Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

Sınırın hemen ötesinde, A Devleti topraklarında kurulu bir enerji santralinde meydana gelen teknik arıza sebebiyle soğutma havuzundaki radyoaktif sızıntı nehir sularına karışmıştır. Akıntıyla B Devleti’nin içme suyu kaynaklarına ulaşan bu sızıntı, B Devleti halkında ciddi sağlık sorunlarına ve kitlesel zehirlenmelere sebebiyet vermiştir. Bunun üzerine B Devleti, fiilin icra hareketleri kendi ülkesinde gerçekleşmemiş olmasına rağmen, ortaya çıkan neticenin kendi ülkesinde vuku bulması nedeniyle sorumlular hakkında yargılama süreci başlatmıştır.

Buna göre, B Devleti’nin söz konusu uyuşmazlıktaki yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisine dayanmaktadır?

A Devleti Milli Eğitim Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik bir teknoloji firmasından, ülke genelindeki tüm devlet okullarında kullanılacak bir 'e-öğrenme platformu' tasarımı ve teknik desteği için bir hizmet sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşmeden doğan ödeme yükümlülüklerinin yerine getirilmediği iddiasıyla ilgili şirket, B Devleti yerel mahkemelerinde A Devleti aleyhine alacak davası açmıştır. Günümüz uluslararası hukukunda genel kabul gören 'sınırlı yargı bağışıklığı' teorisi ve 2004 tarihli Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin BM Sözleşmesi'ndeki yaklaşım dikkate alındığında, bu uyuşmazlıkta bağışıklık rejimiyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin cezai yargı yetkisini (criminal jurisdiction) tesis ederken başvurduğu ilkelerden biri; suç nerede işlenirse işlensin ve fail kim olursa olsun, suçun mağdurunun (victim) o devletin vatandaşı olmasına dayanır.

Buna göre; $2027$ yılında Güney Afrika Cumhuriyeti’nde düzenlenen bir madencilik zirvesine katılan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir girişimcinin, yerel bir grup tarafından yalnızca uyruğu nedeniyle hedef alınarak darp edilmesi ve tüm teknik ekipmanına el konulması olayında, Türkiye'nin bu suçun faillerini yargılama yetkisine sahip olduğunu ileri sürmesi aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanabilir?

Uluslararası hukukta "Troyka" olarak adlandırılan Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı, makamlarının temsil özelliği gereği özel bir statüye sahiptir. Buna göre, görev süresi devam eden bir Dışişleri Bakanı'nın yabancı bir devlet mahkemesi önündeki yargı bağışıklığı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir tabiiyet bağı bulunmayan yabancı uyruklu bir şahsın, bir Avrupa ülkesinde bulunduğu sırada Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin milli güvenliğini doğrudan ilgilendiren stratejik kamu haberleşme şifrelerini yasa dışı yollarla ele geçirmesi ve Türkiye'nin mali istikrarını hedef alarak sahte 'T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı' dış borçlanma senetleri düzenleyip uluslararası piyasaya sürmesi olayında; suçun Türkiye dışında işlenmiş olmasına ve failin yabancı olmasına rağmen Türk mahkemelerinin bu uyuşmazlıkta yargı yetkisine sahip olduğunu ileri sürmesi uluslararası hukukun hangi yetki ilkesine dayanmaktadır?

$(A)$ Devleti topraklarında yer alan bir radyo istasyonundan yapılan yayınlar aracılığıyla, komşu $(B)$ Devleti'ndeki belirli bir toplumsal gruba yönelik şiddet eylemleri teşvik edilmiştir. Bu yayınların doğrudan bir sonucu olarak $(B)$ Devleti sınırları içerisinde kamu düzeni ciddi şekilde bozulmuş ve yaygın maddi zararlar meydana gelmiştir. $(B)$ Devleti'nin, söz konusu fiilin kendi ülkesinde doğurduğu bu somut etkiler nedeniyle yargı yetkisini kullanması, uluslararası hukukta mülkilik ilkesinin hangi uygulama biçimi ile ifade edilir?

A Devleti Turizm Bakanlığı, B Devleti'nde faaliyet gösteren bir medya planlama ajansı ile A Devleti'nin turistik bölgelerinin uluslararası tanıtımı amacıyla kapsamlı bir reklam ve dijital pazarlama sözleşmesi imzalamıştır. A Devleti, sözleşme uyarınca kararlaştırılan hizmet bedelini ajansa ödememiştir. Medya ajansı, alacağının tahsili amacıyla B Devleti mahkemelerinde A Devleti aleyhine bir tazminat davası açmıştır.

Günümüz uluslararası hukukunda genel kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" ($restrictive$ $immunity$) teorisi uyarınca, B Devleti mahkemelerinin bu uyuşmazlıktaki yetkisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A Devleti’ne bağlı bir kamu iktisadi teşebbüsü olan "Devlet Tarım İşletmesi", B Devleti’nde yerleşik özel bir tohum ıslah firmasıyla, çiftçilere dağıtılmak üzere yüksek verimli tohum tedariki ve teknik destek hizmetini içeren ticari bir sözleşme imzalamıştır. Sözleşmenin ifası sırasında ortaya çıkan bir uyuşmazlık nedeniyle firma tarafından B Devleti mahkemelerinde tazminat davası açılmıştır. A Devleti mahkemede, bu faaliyetin ülkedeki tarımsal kalkınmayı desteklemek ve gıda güvenliğini sağlamak gibi "kamusal bir amaç" taşıdığını, bu nedenle egemenlik tasarrufu kapsamında yargı bağışıklığına sahip olduğunu savunmuştur.

Sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisinin modern uluslararası hukuktaki uygulama esasları göz önüne alındığında, mahkemenin bu uyuşmazlıktaki tutumu aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

$2025$ yılında Portekiz'in başkenti Lizbon'da bir hukuk bürosunda staj yapan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir genç, büro çıkışında bir Portekiz vatandaşı tarafından darp edilmiştir. Türkiye'nin, yurt dışında gerçekleşen bu olayda mağdurun kendi vatandaşı olmasına dayanarak yargı yetkisi tesis etmesi uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisiyle ifade edilir?

Uluslararası hukuk düzeninde devletlerin yargı yetkisini tesis ederken kullandıkları bazı yöntemler; suç ile devlet arasında herhangi bir toprak, failin vatandaşlığı veya mağdurun vatandaşlığı bağı bulunmasını şart koşmaz. Bu yaklaşımda asıl olan, işlenen suçun tüm uluslararası toplumu tehdit eden ve insanlığın ortak vicdanını yaralayan nitelikte olmasıdır.

Buna göre; açık denizlerdeki deniz haydutluğu, köle ticareti veya soykırım gibi eylemlerin, herhangi bir bağ aranmaksızın her devlet tarafından cezalandırılabilmesine olanak tanıyan yetki ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

$A$ Devleti'nin ulusal posta idaresi, $B$ Devleti'nde faaliyet gösteren özel bir tekstil firmasından personeli için üniforma satın almak üzere ticari bir sözleşme imzalamıştır. Sözleşme şartlarına rağmen ödemenin yapılmaması üzerine şirket, $B$ Devleti mahkemelerinde $A$ Devleti'ne karşı alacak davası açmıştır.

Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisi uyarınca, bu uyuşmazlıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Brezilya vatandaşı olan ve Türkiye ile herhangi bir uyrukluk bağı bulunmayan bir şahsın, Fransa’da bulunduğu esnada Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin resmi mühür ve damgalarını sahtecilik yoluyla taklit ederek Türkiye'nin mali güvenliğini hedef aldığı saptanmıştır. Bu olayda Türkiye'nin söz konusu şahıs üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan temel uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

$A$ Devleti'nin kamu mülkiyetindeki bir kalkınma bankası, $B$ Devleti'nde ticari amaçlı bir gayrimenkul projesi yürütmek üzere yerel bir yüklenici firma ile sözleşme akdetmiştir. Sözleşme hükümlerinin ihlali iddiasıyla $B$ Devleti mahkemelerinde açılan davada $A$ Devleti, egemen bir devlet olması hasebiyle yargılanamayacağını ileri sürerek yargı bağışıklığı definde bulunmuştur.

Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören sınırlı (nispi) yargı bağışıklığı teorisi uyarınca, mahkemenin bu bağışıklık iddiasını değerlendirirken esas alması gereken temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Alfa Devleti vatandaşı olan bir doktorun, tatil için gittiği Beta Devleti'nde bir suç işlemesi durumunda; Alfa Devleti'nin bu kişiyi kendi vatandaşı olması nedeniyle yargılama yetkisini kullanması uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

$(A)$ Devleti'nde üretilen ve içeriğinde uluslararası standartlara aykırı derecede yüksek oranda kimyasal atık barındıran bir endüstriyel gübre, $(B)$ Devleti'ne ihraç edilmiştir. Bu gübrenin $(B)$ Devleti'ndeki tarım arazilerinde kullanılması sonucunda toprak yapısı bozulmuş ve yer altı su kaynakları zehirlenmiştir. Söz konusu tarım arazilerinin sahipleri ve maddi zarara uğrayan şahıslar ise $(C)$ Devleti vatandaşıdır.

Bu olayda $(B)$ Devleti'nin, kendi ülkesinde meydana gelen çevre kirliliği ve maddi zarar nedeniyle yargı yetkisini kullanması, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanabilir?

Uluslararası hukuk düzeninde bazı ağır suçlar, işlendikleri yer veya bu fiilleri gerçekleştirenlerin kimliği ne olursa olsun, tüm devletlerin ortak çıkarlarını ve uluslararası toplumun temel değerlerini tehdit eden "insanlık düşmanı" (hostis humani generis) eylemler olarak kabul edilir. Bu tür suçların faillerinin, suç ile devlet arasında toprak veya vatandaşlık gibi geleneksel bir bağ bulunmasa dahi herhangi bir devlet tarafından yargılanabilmesine olanak sağlayan yetki kriteri aşağıdakilerden hangisidir?

$2026$ yılında Güney Kore’nin başkenti Seul’de bir araştırma projesinde görev alan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir bilim insanı, şehir merkezinde bir Fransız vatandaşı tarafından fiziksel saldırıya uğrayarak yaralanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti makamlarının, suçun mağdurunun kendi vatandaşı olmasına dayanarak bu suç üzerinde cezai yargı yetkisi tesis etmeye çalışması uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanır?

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi uyarınca, bir devletin yabancı bir devlet mahkemesi önünde yargı bağışıklığından feragat etmesi, otomatik olarak icra bağışıklığından da feragat ettiği anlamına gelmez. İcra bağışıklığı, devletin egemenlik yetkisine ($jure$ $imperii$) dayanan mallarını cebri icradan korur. Buna göre, aşağıdaki devlet malvarlıklarından hangisi, uluslararası hukuk ilkeleri gereği icra bağışıklığından yararlanan ve haczedilemeyecek mallar arasında yer alır?

Uluslararası hukukta "Troyka" (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) olarak kabul edilen makam sahiplerine tanınan yargı bağışıklıkları, bu kişilerin görevden ayrılmalarıyla birlikte kapsam ve nitelik bakımından önemli bir değişime uğramaktadır.

Buna göre, görev süresi dolan eski bir Dışişleri Bakanı'nın yabancı bir devletin yargı yetkisi karşısındaki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$A$ Devleti, $B$ Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren özel bir bilişim şirketinden, kendi gümrük kapılarında vergi denetimi amacıyla kullanılacak bir veri takip yazılımı satın almıştır. Yazılımın teslim edilmesine rağmen ödemenin gerçekleşmemesi üzerine şirket, $B$ Devleti mahkemelerinde $A$ Devleti aleyhine alacak davası açmıştır. Günümüz uluslararası hukukunda hakim olan "sınırlı yargı bağışıklığı" (restricted immunity) teorisi uyarınca, bu uyuşmazlıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?