Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

Devletlerin cezai konularda yargı yetkisi tesis ederken kullandıkları geleneksel kriterler arasında suçun işlendiği yer veya kişilerin vatandaşlığı belirleyici bir rol oynar. Ancak deniz haydutluğu, soykırım veya insanlığa karşı suçlar gibi fiillerde, suç ile devlet arasında hiçbir coğrafi veya kişisel bağ bulunmasa dahi tüm devletlerin yargılama yetkisine sahip olduğu kabul edilir. Bu durum, söz konusu fiillerin uluslararası toplumun ortak değerlerine saldırı niteliği taşımasından kaynaklanmaktadır. Bu hukuki yaklaşım aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanmaktadır?

(A) Devleti topraklarında yürütülen madencilik faaliyetleri kapsamında gerçekleştirilen patlatmaların yol açtığı sismik sarsıntılar, sınırın hemen ötesinde bulunan (B) Devleti'ne ait bir barajın gövdesinde ciddi yapısal hasarlara ve su sızıntılarına neden olmuştur. (B) Devleti, kendi ülkesinde meydana gelen bu zararlı netice dolayısıyla ilgili sorumlular hakkında cezai ve hukuki yargı yetkisini kullanmak istemektedir.

Buna göre, fiilin bir devletin ülkesinde başlayıp neticesinin veya etkisinin başka bir devletin ülkesinde gerçekleşmesi durumunda, neticenin meydana geldiği devletin yargı yetkisini dayandırdığı mülkilik ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Sümer Devleti uyruğunda bulunan bir basın mensubunun, bir röportaj çalışması için gittiği Urartu Devleti topraklarında yerel mevzuatı ihlal eden bir fiil gerçekleştirmesi durumunda; Sümer Devleti'nin bu kişiyi sadece vatandaşlık bağına dayanarak kendi mahkemelerinde yargılama yetkisini kullanması uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

$A$ Devleti’ne bağlı kamu tüzel kişiliğine sahip "Devlet Liman İşletmesi", $B$ Devleti’nde yerleşik özel bir mühendislik firmasıyla liman rıhtımlarının modernizasyonu ve teknik bakımı için bir hizmet sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşme şartlarının ihlal edildiği iddiasıyla ilgili firma, $B$ Devleti mahkemelerinde $A$ Devleti aleyhine tazminat davası açmıştır.

Uluslararası hukukta genel kabul gören sınırlı bağışıklık teorisi (restrictive immunity) temel alındığında, bu uyuşmazlıkla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kanada vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir tabiiyet bağı bulunmayan bir şahsın, Kanada'da yerleşik atölyesinde Türkiye Cumhuriyeti "Devlet Üstün Hizmet Madalyası" ve bu madalyaya ilişkin resmi beratları sahte olarak ürettiği ve bu yolla haksız kazanç elde ettiği tespit edilmiştir. Uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde, söz konusu fiilin Türkiye'nin devlet vakarını ve resmi simgelerini doğrudan hedef alması nedeniyle Türkiye'nin bu kişi üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

$(A)$ Devleti'nde yerleşik bir ilaç firması tarafından hazırlanan ve dozaj bilgileri hatalı olarak basılan tıbbi prospektüsler, $(B)$ Devleti'ndeki eczanelerde dağıtılmış ve bu hatalı bilgiler uyarınca ilaç kullanan çok sayıda $(B)$ Devleti vatandaşı ciddi sağlık sorunları yaşamıştır. Bu olayda $(B)$ Devleti'nin, fiil kendi ülkesi dışında başlamış olsa dahi, neticenin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olması nedeniyle yargı yetkisini kullanabilmesi uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisiyle ifade edilir?

$(A)$ Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren bir bilişim uzmanı, $(B)$ Devleti'nde bulunan kritik bir nükleer enerji santralinin kontrol yazılımına dışarıdan müdahale ederek sistemin devre dışı kalmasına ve santral çevresinde geniş çaplı maddi zarara yol açmıştır. $(B)$ Devleti'nin, bu suçun neticelerinin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olmasına dayanarak söz konusu uzman üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi, uluslararası hukukta aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisi ile açıklanır?

Uluslararası hukukta devlet görevlilerinin bağışıklıkları, görevin niteliğine ve süresine göre farklılık göstermektedir. Özellikle "Troyka" (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyeleri için tanınan bağışıklıklar, görev süresinin bitimiyle birlikte nitelik değiştirmektedir.

Buna göre, görev süresi sona ermiş eski bir Dışişleri Bakanının yargı bağışıklığına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Güney Kore’de ikamet eden ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir tabiiyet bağı bulunmayan yabancı bir şahsın, Türkiye’nin kamu otoritesini ve devlet düzenini sarsmak amacıyla merkezi nüfus veri tabanına siber müdahalede bulunarak üst düzey kamu görevlilerinin vatandaşlık ve kimlik kayıtlarını tahrif etmesi durumunda; suçun yurt dışında ve bir yabancı tarafından işlenmiş olmasına rağmen Türkiye’nin bu fiil üzerinde yargı yetkisi tesis edebilmesini sağlayan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancı bir ülke vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir vatandaşlık bağı bulunmayan bir şahsın, İsviçre'deki bir matbaada Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin mali sistemini ve ekonomik istikrarını hedef alarak sahte Hazine Bonoları ve Devlet Tahvilleri ürettiği tespit edilmiştir. Söz konusu suçun Türkiye'nin hayati ekonomik menfaatlerini doğrudan tehdit etmesi nedeniyle, fiilin yurt dışında işlenmiş ve failin yabancı olmasına bakılmaksızın Türk mahkemelerinin bu suç üzerinde yargı yetkisine sahip olması, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanır?

Devlet A mahkemelerinde, Devlet B aleyhine akdedilen bir ticari sözleşmenin ihlali nedeniyle tazminat davası açılmış ve yargılama sonucunda Devlet B'nin tazminat ödemesine karar verilmiştir. Kararın infazı aşamasında davacı taraf, Devlet B'nin Devlet A topraklarında bulunan bazı malvarlıklarına haciz konulmasını talep etmiştir.

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi ve icra bağışıklığına ($immunity$ $from$ $execution$) ilişkin kurallar uyarınca, Devlet B'nin aşağıdaki malvarlıklarından hangisinin haczedilmesi uluslararası hukuka aykırılık teşkil etmez?

$2025$ yılında Peru'nun başkenti Lima'da bir maden arama projesinde görev yapan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir mühendis, yerel bir grup tarafından düzenlenen saldırı sonucunda yaralanmıştır. Türkiye'nin, kendi vatandaşına karşı yurt dışında işlenen bu suçla ilgili olarak yargılama yetkisini tesis ederken dayandığı uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

$(A)$ Devleti topraklarında faaliyet gösteren bir hukuk bürosu tarafından tanzim edilen sahte bir vekaletname, $(B)$ Devleti'ndeki bir resmi makam nezdinde kullanılmış ve bu durum $(B)$ Devleti'ndeki mülkiyet haklarının ihlaliyle sonuçlanmıştır.

Uluslararası hukukta, bir devletin ülkesinde icrasına başlanan bir fiilin diğer bir devletin ülkesinde tamamlanması veya o ülkede hukuki bir sonuç doğurması durumunda, sonucun meydana geldiği devletin yargı yetkisini tanımlayan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

$A$ Devleti'nin kamu mülkiyetindeki ulusal petrol şirketi, $B$ Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren özel bir makine üreticisi ile sondaj platformlarında kullanılmak üzere teknik teçhizat alımı için bir sözleşme akdetmiştir. Ödemelerin gecikmesi üzerine üretici firma, $B$ Devleti yerel mahkemelerinde alacak davası açmıştır. $A$ Devleti, davanın reddini talep ederek yargı bağışıklığına sahip olduğunu ileri sürmüştür.

Buna göre, günümüz uluslararası hukukunda kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" teorisi çerçevesinde, söz konusu uyuşmazlığa ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Truva Devleti vatandaşı olan $(A)$, özel bir teknoloji firmasında başmühendis olarak görev yapmaktadır. $(A)$, yeni bir altyapı projesinin teknik detaylarını görüşmek üzere gittiği Likya Devleti topraklarında bulunduğu sırada, bu devletin yerel kanunlarına göre ağır suç teşkil eden bir fiil gerçekleştirmiştir. Truva Devleti makamlarının, söz konusu fiili işleyen kişinin kendi uyruğunda bulunmasını gerekçe göstererek bu kişi üzerinde yargı yetkisi kullanmak istemesi, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisiyle ifade edilir?

$(A)$ Devleti topraklarında hazırlanan ve kargo yoluyla $(B)$ Devleti’ndeki bir lojistik merkezine gönderilen patlayıcı düzenekli bir paket, merkeze ulaştığında infilak ederek bu tesiste ağır maddi hasara ve yangına yol açmıştır. $(B)$ Devleti’nin, suçun hazırlık ve icra hareketleri kendi sınırları dışında gerçekleşmiş olsa dahi, zararlı neticenin kendi topraklarında meydana gelmiş olması sebebiyle bu olay üzerinde yargı yetkisi kullanması uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanır?

İsviçre’de yerleşik, Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir tabiiyet bağı bulunmayan bir yabancı şahsın, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından altın ve döviz rezervlerinin uluslararası transferinde kullanılan resmî güvenlik mühürlerini ve özel hologramlı belgeleri sahte olarak ürettiği saptanmıştır. Bu şahıs hakkında Türkiye’de bir ceza davası açılması durumunda, uluslararası hukuk uyarınca Türkiye'nin yargı yetkisini dayandırdığı temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devletin, ülke sınırları dışında kendi vatandaşına karşı işlenen bir suç nedeniyle, suçun faili yabancı bir ülke vatandaşı olsa dahi cezai yargı yetkisi kullanması durumunu örneklendiren bir olay aşağıda verilmiştir:

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir yazılımcı, $2026$ yılında bir yazılım kongresine katılmak üzere gittiği Norveç'in başkenti Oslo'da, bir yerel vatandaş tarafından darp edilerek ağır yaralanmıştır. Söz konusu failin daha sonra Türkiye'de bulunması üzerine Türk mahkemelerinin bu suçla ilgili yargı yetkisi tesis etmesi, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanmaktadır?