket ettikleri, bu nedenle yönettikleri kurumun bütçesini sürekli olarak büyütmeye çalıştıkları vurgulanmıştır.

Kamu Tercihi Teorisi kapsamında William Niskanen tarafından geliştirilen 'Bürokrasi Modeli'ne dayanan bu tespitin sonucunda, kamu ekonomisinde aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkması beklenir?