Liberalizm ve Neoliberalizm

Devletler, nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanımı ve olası radyoaktif sızıntıların önlenmesi amacıyla uluslararası bir denetim ajansı kurmaya karar vermişlerdir. Kurulan bu ajans, taraf devletlerin nükleer tesislerini düzenli olarak denetleme, elde edilen verileri şeffaf bir biçimde tüm üyelerle paylaşma ve herhangi bir uyuşmazlık durumunda standart çözüm mekanizmaları sunma yetkisiyle donatılmıştır. Sistemin anarşik yapısına rağmen egemen devletlerin böyle bir otoriteye kendi rızalarıyla tabi olmaları, salt ahlaki bir görevden ziyade rasyonel fayda hesaplarına dayandırılmıştır.

Neoliberal Kurumsalcılık yaklaşımı çerçevesinde analiz edildiğinde, bu senaryoda uluslararası denetim ajansının varlığının temel teorik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bölgedeki barış ve entegrasyon sürecini inceleyen bir araştırma grubu, analizlerinde devlet yöneticilerinin imzaladığı resmi siyasi antlaşmaları veya kurulan uluslararası rejimleri ikinci plana bırakmıştır. Bunun yerine; sınır ötesi turizm verilerini, öğrenci değişim programlarını, toplumlar arası doğrudan iletişim ağlarının yoğunluğunu ve sivil toplum faaliyetlerini temel değişkenler olarak belirlemişlerdir. Araştırmacılar, toplum düzeyindeki bu yoğun karşılıklı etkileşimlerin zamanla ortak bir 'bizlik duygusu' (we-feeling) yarattığını ve bölgedeki devletler arasında savaş ihtimalinin tamamen dışlandığı bir yapı ortaya çıkardığını savunmaktadır.

Sosyolojik Liberalizm bağlamında Karl Deutsch'un çalışmalarına dayanan bu araştırma grubunun kullandığı kavramsal çerçeve ve odak noktası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A ve B devletleri arasında imzalanan yeni nesil bir serbest ticaret antlaşmasında taraflar, birbirlerinin gizlice tarife dışı engeller koyarak anlaşmayı ihlal edebileceğinden endişe duymaktadır. Ancak antlaşma kapsamında kurulan 'Ortak Ticaret Gözlem Komisyonu' sayesinde tarafların gümrük verileri düzenli ve şeffaf bir biçimde paylaşılmakta, olası kural ihlalleri anında tespit edilmektedir. Bu durum, zamanla iki devlet arasındaki güvensizliği hafifletmiş ve ticari entegrasyonun derinleşmesini sağlamıştır.

Kurumsal liberalizmin (neoliberal kurumsalcılık) temel varsayımları dikkate alındığında, bu senaryodaki komisyonun işbirliğini kalıcı kılan asıl işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

X ve Y devletleri, stratejik niteliğe sahip nadir toprak elementlerinin tedarik zincirini güvence altına almak amacıyla ortak bir konsorsiyum kurmayı müzakere etmektedir. Müzakereler sırasında X devleti yetkilisi, "Kuracağımız konsorsiyumun şeffaflık ve sıkı denetim mekanizmaları sayesinde her iki tarafın da taahhütlerine uyacağından emin olabiliriz; böylece işlem maliyetlerimiz düşecek ve ikimiz de mevcut durumdan daha zengin olacağız," şeklinde bir argüman sunmuştur. Buna karşılık Y devleti yetkilisi, "Bu anlaşma sonucunda bizim de ekonomimiz büyüyecek olsa da, konsorsiyumun getireceği yapısal avantajlarla sizin ekonominizin bizimkinden çok daha hızlı büyüyecek olması, uzun vadeli güç dengesini aleyhimize bozarak ulusal güvenliğimiz için kabul edilemez bir risk yaratacaktır," diyerek anlaşmaya itiraz etmiştir.

Neo-Neo tartışması (Neorealizm ile Neoliberalizm arasındaki teorik tartışma) bağlamında, müzakere sürecinde ortaya konan bu tutumlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi en doğru ve kapsamlı açıklamayı sunmaktadır?

A ve B ülkeleri arasında, yalnızca resmi hükümet kanallarıyla değil, aynı zamanda ulusötesi teknoloji şirketleri, akademik konsorsiyumlar ve sivil toplum ağları üzerinden işleyen çok boyutlu bir ilişki ağı mevcuttur. Bu iki ülkenin dış politika gündeminde siber güvenlik, çevre ve veri ticareti gibi konular, geleneksel sınır güvenliği meseleleriyle eşit öneme sahip olmuş; aralarındaki olası bir krizde askeri güç kullanımı rasyonel ve caydırıcı bir politika seçeneği olmaktan çıkmıştır.

B ülkesinin, A ülkesine giden küresel fiber optik veri akışını ani bir kararla kısıtlaması sonucunda, A ülkesinin finansal piyasaları ilk haftalarda büyük bir sarsıntı yaşamıştır. Ancak A ülkesi, sahip olduğu gelişmiş uydu interneti altyapısını hızla devreye sokarak ve uluslararası pazardaki diğer aktörlerle alternatif veri yönlendirme protokolleri oluşturarak kısa süre içinde bu krizin yıkıcı yapısal maliyetlerinden kurtulmuştur.

Robert Keohane ve Joseph Nye'ın Karşılıklı Bağımlılık Liberalizmi (Karmaşık Karşılıklı Bağımlılık) kuramına göre, A ülkesinin yaşadığı bu süreç en doğru biçimde aşağıdakilerden hangisiyle analiz edilebilir?

Immanuel Kant’ın *Ebedi Barış* adlı eserinde öne sürdüğü ilkeler (cumhuriyetçi anayasa, barışçıl federasyon ve kozmopolit hukuk), çağdaş uluslararası ilişkiler disiplininde Michael Doyle’un çalışmalarıyla ampirik bir zemine oturtulmuş ve Demokratik Barış Teorisi olarak kavramsallaştırılmıştır. Ancak bu teori akademik alanda ve çeşitli analizlerde sıklıkla, "demokratik yönetime sahip devletler doğaları gereği her koşulda barışçıldır ve silahlı çatışmalardan tamamen uzak dururlar" şeklinde eksik ve hatalı bir biçimde yorumlanabilmektedir.

Bu parçada eleştirilen hatalı yorumlama ile Demokratik Barış Teorisi'nin asıl savunduğu yaklaşım arasındaki fark, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru bir biçimde açıklanmıştır?

Açık denizlerde yasa dışı, kayıt dışı ve kural dışı (IUU) balıkçılık faaliyetlerinin küresel bir kriz hâlini alması üzerine kıyıdaş ve uzak mesafe balıkçılık yapan devletler, bir Bölgesel Balıkçılık Yönetim Örgütü (RFMO) çatısı altında yeni bir veri paylaşım ve ortak denetim mekanizması kurmaya karar vermişlerdir. Bu mekanizma sayesinde her devletin balıkçı filolarının av kotalarına uyup uymadığı şeffaf bir şekilde izlenebilecek ve olası ihlal durumlarında uygulanacak yaptırım kuralları standartlaştırılacaktır.

Neoliberal kurumsalcılık yaklaşımı çerçevesinde, devletlerin bu tür bir uluslararası mekanizma kurmasının temel teorik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir uluslararası ilişkiler seminerinde, devletlerin çatışma eğilimleri üzerine bir vaka analizi sunulmaktadır. Analizde, X ve Y devletlerinin kendi aralarındaki krizleri güç kullanımına başvurmadan diplomatik yollarla çözdükleri, ancak aynı iki devletin otoriter siyasal yapılara sahip Z ve W devletlerine karşı proaktif ve zaman zaman askeri güç içeren politikalar izledikleri ampirik verilerle gösterilmiştir. Sunumu yapan akademisyen, bu durumu açıklarken devletlerin iç siyasal yapılanmalarının dış politika çıktılarını doğrudan belirlediğini, özellikle anayasal temsil ve kuvvetler ayrılığı mekanizmalarının karar alıcıları barışçıl yollara zorladığını ifade etmiştir.

Buna göre, akademisyenin söz konusu vaka analizinde dayandığı kuramsal yaklaşım ve bu yaklaşımın bahsi geçen devlet davranışlarını açıklamakta kullandığı kavramsal mekanizma aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde verilmiştir?

Uluslararası siyasette barışın tesis edilebilmesi için insan doğasının rasyonelliğine ve uluslararası kurumların düzenleyici gücüne duyulan inanç, yirminci yüzyılın başlarında şekillenen normatif bir paradigmanın omurgasını oluşturmuştur. Bu dönemin düşünsel temelleri, kurumsal mimarisi ve maruz kaldığı eleştiriler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Aynı coğrafi bölgeyi paylaşan devletler, sınır aşan enerji şebekelerinin entegrasyonu sürecinde yaşanan teknik arızalar ve fiyat dalgalanmaları nedeniyle sürekli kriz yaşamaktadır. Bu sorunları aşmak için kurulan 'Bölgesel Enerji Koordinasyon Merkezi', üye devletlerin anlık enerji arz-talep verilerini şeffaf bir şekilde paylaşmasını, ortak teknik standartlar belirleyerek her seferinde yeni bir ikili anlaşma yapma zorunluluğunu ortadan kaldırmasını ve tüm tarafların bu entegrasyondan ekonomik fayda sağlamasını güvence altına almıştır.

Neoliberal kurumsalcılık yaklaşımı çerçevesinde değerlendirildiğinde, kurulan bu merkezin devletler arası işbirliğini kolaylaştırması aşağıdaki kavram setlerinden hangisiyle açıklanabilir?

Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi tarafından hazırlanan bir raporda, X ve Y devletleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Raporda, 'İki devletin aralarındaki uyuşmazlıkları askeri güç kullanmadan çözeceklerine dair halklarında kesin bir beklenti oluştuğu; bunun temelinde yalnızca resmi diplomatik mekanizmaların değil, sivil toplum kuruluşlarının yoğun etkileşimi, sınır ötesi seyahatler, ortak iletişim ağları ve güçlü bir biz duygusunun yattığı' belirtilmiştir.

Söz konusu raporda betimlenen bu tablo, Karl Deutsch'un Sosyolojik Liberalizm kapsamında uluslararası ilişkiler literatürüne kazandırdığı aşağıdaki kavramlardan hangisine karşılık gelmektedir?

Soğuk Savaş'ın yumuşama (detant) döneminde uluslararası sistemde artan ekonomik ve sosyal etkileşimleri açıklamak üzere Robert Keohane ve Joseph Nye tarafından yeni bir teorik çerçeve geliştirilmiştir. Bu modele göre; devletleri ve toplumları birbirine bağlayan gayriresmi çoklu kanallar mevcuttur, devletlerin dış politika gündeminde meseleler arasında kesin bir hiyerarşi yoktur ve anlaşmazlıkların çözümünde askeri gücün rolü marjinalleşmiştir. Düşünürler ayrıca, bu yapı içindeki aktörlerin dışsal bir ekonomik veya siyasi şoka maruz kaldıklarında gösterdikleri tepkiyi analiz ederken iki farklı boyut tanımlamıştır: Birincisi, şokun yaşandığı ilk anda sistemin ne kadar hızlı ve derinden etkilendiği; ikincisi ise aktörlerin yeni duruma uyum sağlamak için politikalarını değiştirirken katlanmak zorunda oldukları maliyetlerin büyüklüğüdür.

Parçada temel varsayımları özetlenen teorik yaklaşım ile dış şokların etkisini ölçmek için kullanılan bu iki kavramsal boyut, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Devletlerin küresel ölçekli salgın hastalıklar veya iklim değişikliği gibi sınır aşan sorunlarla mücadelesini inceleyen bir uluslararası ilişkiler uzmanı raporunda şu ifadelere yer vermiştir: "Uluslararası alanda merkezi bir otoritenin bulunmaması, devletleri kendi başlarının çaresine bakmaya iten yapısal bir faktör olsa da, bu durum iş birliğini imkânsız kılmaz. Ortak sorunların çözümünde oluşturulan uluslararası rejimler ve örgütler; taraflar arasındaki bilgi asimetrisini gidererek şeffaflığı artırır, işlem maliyetlerini düşürür ve antlaşmalara uyulmaması durumunda yaptırım mekanizmaları geliştirerek caydırıcılık sağlar. Dolayısıyla devletler, dış politikalarını şekillendirirken yalnızca diğerlerine kıyasla ne kadar güçlendiklerine değil, ortak hareket etmeleri sayesinde elde edecekleri toplam faydanın büyüklüğüne odaklanırlar."

Bu uzmanın raporundaki görüşler, Neo-Neo tartışması bağlamında aşağıdaki argümanlardan hangisiyle doğrudan örtüşmektedir?

Uluslararası siyaseti analiz ederken Aydınlanma felsefesinin rasyonalite ve ilerleme (progress) vurgusunu merkeze alan klasik liberal teori, çatışmanın kaçınılmaz bir yazgı olmadığını ileri sürer. Bu yaklaşımın inşasında, rasyonel bireylerin barışçıl işbirliği yapabileceğini gösteren Lockecu 'doğa durumu' tasviri ile Kant'ın cumhuriyetçi anayasalar ve özgür devletler federasyonu öngören 'Ebedi Barış' projesi belirleyici olmuştur.

Belirtilen teorik miras göz önüne alındığında, klasik liberalizmin uluslararası siyasete bakış açısını yansıtan en doğru yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Küresel dijital ekonominin büyümesiyle birlikte devletler, sınır ötesi veri akışını düzenlemek ve siber güvenlik standartlarını harmonize etmek amacıyla uluslararası bir denetim rejimini hayata geçirmişlerdir. Bu yapı; üye devletlerin siber güvenlik politikalarını düzenli olarak raporlamakta, ortak teknik standartlar belirlemekte ve devletler arasındaki teknik bilgi farklarını minimize eden bir platform sunmaktadır.

Buna göre, neoliberal kurumsalcılık (neoliberal institutionalism) yaklaşımı çerçevesinde, kurulan bu uluslararası mekanizmanın işbirliğini sağlamadaki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Neoliberal kurumsalcılık (Kurumsal Liberalizm), uluslararası sistemin anarşik yapısını ve devletlerin rasyonel, bencil aktörler olduğu varsayımını realizmle paylaşır. Ancak bu teoriye göre, merkezi bir otoritenin yokluğunda bile devletler arasında uzun vadeli ve istikrarlı bir işbirliği mümkündür. Kurumsal Liberalizm'e göre, uluslararası rejimlerin ve örgütlerin devletler arasındaki bu işbirliğini mümkün kılan temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Aydınlanma düşüncesinin uluslararası ilişkilere temel katkısı, insan aklının çatışma yerine barışı ve iş birliğini inşa edebileceği inancıdır. John Locke’un bireyler arası 'doğa durumu'ndan 'toplumsal sözleşme'ye geçiş analizi ile Immanuel Kant’ın devletler arası 'Ebedi Barış' (Perpetual Peace) tasarısı arasındaki temel kuramsal benzerlik aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik liberal teori; John Locke'un "doğa durumu" ve "toplum sözleşmesi" kavramlarını Immanuel Kant'ın "Ebedi Barış" (Perpetual Peace) idealindeki rasyonel ilkelerle birleştirerek uluslararası ilişkileri analiz eder. Bu teorik gelenek, realizmin "sıfır toplamlı oyun" (zero-sum game) anlayışını reddederek, uluslararası sistemin iş birliği yoluyla "pozitif toplamlı" (positive-sum) bir yapıya dönüştürülebileceğini savunur. Klasik liberalizmin bu dönüşümü mümkün kılan ve Aydınlanma düşüncesine dayanan temel varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?

Neoliberal kurumsalcılık (kurumsal liberalizm), uluslararası sistemin anarşik yapısı içinde bencil ve rasyonel aktörler olan devletlerin, ortak çıkarlarının bulunduğu alanlarda dahi hile yapma korkusu ve belirsizlik nedeniyle işbirliğinden kaçınabildiklerini savunur. Robert Keohane ve Robert Axelrod gibi düşünürlere göre, uluslararası kurum ve rejimlerin bu yapısal engeli aşarak işbirliğini sürdürülebilir bir rasyonel tercih haline getirmesini sağlayan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Robert Keohane ve Joseph Nye tarafından geliştirilen Karmaşık Karşılıklı Bağımlılık (Complex Interdependence) modeline göre; bir aktörün dışsal bir değişimden etkilenme hızını ve mevcut politikalar çerçevesinde ödemek zorunda kaldığı maliyeti ifade eden kavram ile bu aktörün politika değişikliğine gittikten sonra bile katlanmak zorunda kaldığı uyum maliyetini ifade eden kavram sırasıyla aşağıdakilerin hangisidir?