İlaçların Atılımı ve Kinetik Hesaplamalar

28 questions

Question 1Question →

Bir hastaya dağılım hacmi (VdVd) 40 L40\text{ L} ve klerensi (ClCl) 4 L/saat4\text{ L/saat} olan bir ilaç sabit hızla intravenöz infüzyonla verilmektedir. Bu ilacın plazma konsantrasyonunun, kararlı durum konsantrasyonunun (CssC_{ss}) yaklaşık %94\%94'üne ulaşması için geçmesi gereken süre kaç saattir? (ln2approx0,7\\ln 2 \\approx 0,7 alınız)

Show answer & explanation

Answer: 2828

Answer

İlacın kararlı durum konsantrasyonunun yaklaşık %94'üne ulaşması için 28 saat geçmesi gerekir.
Verilen VdVd (40 L40\text{ L}) ve ClCl (4 L/saat4\text{ L/saat}) değerlerine göre ilacın yarı ömrü t1/2=(0,7×40)/4=7 saatt_{1/2} = (0,7 \times 40) / 4 = 7\text{ saat} olarak hesaplanır. Farmakokinetik kurallara göre, sabit hızda infüzyon yapılan bir ilacın plazma konsantrasyonu 1 yarı ömürde %50\%50, 2 yarı ömürde %75\%75, 3 yarı ömürde %87,5\%87,5 ve 4 yarı ömürde %93,75\%93,75 (yaklaşık %94\%94) oranında kararlı duruma ulaşır. Bu durumda 4×7=28 saat4 \times 7 = 28\text{ saat} geçmesi gerekmektedir.

Step-by-Step Solution

1
İlacın yarı ömrünü (t1/2t_{1/2}) klerens ve dağılım hacmi kullanarak hesaplayınız.
t1/2=0,7×VdCl=0,7×404=7 saatt_{1/2} = \frac{0,7 \times Vd}{Cl} = \frac{0,7 \times 40}{4} = 7\text{ saat}
Birinci derece kinetiğe uyan ilaçlarda yarı ömür, dağılım hacmi ve klerens arasındaki temel ilişki budur.
2
Kararlı durum konsantrasyonunun (CssC_{ss}) %94'üne ulaşmak için gereken yarı ömür sayısını belirleyiniz.
4 yarı ömür (1→50%,2→75%,3→87,5%,4→93,75%1 \rightarrow 50\%, 2 \rightarrow 75\%, 3 \rightarrow 87,5\%, 4 \rightarrow 93,75\%)
Birinci derece kinetikte her yarı ömürde hedeflenen kararlı durumun kalan kısmının yarısı kadar artış sağlanır.
3
Toplam süreyi hesaplamak için yarı ömür süresini yarı ömür sayısıyla çarpınız.
7 saat×4=28 saat7\text{ saat} \times 4 = 28\text{ saat}
Kararlı duruma ulaşma süresi ilacın yarı ömrüne bağlıdır ve genellikle 4-5 yarı ömür sürer.

Key Concept

Birinci derece kinetiğe uyan ilaçlarda kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşma süresi sadece ilacın yarı ömrüne (t1/2t_{1/2}) bağlıdır ve infüzyon hızından bağımsızdır. Yaklaşık 4 yarı ömürde %93,75, 5 yarı ömürde ise %97 oranında kararlı duruma ulaşılır.
Question 2Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 100 L100\text{ L} olan bir ilacın, 1000 mg1000\text{ mg} intravenöz bolus uygulanmasından 14 saat14\text{ saat} sonra plazma konsantrasyonu 2.5 mg/L2.5\text{ mg/L} olarak ölçülmüştür. Bu ilacın %60 oranında değişmeden idrarla atıldığı bilinmektedir. Böbrek klerensi %50 oranında azalmış olan bir hastada, 10 mg/L10\text{ mg/L} kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssC_{ss}) elde etmek için uygulanması gereken intravenöz infüzyon hızı (R0R_0) saatte kaç mg\text{mg} olmalıdır? (ln⁡2≈0.7\ln 2 \approx 0.7 alınız.)

Show answer & explanation

Answer: 70

Answer

Gerekli infüzyon hızı 70 mg/saat70\text{ mg/saat} olmalıdır.
İlacın başlangıç konsantrasyonu 10 mg/L10\text{ mg/L} olup 14 saat14\text{ saat} sonra 2.5 mg/L2.5\text{ mg/L}'ye düşmesi, ilacın iki yarı ömür geçirdiğini gösterir (t1/2=7 saatt_{1/2} = 7\text{ saat}). Bu veriden hesaplanan toplam klerens 10 L/saat10\text{ L/saat}'tir. İlacın %60'ı renal yolla atıldığına göre renal klerens 6 L/saat6\text{ L/saat}, metabolik klerens ise 4 L/saat4\text{ L/saat}'tir. Böbrek fonksiyonu %50 azaldığında renal klerens 3 L/saat3\text{ L/saat}'e düşer ve yeni toplam klerens 7 L/saat7\text{ L/saat} olur. 10 mg/L10\text{ mg/L}'lik bir kararlı durum konsantrasyonu (CssC_{ss}) için gereken infüzyon hızı R0=Cl×CssR_0 = Cl \times C_{ss} formülünden 7×10=70 mg/saat7 \times 10 = 70\text{ mg/saat} olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Başlangıç plazma konsantrasyonunu (C0C_0) hesapla.
C0=DozVd=1000 mg100 L=10 mg/LC_0 = \frac{\text{Doz}}{V_d} = \frac{1000\text{ mg}}{100\text{ L}} = 10\text{ mg/L}
Eliminasyonun başladığı ilk konsantrasyonu bulmak için.
2
İlacın eliminasyon yarı ömrünü (t1/2t_{1/2}) belirle.
10 mg/L10\text{ mg/L}'den 2.5 mg/L2.5\text{ mg/L}'ye düşüş (10→5→2.510 \rightarrow 5 \rightarrow 2.5) iki yarı ömürdür. 2×t1/2=14 saat⇒t1/2=7 saat2 \times t_{1/2} = 14\text{ saat} \Rightarrow t_{1/2} = 7\text{ saat}.
Klerens hesaplaması için gerekli olan zaman parametresini bulmak için.
3
İlacın normal toplam klerensini (CltotalCl_{total}) hesapla.
Cl=0.7×Vdt1/2=0.7×1007=10 L/saatCl = \frac{0.7 \times V_d}{t_{1/2}} = \frac{0.7 \times 100}{7} = 10\text{ L/saat}
İlacın vücuttan temizlenme hızını belirlemek için.
4
Klerensi renal ve renal olmayan (metabolik) bileşenlerine ayır.
Clrenal=10×0.6=6 L/saatCl_{renal} = 10 \times 0.6 = 6\text{ L/saat}; Clnon−renal=10−6=4 L/saatCl_{non-renal} = 10 - 6 = 4\text{ L/saat}
Böbrek yetmezliğinin sadece renal klerensi etkileyeceği bilgisini kullanmak için.
5
Böbrek yetmezliği durumundaki yeni toplam klerensi hesapla.
Clrenal,yeni=6×0.5=3 L/saatCl_{renal, yeni} = 6 \times 0.5 = 3\text{ L/saat}. Cltotal,yeni=3+4=7 L/saatCl_{total, yeni} = 3 + 4 = 7\text{ L/saat}.
Hastanın mevcut fizyopatolojik durumuna uygun temizlenme hızını bulmak için.
6
Gerekli infüzyon hızını (R0R_0) hesapla.
R0=Cltotal,yeni×Css=7 L/saat×10 mg/L=70 mg/saatR_0 = Cl_{total, yeni} \times C_{ss} = 7\text{ L/saat} \times 10\text{ mg/L} = 70\text{ mg/saat}
Hedef konsantrasyona ulaşmak için gereken dozlama hızını belirlemek için.

Key Concept

Böbrek yetmezliğinde doz ayarlaması, ilacın toplam klerensindeki renal bileşenin fonksiyon kaybı oranında azaltılması ve yeni toplam klerens üzerinden doz hızı hesaplanması prensibine dayanır.

Practice More

İlacın eliminasyonunun tamamen renal yolla yapıldığı bir senaryoda aynı orandaki fonksiyon kaybının doz hızını nasıl etkileyeceğini düşününüz.
Estimated Time:3m 0s
Question 3Question →

Eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 10 saat10\text{ saat}, sanal dağılım hacmi (VdVd) 50 L50\text{ L} olan bir ilacın terapötik plazma kararlı durum konsantrasyonunun (CssC_{ss}) 5 mg/L5\text{ mg/L} olması hedeflenmektedir. Bu ilacın %100 biyoyararlanımla (F=1F=1) her 10 saatte bir oral yolla verilmesi planlandığına göre, uygulanması gereken idame doz kaç mg\text{mg}'dır?

Show answer & explanation

Answer: 175

Answer

Hedeflenen kararlı durum konsantrasyonuna ulaşmak için verilmesi gereken idame doz 175 mg175\text{ mg}'dır.
İlacın vücuttan atılma hızı olan klerens, dağılım hacmi ve yarı ömür kullanılarak 3.5 L/saat3.5\text{ L/saat} olarak hesaplanır. Kararlı durumda vücuda giren ilaç çıkan ilaca eşit olmalıdır. 5 mg/L5\text{ mg/L} konsantrasyonu sürdürmek için gereken saatlik hız 17.5 mg/saat17.5\text{ mg/saat} olup, 10 saatlik bir doz aralığı için bu değer 175 mg175\text{ mg} olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Klerens (ClCl) değerini hesapla
Cl=3.5 L/saatCl = 3.5\text{ L/saat}
İdame doz formülü için klerens gereklidir. Cl=0.7×Vdt1/2Cl = \frac{0.7 \times Vd}{t_{1/2}} formülü kullanılarak Cl=0.7×5010=3.5 L/saatCl = \frac{0.7 \times 50}{10} = 3.5\text{ L/saat} bulunur.
2
İdame doz (MDMD) formülünü uygula
MD=175 mgMD = 175\text{ mg}
İdame doz, hedef konsantrasyon ile klerensin ve doz aralığının çarpımıdır. MD=Css×Cl×τF⇒MD=5 mg/L×3.5 L/saat×10 saat1=175 mgMD = \frac{C_{ss} \times Cl \times \tau}{F} \Rightarrow MD = \frac{5\text{ mg/L} \times 3.5\text{ L/saat} \times 10\text{ saat}}{1} = 175\text{ mg}.

Key Concept

İdame doz hesaplamasında klerens (ClCl) ve doz aralığı (τ\tau) temel belirleyicilerdir.
Estimated Time:1m 30s
Question 4Question →

Bir hastaya intravenöz bolus olarak uygulanan bir ilacın plazma konsantrasyonu uygulamadan 2 saat2\text{ saat} sonra 16 mg/L16\text{ mg/L}, 8 saat8\text{ saat} sonra ise 2 mg/L2\text{ mg/L} olarak saptanmıştır. İlacın sanal dağılım hacmi (VdV_d) 50 L50\text{ L} olduğuna göre, bu ilacın plazmada 10 mg/L10\text{ mg/L} kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşması için uygulanması gereken sürekli intravenöz infüzyon hızı yaklaşık kaç mg/saat\text{mg/saat}'tir?

Show answer & explanation

Answer: 173

Answer

İlacın hedeflenen kararlı durum konsantrasyonuna ulaşması için gereken infüzyon hızı 173 mg/saat173\text{ mg/saat}'tir.
Konsantrasyon 16 mg/L16\text{ mg/L}'den 2 mg/L2\text{ mg/L}'ye düştüğünde ilaç 3 yarı ömürlük (1/23=1/81/2^3 = 1/8) bir azalma göstermiştir. Bu azalma 6 saatte gerçekleştiği için yarı ömür 2 saat2\text{ saat}'tir. Buradan ke=0.3465 sa−1k_e = 0.3465\text{ sa}^{-1} ve Cl=17.325 L/saatCl = 17.325\text{ L/saat} bulunur. 10 mg/L10\text{ mg/L} hedef konsantrasyon için gerekli hız 10×17.325=173.25 mg/saat10 \times 17.325 = 173.25\text{ mg/saat}'tir.

Step-by-Step Solution

1
Eliminasyon yarı ömrünün (t1/2t_{1/2}) belirlenmesi
t1/2=2 saatt_{1/2} = 2\text{ saat}
16 mg/L16\text{ mg/L}'den 2 mg/L2\text{ mg/L}'ye düşüş için konsantrasyonun 3 kez yarıya inmesi gerekir (16→8→4→216 \rightarrow 8 \rightarrow 4 \rightarrow 2). Bu süreç 8−2=6 saat8 - 2 = 6\text{ saat} sürdüğüne göre, bir yarı ömür 6/3=2 saat6 / 3 = 2\text{ saat}'tir.
2
Eliminasyon hız sabitinin (kek_e) hesaplanması
ke=0.3465 sa−1k_e = 0.3465\text{ sa}^{-1}
ke=0.693t1/2k_e = \frac{0.693}{t_{1/2}} formülünden ke=0.6932=0.3465 sa−1k_e = \frac{0.693}{2} = 0.3465\text{ sa}^{-1} bulunur.
3
Klirens (ClCl) değerinin hesaplanması
Cl=17.325 L/saatCl = 17.325\text{ L/saat}
Cl=ke×VdCl = k_e \times V_d formülünden Cl=0.3465×50=17.325 L/saatCl = 0.3465 \times 50 = 17.325\text{ L/saat} elde edilir.
4
Sürekli infüzyon hızının (R0R_0) hesaplanması
R0=173.25 mg/saatR_0 = 173.25\text{ mg/saat}
R0=Css×ClR_0 = C_{ss} \times Cl formülünden R0=10×17.325=173.25 mg/saatR_0 = 10 \times 17.325 = 173.25\text{ mg/saat} olarak hesaplanır.

Key Concept

Sürekli intravenöz infüzyon hızı, hedeflenen kararlı durum plazma konsantrasyonu ile ilacın klirensinin çarpımına eşittir (R0=Css×ClR_0 = C_{ss} \times Cl).

Practice More

Farklı VdV_d ve t1/2t_{1/2} değerleri kullanarak yükleme dozu (LDLD) hesaplamaları üzerinde çalışabilirsiniz.
Estimated Time:2m 30s
Question 5Question →

İlaçların vücuttan atılma süreçleri değerlendirildiğinde; birinci derece (first-order) eliminasyon kinetiği ile vücuttan uzaklaştırılan bir ilaç için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Birim zamanda atılan ilaç miktarı, plazmadaki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır.

Answer

Birim zamanda atılan ilaç miktarı, plazmadaki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır
Birinci derece (first-order) kinetikte eliminasyon hızı, ortamdaki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır (v=k⋅Cv = k \cdot C). Bu, vücutta ne kadar çok ilaç varsa, o kadar çok miktarda ilacın birim zamanda atılacağı anlamına gelir. İlacın her yarı ömürde sabit bir yüzdesi (%50\%50) vücuttan uzaklaştırılır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci derece kinetiğin matematiksel ifadesini belirleme
v=k⋅Cv = k \cdot C denklemine ulaşılması
Eliminasyon hızının (vv), eliminasyon hız sabiti (kk) ve konsantrasyonun (CC) çarpımına eşit olduğunu anlamak için.
2
Denklemi yorumlayarak değişkenler arası ilişkiyi kurma
Hızın (birim zamanda atılan miktar) konsantrasyonla doğru orantılı olduğunun saptanması
Birinci derece kinetikte, konsantrasyonun her zaman sabit bir oranının (yüzdesinin) atıldığını doğrulamak için.

Key Concept

Birinci derece (first-order) eliminasyon kinetiğinin tanımı ve özellikleri

Practice More

Sıfırıncı derece kinetik gösteren (alkol, yüksek doz aspirin gibi) ilaçların özelliklerini ve yarı ömürlerinin neden dozla arttığını inceleyiniz.
Estimated Time:45s
Question 6Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 100 L100\text{ L} ve eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 10 saat10\text{ saat} olan bir ilacın, plazmada 2 mg/L2\text{ mg/L} kararlı durum konsantrasyonu (CssC_{ss}) oluşturması hedeflenmektedir. Buna göre, hedeflenen konsantrasyona ulaşmak için uygulanması gereken intravenöz infüzyon hızı saatte kaç mg olmalıdır? (ln⁡2≈0,7\ln 2 \approx 0,7 olarak alınız.)

Show answer & explanation

Answer: 14

Answer

Hedeflenen konsantrasyona ulaşmak için gereken intravenöz infüzyon hızı 14 mg/saat14\text{ mg/saat} olmalıdır.
Doğru cevap olan 14 değeri, ilacın klerensi (7 L/saat7\text{ L/saat}) ile hedef plazma konsantrasyonunun (2 mg/L2\text{ mg/L}) çarpılması sonucunda elde edilir. Birinci derece kinetik gösteren ilaçlarda kararlı durumda infüzyon hızı, o konsantrasyondaki eliminasyon hızına tam olarak eşittir.

Step-by-Step Solution

1
Total klerens (ClCl) hesaplanır.
Cl=0,7×Vdt1/2=0,7×100 L10 saat=7 L/saatCl = \frac{0,7 \times V_d}{t_{1/2}} = \frac{0,7 \times 100\text{ L}}{10\text{ saat}} = 7\text{ L/saat}
İnfüzyon hızını bulmak için ilacın vücuttan temizlenme hızı olan klerense ihtiyaç vardır.
2
İnfüzyon hızı (R0R_0) hesaplanır.
R0=Css×Cl=2 mg/L×7 L/saat=14 mg/saatR_0 = C_{ss} \times Cl = 2\text{ mg/L} \times 7\text{ L/saat} = 14\text{ mg/saat}
Kararlı durumda infüzyon hızı, eliminasyon hızına eşittir (R0=Css×ClR_0 = C_{ss} \times Cl).

Key Concept

Kararlı durum konsantrasyonunda (CssC_{ss}) ilaç giriş hızı (infüzyon hızı), ilaç çıkış hızına (eliminasyon hızı) eşittir.

Practice More

İnfüzyon hızı iki katına çıkarıldığında yeni kararlı durum konsantrasyonunun kaç olacağını hesaplayarak doğrusal kinetik prensibini pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Önce eliminasyon hız sabiti (kk) hesaplanabilir: k=0,7/t1/2=0,7/10=0,07 saat−1k = 0,7 / t_{1/2} = 0,7 / 10 = 0,07\text{ saat}^{-1}. Ardından infüzyon hızı R0=Css×k×VdR_0 = C_{ss} \times k \times V_d formülüyle 2×0,07×100=14 mg/saat2 \times 0,07 \times 100 = 14\text{ mg/saat} olarak bulunur.
Estimated Time:1m 30s
Question 7Question →

Birinci derece (first-order) eliminasyon kinetiğine sahip bir ilacın eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 6 saattir6\text{ saattir}. Bu ilacın sabit hızda intravenöz infüzyonuna başlandıktan sonra, plazmada yaklaşık kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşması için geçmesi gereken süre aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 24−30 saat24-30\text{ saat}

Answer

Kararlı duruma ulaşmak için gereken süre 4−54-5 yarı ömre karşılık gelen 24−30 saat24-30\text{ saat} aralığıdır.
Birinci derece eliminasyon kinetiğinde, ilacın kararlı duruma ulaşması için geçen süre dozun büyüklüğüne veya veriliş sıklığına değil, sadece ilacın yarı ömrüne bağlıdır. Genel kural olarak 4 yarı ömürde %93.75, 5 yarı ömürde ise %96.87 oranında kararlı duruma ulaşılır. Bu nedenle 6 saat6\text{ saat} yarı ömrü olan bir ilaç için 24−30 saat24-30\text{ saat} doğru zaman dilimidir.

Step-by-Step Solution

1
Kararlı durum kuralını hatırla
Birinci derece kinetikle atılan ilaçlarda, plazma kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşmak için dozdan bağımsız olarak 44 ile 55 yarı ömür (t1/2t_{1/2}) geçmesi gerekir.
Bu süre sonunda ilacın vücuda giriş hızı ile vücuttan atılış hızı birbirine eşitlenir.
2
Verilen yarı ömrü kural ile çarp
4×6 saat=24 saat4 \times 6\text{ saat} = 24\text{ saat} ve 5×6 saat=30 saat5 \times 6\text{ saat} = 30\text{ saat}
İlacın yarı ömrü 6 saat6\text{ saat} olarak verildiği için toplam süreyi bulmak amacıyla 4−54-5 katı alınır.

Key Concept

Kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşma süresi sadece ilacın yarı ömrüne (t1/2t_{1/2}) bağlıdır ve yaklaşık 4-5 yarı ömür sürer.
Question 8Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 70 L70\text{ L} ve eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 7 saat7\text{ saat} olan bir ilaç, bir hastaya 20 mg/saat20\text{ mg/saat} hızında intravenöz (İV) sürekli infüzyonla verilmektedir. Tedavinin 5. gününde (kararlı duruma ulaşıldıktan sonra) hastaya eklenen bir ilacın, ilk ilacın total vücut klirensini (ClCl) %50\%50 oranında azalttığı; aynı zamanda hastanın plazma protein düzeylerindeki değişim nedeniyle ilacın VdV_d değerinin 105 L105\text{ L}'ye çıktığı saptanmıştır. Başlangıçtaki kararlı durum plazma konsantrasyonunu (CssC_{ss}) değiştirmeden koruyabilmek için uygulanması gereken yeni infüzyon hızı ve ilacın yeni eliminasyon yarı ömrü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 10 mg/saat10\text{ mg/saat} ; 21 saat21\text{ saat}

Answer

Yeni infüzyon hızı 10 mg/saat10\text{ mg/saat}, yeni eliminasyon yarı ömrü ise 21 saat21\text{ saat} olmalıdır.
Doğru cevapta belirtilen değerler, farmakokinetik temel denklemlerin (k0=Css×Clk_0 = C_{ss} \times Cl ve t1/2=0.7×Vd/Clt_{1/2} = 0.7 \times V_d / Cl) yeni parametrelere (yarıya inen klirens ve artan dağılım hacmi) doğru şekilde uygulanmasıyla elde edilir. İlacın klirensi yarıya düştüğünde, aynı konsantrasyonu sağlamak için birim zamanda verilen ilaç miktarı da yarıya düşürülmelidir. Yeni yarı ömür ise hem paydadaki ClCl azalışı hem de paydaki VdV_d artışı nedeniyle toplamda üç katına (77 saatten 2121 saate) çıkmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Başlangıçtaki total vücut klirensini (ClCl) hesaplayın.
Cl=0.7×Vdt1/2=0.7×707=7 L/saatCl = \frac{0.7 \times V_d}{t_{1/2}} = \frac{0.7 \times 70}{7} = 7\text{ L/saat}
İlacın vücuttan atılma kapasitesini belirlemek ve infüzyon hızı ile konsantrasyon ilişkisini kurmak için gereklidir.
2
Başlangıçtaki kararlı durum plazma konsantrasyonunu (CssC_{ss}) belirleyin.
Css=k0Cl=207≈2.86 mg/LC_{ss} = \frac{k_0}{Cl} = \frac{20}{7} \approx 2.86\text{ mg/L}
Hedef konsantrasyonu korumak için referans değerin bilinmesi gerekir.
3
Enzim inhibisyonu sonrası yeni klirensi (ClnewCl_{new}) hesaplayın.
Clnew=7×0.50=3.5 L/saatCl_{new} = 7 \times 0.50 = 3.5\text{ L/saat}
Klirensin %50\%50 azaldığı bilgisi doğrultusunda yeni eliminasyon kapasitesi saptanır.
4
Hedef CssC_{ss} düzeyini korumak için gereken yeni infüzyon hızını (k0_newk_{0\_new}) hesaplayın.
k0_new=Css×Clnew=207×3.5=10 mg/saatk_{0\_new} = C_{ss} \times Cl_{new} = \frac{20}{7} \times 3.5 = 10\text{ mg/saat}
Konsantrasyonu sabit tutmak için infüzyon hızı, yeni klirens değerine göre ayarlanmalıdır.
5
Yeni fizyolojik parametrelerle yeni eliminasyon yarı ömrünü (t1/2_newt_{1/2\_new}) hesaplayın.
t1/2_new=0.7×Vd_newClnew=0.7×1053.5=73.53.5=21 saatt_{1/2\_new} = \frac{0.7 \times V_{d\_new}}{Cl_{new}} = \frac{0.7 \times 105}{3.5} = \frac{73.5}{3.5} = 21\text{ saat}
Yarı ömür hem klirens hem de sanal dağılım hacmindeki değişimden etkilenen bağımlı bir parametredir.

Key Concept

Kararlı durum konsantrasyonu (CssC_{ss}) sadece infüzyon hızı ve klirens arasındaki dengeye bağlıyken; yarı ömür (t1/2t_{1/2}) hem klirens hem de dağılım hacmi ile belirlenir.

Practice More

Benzer bir soruda, kararlı duruma ulaşma süresinin (steady-state time) yeni yarı ömürle birlikte nasıl değiştiğini (4-5 yarı ömür kuralı) hesaplamayı deneyin.
Estimated Time:3m 0s
Question 9Question →

Sanal dağılım hacmi (VdVd) 60 L60\text{ L} ve total klerensi (ClCl) 3 L/saat3\text{ L/saat} olan bir ilaç, bir hastaya her 14 saatte14\text{ saatte} bir 420 mg420\text{ mg} dozda intravenöz yolla uygulanmaktadır. Tedavinin 5. gününde (ilacın kararlı duruma ulaştığı varsayılarak) hastada gelişen bir komplikasyon sonucu ilacın eliminasyon yarı ömrünün (t1/2t_{1/2}) iki katına çıktığı, ancak VdVd değerinin değişmediği saptanmıştır. Bu hastada doz ve doz aralığı değiştirilmeden tedaviye devam edilirse, yeni ulaşılacak olan kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssyeniCss_{yeni}) kaç mg/L\text{mg/L} olur?

Show answer & explanation

Answer: 20

Answer

İlacın yeni kararlı durum konsantrasyonu 20 mg/L olur.
İlacın başlangıçtaki CssCss değeri 10 mg/L10\text{ mg/L}'dir. t1/2t_{1/2}'nin iki katına çıkması (sanal dağılım hacmi sabitken), ilacın vücuttan atılma kapasitesinin (klerens) yarıya düştüğünü gösterir. Css=Doz HızıKlerensCss = \frac{\text{Doz Hızı}}{\text{Klerens}} formülüne göre, payda yarıya indiğinde sonuç iki katına çıkar, bu nedenle yeni CssCss değeri 20 mg/L20\text{ mg/L} olur.

Step-by-Step Solution

1
Mevcut verilerle başlangıçtaki kararlı durum konsantrasyonunu (CssCss) hesaplayın.
Css=DozCl×τ=420 mg3 L/saat×14 saat=10 mg/LCss = \frac{\text{Doz}}{Cl \times \tau} = \frac{420\text{ mg}}{3\text{ L/saat} \times 14\text{ saat}} = 10\text{ mg/L}
Kararlı durum konsantrasyonu, birim zamanda verilen dozun (doz hızı) klerense bölünmesiyle bulunur.
2
Yarı ömürdeki değişimin klerens üzerindeki etkisini belirleyin.
t1/2=0.693×VdClt_{1/2} = \frac{0.693 \times Vd}{Cl} formülüne göre; VdVd sabitken t1/2t_{1/2}'nin 2 katına çıkması, klerensin (ClCl) 1/2'sine inmesi (1.5 L/saat1.5\text{ L/saat}) demektir.
Klerens ve eliminasyon yarı ömrü birbirleriyle ters orantılıdır.
3
Yeni klerens değerini kullanarak yeni kararlı durum konsantrasyonunu hesaplayın.
Cssyeni=420 mg1.5 L/saat×14 saat=20 mg/LCss_{yeni} = \frac{420\text{ mg}}{1.5\text{ L/saat} \times 14\text{ saat}} = 20\text{ mg/L}
Doz hızı sabit tutulup klerens yarıya düşürüldüğünde, kararlı durum konsantrasyonu iki katına çıkar.

Key Concept

Kararlı durum konsantrasyonu (CssCss), klerens (ClCl) ile ters orantılıdır; klerens azaldıkça CssCss yükselir.
Estimated Time:2m 0s
Question 10Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 80 L80\text{ L} ve eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 14 saat14\text{ saat} olan bir ilacın %70\%70'i böbrekler yoluyla değişmeden atılmaktadır. Kreatinin klerensi (ClcrCl_{cr}) 100 mL/dak100\text{ mL/dak} olan bir hastada 5 mg/L5\text{ mg/L} kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssC_{ss}) elde etmek için bir intravenöz infüzyon başlatılıyor. Tedavi sırasında hastada akut böbrek yetmezliği gelişiyor ve ClcrCl_{cr} değeri 25 mL/dak25\text{ mL/dak} düzeyine düşüyor.

İlacın birinci derece (first-order) eliminasyon kinetiğine uyduğu bilindiğine göre, aynı CssC_{ss} değerini korumak için ayarlanması gereken yeni infüzyon hızı (R0R_0) kaç mg/saat\text{mg/saat} olmalıdır? (ln⁡(2)≈0.7\ln(2) \approx 0.7 alınız.)

Show answer & explanation

Answer: 9.5

Answer

Aynı kararlı durum konsantrasyonunu korumak için gereken yeni infüzyon hızı 9.5 mg/saat olmalıdır.
İlacın toplam klerensi (4 L/saat4\text{ L/saat}), renal (2.8 L/saat2.8\text{ L/saat}) ve non-renal (1.2 L/saat1.2\text{ L/saat}) kısımlardan oluşur. Böbrek yetmezliği sadece renal kısmı etkiler; ClcrCl_{cr} 1/41/4 oranına düştüğü için renal klerens 0.7 L/saat0.7\text{ L/saat} olur. Değişmeyen non-renal kısımla toplandığında yeni total klerens 1.9 L/saat1.9\text{ L/saat} olarak bulunur. Hedeflenen 5 mg/L5\text{ mg/L} konsantrasyonu için gereken hız 5×1.9=9.5 mg/saat5 \times 1.9 = 9.5\text{ mg/saat}'tir.

Step-by-Step Solution

1
Eliminasyon hız sabiti (kek_e) hesaplanır.
ke=0.714=0.05 saat−1k_e = \frac{0.7}{14} = 0.05\text{ saat}^{-1}
Yarı ömür ve hız sabiti arasındaki ke=ln⁡(2)/t1/2k_e = \ln(2) / t_{1/2} ilişkisi kullanılır.
2
Başlangıçtaki toplam klerens (CltotalCl_{total}) bulunur.
Cl=0.05×80=4 L/saatCl = 0.05 \times 80 = 4\text{ L/saat}
Klerens, hız sabiti ile dağılım hacminin çarpımına eşittir (Cl=ke×VdCl = k_e \times V_d).
3
Klerens bileşenleri (renal ve non-renal) ayrıştırılır.
Clrenal=4×0.7=2.8 L/saatCl_{renal} = 4 \times 0.7 = 2.8\text{ L/saat}; Clnon−renal=4×0.3=1.2 L/saatCl_{non-renal} = 4 \times 0.3 = 1.2\text{ L/saat}
İlacın %70\%70'inin renal yolla atıldığı bilgisi kullanılarak bazal klerens değerleri bulunur.
4
Böbrek yetmezliği sonrası yeni renal klerens hesaplanır.
Clrenal_yeni=2.8×25100=0.7 L/saatCl_{renal\_yeni} = 2.8 \times \frac{25}{100} = 0.7\text{ L/saat}
Kreatinin klerensi 100100'den 2525'e düştüğü için ilacın renal klerensi de aynı oranda (1/41/4) azalır.
5
Yeni toplam klerens ve gerekli infüzyon hızı (R0R_0) hesaplanır.
Cltoplam_yeni=0.7+1.2=1.9 L/saatCl_{toplam\_yeni} = 0.7 + 1.2 = 1.9\text{ L/saat} ve R0=5×1.9=9.5 mg/saatR_0 = 5 \times 1.9 = 9.5\text{ mg/saat}
Birinci derece kinetikte infüzyon hızı, hedef CssC_{ss} ile güncel toplam klerensin çarpımına eşittir (R0=Css×ClR_0 = C_{ss} \times Cl).

Key Concept

Renal yetmezlikte doz ayarlaması yapılırken sadece renal klerens bileşeni kreatinin klerensi oranında azaltılmalı, non-renal klerens sabit tutulmalıdır.

Practice More

Böbrek yetmezliği olan hastalarda yarı ömrün (t1/2t_{1/2}) nasıl değişeceğini de benzer bir mantıkla (t1/2=0.7×Vd/Clyenit_{1/2} = 0.7 \times V_d / Cl_{yeni}) hesaplayarak pratik yapabilirsiniz.
Estimated Time:3m 0s
Question 11Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 80 L80\text{ L} ve sistemik klerensi (ClCl) 8 L/saat8\text{ L/saat} olan bir ilaç, bir hastaya sabit hızda intravenöz infüzyon şeklinde uygulanmaktadır. İnfüzyonun başlamasından 14 saat14\text{ saat} sonra ilacın plazma konsantrasyonu 12 mg/L12\text{ mg/L} olarak ölçülmüştür. Buna göre, infüzyon hızı değiştirilmeden devam edilirse ilacın ulaşacağı kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssC_{ss}) kaç mg/L\text{mg/L}'dir?

Show answer & explanation

Answer: 16.016.0

Answer

İnfüzyon hızı değiştirilmeden ulaşılabilecek kararlı durum konsantrasyonu 16.0 mg/L16.0\text{ mg/L}'dir.
İlacın parametreleri kullanılarak (Vd=80V_d = 80, Cl=8Cl = 8) yarı ömrü 7 saat7\text{ saat} olarak hesaplanır. İnfüzyonun başlamasından itibaren geçen 14 saat14\text{ saat}, tam olarak iki yarı ömre karşılık gelmektedir. Plato (doygunluk) prensibi uyarınca, intravenöz infüzyonla verilen bir ilaç iki yarı ömür sonunda kararlı durum plazma konsantrasyonunun %75'ine ulaşır. Dolayısıyla, 12 mg/L12\text{ mg/L} değeri CssC_{ss}'in %75'i olduğuna göre, kararlı durum konsantrasyonu 16 mg/L16\text{ mg/L} (12/0.7512 / 0.75) olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1
İlacın eliminasyon yarı ömrünü (t1/2t_{1/2}) hesaplayın.
t1/2=0.7×VdCl=0.7×80 L8 L/saat=7 saatt_{1/2} = \frac{0.7 \times V_d}{Cl} = \frac{0.7 \times 80\text{ L}}{8\text{ L/saat}} = 7\text{ saat}
Sabit hızda infüzyonda kararlı duruma ulaşma süresi ilacın yarı ömrü ile ilişkilidir.
2
Ölçüm yapılan sürenin kaç yarı ömre karşılık geldiğini belirleyin.
Geçen süre = 14 saat14\text{ saat}; 14/7=2 yarı o¨mu¨r14 / 7 = 2\text{ yarı ömür}
Plato prensibine göre konsantrasyonun ulaştığı yüzde, geçen yarı ömür sayısına bağlıdır.
3
İki yarı ömür sonunda kararlı durumun yüzde kaçına ulaşıldığını saptayın.
1 yarı ömür: %50\%50; 2 yarı ömür: %75\%75; 3 yarı ömür: %87.5\%87.5
Her yarı ömürde, kalan farkın yarısı kadar konsantrasyon artışı gerçekleşir.
4
CssC_{ss} değerini hesaplayın.
12 mg/L=0.75×Css⇒Css=12/0.75=16 mg/L12\text{ mg/L} = 0.75 \times C_{ss} \Rightarrow C_{ss} = 12 / 0.75 = 16\text{ mg/L}
Mevcut konsantrasyon kararlı durumun %75'i ise, tamamını bulmak için oranlanır.

Key Concept

Plato prensibine göre sabit hızlı infüzyonda kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşma süresi sadece ilacın yarı ömrüne bağlıdır ve her yarı ömürde belirli bir yüzdeye ulaşılır.

Practice More

İnfüzyon hızı iki katına çıkarıldığında kararlı duruma ulaşma süresinin değişip değişmeyeceğini ve yeni CssC_{ss} değerini tartışınız.
Estimated Time:2m 0s
Question 12Question →

Bir hastaya uygulanan yeni bir ilacın sanal dağılım hacmi (VdV_d) 20 L20\text{ L} ve eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 7 saat7\text{ saat} olarak saptanmıştır. Birinci derece kinetikle elimine edildiği bilinen bu ilacın total klerensi (ClCl) yaklaşık olarak kaç L/saat\text{L/saat}'tir?

Show answer & explanation

Answer: 2

Answer

İlacın total klerensi yaklaşık olarak 2 L/saat olarak hesaplanır.
Farmakokinetik parametreler arasındaki temel ilişki uyarınca, klerens (ClCl), dağılım hacminin (VdV_d) eliminasyon hız sabiti (kk) ile çarpımına eşittir. Eliminasyon hız sabiti ise 0,693/t1/20,693 / t_{1/2} olarak tanımlandığından, Cl=(0,693×20)/7Cl = (0,693 \times 20) / 7 işlemi sonucunda klerens yaklaşık 2 L/saat bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Klerens (ClCl), dağılım hacmi (VdV_d) ve yarı ömür (t1/2t_{1/2}) arasındaki ilişkiyi gösteren formülü belirleyin.
t1/2=0,693×VdClt_{1/2} = \frac{0,693 \times V_d}{Cl} veya Cl=0,693×Vdt1/2Cl = \frac{0,693 \times V_d}{t_{1/2}}
Birinci derece kinetikle elimine edilen ilaçlarda bu parametreler birbirine bağımlıdır.
2
Verilen değerleri formülde yerine koyun (Vd=20 LV_d = 20\text{ L}, t1/2=7 saatt_{1/2} = 7\text{ saat}, 0,693≈0,70,693 \approx 0,7).
Cl=0,7×207Cl = \frac{0,7 \times 20}{7}
Pratik hesaplamalarda 0,6930,693 değeri 0,70,7 olarak yuvarlanabilir.
3
Matematiksel işlemi tamamlayarak klerensi hesaplayın.
Cl=147=2 L/saatCl = \frac{14}{7} = 2\text{ L/saat}
İlacın birim zamanda temizlenen plazma hacmini bulmak için işlem sonuçlandırılır.

Key Concept

Klerens, Dağılım Hacmi ve Yarı Ömür İlişkisi
Estimated Time:45s
Question 13Question →

Eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 9 saat9\text{ saat} olan bir ilacın sanal dağılım hacmi (VdV_d) 90 L90\text{ L}'dir. Bu ilacın plazma konsantrasyonunu 3 mg/L3\text{ mg/L} değerinde sabit (CssC_{ss}) tutmayı hedefleyen bir tedavi protokolünde, saatlik intravenöz infüzyon hızı kaç mg/saat\text{mg/saat} olarak ayarlanmalıdır?

Show answer & explanation

Answer: 21

Answer

Hedef kararlı durum konsantrasyonunu korumak için gereken infüzyon hızı 21 mg/saat21\text{ mg/saat} olmalıdır.
İlacın klerensi, vücudun birim zamanda ilacı temizleme kapasitesini gösterir. Cl=0,7×Vdt1/2Cl = \frac{0,7 \times V_d}{t_{1/2}} formülüyle klerens 7 L/saat7\text{ L/saat} olarak bulunur. Sürekli infüzyon sırasında kararlı duruma ulaşıldığında, vücuda giren ilaç hızı elenen ilaç hızına eşittir. Bu nedenle saatlik doz 7 L/saat×3 mg/L=21 mg/saat7\text{ L/saat} \times 3\text{ mg/L} = 21\text{ mg/saat} olarak hesaplanır.

Step-by-Step Solution

1
İlacın total klerensini (ClCl) hesaplayın.
Cl=0,7×90 L9 saat=7 L/saatCl = \frac{0,7 \times 90\text{ L}}{9\text{ saat}} = 7\text{ L/saat}
Klerens, yarı ömür ve dağılım hacmi arasındaki ilişkiyi belirleyen Cl=ln2×Vdt1/2Cl = \frac{ln2 \times V_d}{t_{1/2}} formülü için gereklidir (ln2≈0,7ln2 \approx 0,7).
2
Sürekli intravenöz infüzyon hızını (R0R_0) hesaplayın.
R0=7 L/saat×3 mg/L=21 mg/saatR_0 = 7\text{ L/saat} \times 3\text{ mg/L} = 21\text{ mg/saat}
Kararlı durumda infüzyon hızı, klerens ile hedef plazma konsantrasyonunun çarpımına eşittir (R0=Cl×CssR_0 = Cl \times C_{ss}).

Key Concept

İnfüzyon hızı (R0R_0) ve klerens (ClCl) arasındaki ilişki, birinci derece eliminasyon kinetiği varsayımı altında R0=Cl×CssR_0 = Cl \times C_{ss} formülü ile tanımlanır.
Question 14Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 60 L60\text{ L} ve toplam klerensi (ClCl) 3 L/saat3\text{ L/saat} olan bir ilaç, birinci derece eliminasyon kinetiğine uygun olarak 10 mg/saat10\text{ mg/saat} hızında sabit hızla intravenöz infüzyonla verilmektedir. Bu ilacın kararlı durum plazma konsantrasyonunun (CssC_{ss}) yaklaşık %94\%94'üne ulaşması için geçmesi gereken süre kaç saattir?

Show answer & explanation

Answer: 5656

Answer

İlacın kararlı durum konsantrasyonunun yaklaşık %94'üne ulaşması için gereken süre 56 saattir.
İlacın yarı ömrü t1/2=0.693×(Vd/Cl)t_{1/2} = 0.693 \times (V_d / Cl) formülüyle hesaplandığında 13.86 saat13.86\text{ saat} (pratik olarak 14 saat14\text{ saat}) bulunur. Birinci derece eliminasyon kinetiğine uyan ilaçlarda kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) her yarı ömürde kalan açığın yarısı kadar yaklaşılır (1t1/2=%501 t_{1/2} = \%50, 2t1/2=%752 t_{1/2} = \%75, 3t1/2=%87.53 t_{1/2} = \%87.5, 4t1/2=%93.754 t_{1/2} = \%93.75). Bu nedenle yaklaşık %94\%94 düzeyine 44 yarı ömür sonunda ulaşılır ve bu da 4×14=56 saat4 \times 14 = 56\text{ saat} yapar.

Step-by-Step Solution

1
İlacın eliminasyon yarı ömrünü (t1/2t_{1/2}) hesaplayın.
t1/2=0.693×VdCl≈0.7×603=14 saatt_{1/2} = \frac{0.693 \times V_d}{Cl} \approx \frac{0.7 \times 60}{3} = 14\text{ saat}.
Yarı ömür, klerens ve dağılım hacmi arasındaki temel farmakokinetik ilişkiyi kurmak için gereklidir.
2
Kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşma kuralını uygulayın.
1t1/2=%501 t_{1/2} = \%50, 2t1/2=%752 t_{1/2} = \%75, 3t1/2=%87.53 t_{1/2} = \%87.5, 4t1/2=%93.754 t_{1/2} = \%93.75.
Birinci derece kinetikte ilacın kararlı duruma ulaşma süresi sadece yarı ömre bağlıdır ve her yarı ömürde kalan farkın yarısı kadar yaklaşılır.
3
Toplam süreyi hesaplayın.
4×14 saat=56 saat4 \times 14\text{ saat} = 56\text{ saat}.
Yaklaşık %94\%94 oranına ulaşmak için 44 yarı ömür geçmesi gerektiğinden toplam süre bu şekilde bulunur.

Key Concept

İlaçların kararlı durum konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşma süresi sadece eliminasyon yarı ömürlerine (t1/2t_{1/2}) bağlıdır ve infüzyon hızından bağımsızdır. Yaklaşık %94\%94 (%93.75\%93.75) oranına 44 yarı ömür sonunda ulaşılır.
Estimated Time:1m 30s
Question 15Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 2 L/kg2\text{ L/kg} ve eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 12 saat12\text{ saat} olan bir ilaç, 60 kg60\text{ kg} ağırlığındaki bir hastaya intravenöz sürekli infüzyon şeklinde uygulanacaktır. Hedef kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssC_{ss}) 2 mg/L2\text{ mg/L} olduğuna göre, bu hedefe ulaşmak için uygulanması gereken intravenöz infüzyon hızı saatte kaç mg\text{mg} olmalıdır? (ln⁡2≈0.7\ln 2 \approx 0.7 alınız)

Show answer & explanation

Answer: 14

Answer

Hedeflenen kararlı durum konsantrasyonuna ulaşmak için gereken intravenöz infüzyon hızı 14 mg/saat14\text{ mg/saat} olmalıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, ilacın toplam dağılım hacmi ve yarı ömründen yola çıkarak hesaplanan klirens değeri (7 L/saat7\text{ L/saat}) ile hedef plazma konsantrasyonunun (2 mg/L2\text{ mg/L}) çarpımı sonucunda elde edilen 14 mg/saat14\text{ mg/saat} değerini ifade etmektedir. Bu hesaplama, kararlı duruma ulaşıldığında ilacın vücuda giriş hızının eliminasyon hızına eşit olduğu prensibine dayanır.

Step-by-Step Solution

1
Toplam sanal dağılım hacmini (Vd(toplam)V_{d(toplam)}) hesaplayınız.
Vd(toplam)=2 L/kg×60 kg=120 LV_{d(toplam)} = 2\text{ L/kg} \times 60\text{ kg} = 120\text{ L}
İlacın vücuttaki toplam dağılım kapasitesini belirlemek için hastanın kilosu ile birim hacim çarpılmalıdır.
2
İlacın sistemik klirensini (ClCl) hesaplayınız.
Cl=0.7×Vd(toplam)t1/2=0.7×120 L12 saat=7 L/saatCl = \frac{0.7 \times V_{d(toplam)}}{t_{1/2}} = \frac{0.7 \times 120\text{ L}}{12\text{ saat}} = 7\text{ L/saat}
Birinci derece eliminasyon kinetiğine göre klirens, eliminasyon hız sabiti (kek_e) ile VdV_d'nin çarpımıdır (ke=0.7/t1/2k_e = 0.7 / t_{1/2}).
3
İstenen kararlı durum konsantrasyonu için gerekli infüzyon hızını (R0R_0) hesaplayınız.
R0=Css×Cl=2 mg/L×7 L/saat=14 mg/saatR_0 = C_{ss} \times Cl = 2\text{ mg/L} \times 7\text{ L/saat} = 14\text{ mg/saat}
Kararlı durumda ilacın giriş hızı (infüzyon hızı), çıkış hızına (eliminasyon hızı) eşit olmalıdır.

Key Concept

Birinci derece kinetik gösteren ilaçlarda sürekli infüzyon hızı, hedef plazma konsantrasyonu ile klirensin çarpımına eşittir (R0=Css×ClR_0 = C_{ss} \times Cl).

Alternative Method

Önce eliminasyon hız sabiti hesaplanabilir: ke=0.7/12=0.0583 saat−1k_e = 0.7 / 12 = 0.0583\text{ saat}^{-1}. Ardından R0=Css×Vd×keR_0 = C_{ss} \times V_d \times k_e formülü uygulanarak 2×120×0.0583≈14 mg/saat2 \times 120 \times 0.0583 \approx 14\text{ mg/saat} sonucuna ulaşılabilir.
Estimated Time:1m 30s
Question 16Question →

Eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 14 saat14\text{ saat} ve sanal dağılım hacmi (VdVd) 100 L100\text{ L} olan bir ilaç, bir hastaya 25 mg/saat25\text{ mg/saat} hızla intravenöz infüzyonla verilmektedir. Bu ilacın ulaşacağı kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssCss) kaç mg/L\text{mg/L}'dir? (ln⁡2≈0.7\ln 2 \approx 0.7 alınız.)

Show answer & explanation

Answer: 5.0

Answer

İlacın ulaşacağı kararlı durum plazma konsantrasyonu 5.0 mg/L5.0\text{ mg/L}'dir.
İlacın vücuttan atılma hızı, kararlı durumda infüzyon hızına eşitlenir. Klerens (ClCl), k×Vdk \times Vd formülüyle hesaplanır. Burada k=0.7/14=0.05k = 0.7 / 14 = 0.05 ve Cl=0.05×100=5 L/saatCl = 0.05 \times 100 = 5\text{ L/saat} olarak bulunur. Css=R0/ClCss = R_0 / Cl formülünden 25/5=5 mg/L25 / 5 = 5\text{ mg/L} sonucuna ulaşılır.

Step-by-Step Solution

1
Eliminasyon hız sabitini (kk) hesaplayınız.
k=0.7t1/2=0.714=0.05 saat−1k = \frac{0.7}{t_{1/2}} = \frac{0.7}{14} = 0.05\text{ saat}^{-1}
Klerens hesaplaması için öncelikle birinci derece eliminasyon hız sabitinin bilinmesi gerekir.
2
Vücut klerensini (ClCl) hesaplayınız.
Cl=k×Vd=0.05×100=5 L/saatCl = k \times Vd = 0.05 \times 100 = 5\text{ L/saat}
Klerens, birim zamanda ilaçtan temizlenen plazma hacmidir ve kk ile VdVd çarpımına eşittir.
3
Kararlı durum konsantrasyonu (CssCss) formülünü uygulayınız.
Css=R0Cl=25 mg/saat5 L/saat=5 mg/LCss = \frac{R_0}{Cl} = \frac{25\text{ mg/saat}}{5\text{ L/saat}} = 5\text{ mg/L}
İntravenöz infüzyonlarda kararlı durum konsantrasyonu, infüzyon hızının (R0R_0) klerense bölünmesiyle bulunur.

Key Concept

İntravenöz infüzyon kinetiğinde kararlı durum konsantrasyonu (CssCss), infüzyon hızı ve klerens arasındaki dengeye bağlıdır.
Estimated Time:1m 30s
Question 17Question →

Bir ilacın sağlıklı erişkinlerde intravenöz (İV) sürekli infüzyon ile hedeflenen 12 mg/L12\text{ mg/L} kararlı durum plazma konsantrasyonuna (CssC_{ss}) ulaşması için gerekli idame infüzyon hızı 360 mg/saat360\text{ mg/saat} olarak belirlenmiştir.

Bu ilacın sistemik klerensinin %60\%60'ı böbrekler yoluyla değişmeden atılım, %40\%40'ı ise hepatik metabolizma ile gerçekleşmektedir. İlacın sanal dağılım hacmi (VdV_d) 100 L100\text{ L} olup hastalık durumlarında değişmemektedir.

Glomerüler filtrasyon hızı (GFR) normalin %50\%50'sine düşmüş (böbrek fonksiyonu %50\%50 azalmış) ancak hepatik fonksiyonları tamamen normal olan bir hastada, yine aynı kararlı durum konsantrasyonuna (12 mg/L12\text{ mg/L}) ulaşılması hedeflenmektedir.

Buna göre, bu hastada uygulanması gereken yeni İV infüzyon hızı ve ilacın bu hastadaki yeni eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir? (ln⁡2=0.693\ln 2 = 0.693 alınız.)

Show answer & explanation

Answer: 252 mg/saat252\text{ mg/saat} ; 3.3 saat3.3\text{ saat}

Answer

Yeni İV infüzyon hızı 252 mg/saat252\text{ mg/saat} ve yeni eliminasyon yarı ömrü 3.3 saat3.3\text{ saat} olmalıdır.
Hastanın yeni infüzyon hızı ve yarı ömrü hesaplanırken klerens bileşenleri ayrılmalıdır. Sağlıklı bireyde CLtotal=360/12=30 L/saatCL_{total} = 360 / 12 = 30\text{ L/saat}'tir. Bunun %60'ı renal (18 L/saat18\text{ L/saat}), %40'ı hepatiktir (12 L/saat12\text{ L/saat}). Böbrek yetmezliği olan hastada renal klerens yarıya düşer (9 L/saat9\text{ L/saat}), hepatik klerens değişmez (12 L/saat12\text{ L/saat}). Yeni toplam klerens 21 L/saat21\text{ L/saat} olur. Aynı CssC_{ss} hedefine ulaşmak için yeni infüzyon hızı 21×12=252 mg/saat21 \times 12 = 252\text{ mg/saat} olmalıdır. Yeni yarı ömür ise yeni klerens kullanılarak k=21/100=0.21k = 21/100 = 0.21 formülünden t1/2=0.693/0.21=3.3 saatt_{1/2} = 0.693 / 0.21 = 3.3\text{ saat} olarak bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Sağlıklı bireydeki toplam klerensi (CLtotalCL_{total}) hesaplamak
CLtotal=R0/Css=360/12=30 L/saatCL_{total} = R_0 / C_{ss} = 360 / 12 = 30\text{ L/saat}
Klerens, infüzyon hızının kararlı durum konsantrasyonuna oranıdır.
2
Toplam klerensi renal ve hepatik bileşenlerine ayırmak
CLrenal=30×0.60=18 L/saatCL_{renal} = 30 \times 0.60 = 18\text{ L/saat} ve CLhepar=30×0.40=12 L/saatCL_{hepar} = 30 \times 0.40 = 12\text{ L/saat}
Hastalık durumu sadece böbrek fonksiyonunu etkilediği için klerens bileşenlerinin ayrı ayrı hesaplanması gerekir.
3
Hastadaki yeni toplam klerensi (CLtotal,yeniCL_{total,yeni}) bulmak
CLrenal,yeni=18×0.50=9 L/saatCL_{renal,yeni} = 18 \times 0.50 = 9\text{ L/saat}. Yeni Toplam Klerens =9+12=21 L/saat= 9 + 12 = 21\text{ L/saat}
Hepatik klerens normal kalırken, renal klerens %50 azalmıştır.
4
Hastada aynı CssC_{ss} hedefine ulaşmak için gereken yeni infüzyon hızını hesaplamak
R0,yeni=CLtotal,yeni×Css=21×12=252 mg/saatR_{0,yeni} = CL_{total,yeni} \times C_{ss} = 21 \times 12 = 252\text{ mg/saat}
Yeni klerens değeri ile hedeflenen kararlı durum konsantrasyonu çarpılarak yeni idame hızı bulunur.
5
Hastadaki yeni eliminasyon hız sabitini (kk) ve yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) hesaplamak
k=CLtotal,yeni/Vd=21/100=0.21 saat−1k = CL_{total,yeni} / V_d = 21 / 100 = 0.21\text{ saat}^{-1}. t1/2=0.693/0.21=3.3 saatt_{1/2} = 0.693 / 0.21 = 3.3\text{ saat}
Yarı ömür doğrudan klerense bağlıdır; klerens azaldığı için eliminasyon hız sabiti küçülmüş ve yarı ömür uzamıştır.

Key Concept

Böbrek yetmezliği gibi hastalık durumlarında klerens değişikliklerinin hesaplanması ve doz ile yarı ömür optimizasyonu

Alternative Method

Toplam klerensteki oransal değişimi bularak da hesap yapabilirsiniz: Renal atılım %60'tır ve yarıya düşmüştür. Bu durum toplam klerens üzerinde %30'luk bir azalma yaratır. Yeni klerens normalin %70'idir. Bu nedenle doz %70'e düşer (360×0.7=252 mg/saat360 \times 0.7 = 252\text{ mg/saat}). Klerens %70'ine düştüğü için yarı ömür 1/0.71 / 0.7 katına (1.4281.428 kat) çıkar.
Estimated Time:2m 0s
Question 18Question →

Bir ilacın sanal dağılım hacmi (VdV_d) 50 L50\text{ L} ve eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 7 saat7\text{ saat} olarak saptanmıştır. Bu ilaç, bir hastada 10 mg/L10\text{ mg/L} kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssC_{ss}) elde etmek amacıyla sabit hızla intravenöz infüzyon şeklinde uygulanacaktır. İlacın birinci derece eliminasyon kinetiğine uyduğu bilindiğine göre, uygulanması gereken infüzyon hızı (R0R_0) saatte kaç mg\text{mg} olmalıdır? (ln⁡2≈0,7\ln 2 \approx 0,7 alınız)

Show answer & explanation

Answer: 5050

Answer

İnfüzyon hızı 50 mg/saat50\text{ mg/saat} olarak hesaplanan seçenek doğrudur.
İlacın infüzyon hızı (R0R_0), klerens (ClCl) ve hedef kararlı durum konsantrasyonunun (CssC_{ss}) çarpımıyla bulunur (R0=Cl×CssR_0 = Cl \times C_{ss}). Verilen yarı ömür (t1/2t_{1/2}) ve dağılım hacmi (VdV_d) kullanılarak önce klerens hesaplanır: ke=0,7/7=0,1 saat−1k_e = 0,7 / 7 = 0,1\text{ saat}^{-1} ve Cl=0,1×50=5 L/saatCl = 0,1 \times 50 = 5\text{ L/saat}. Sonuç olarak R0=5×10=50 mg/saatR_0 = 5 \times 10 = 50\text{ mg/saat} elde edilir.

Step-by-Step Solution

1
Eliminasyon hız sabitini (kek_e) hesaplayınız.
ke=0,7t1/2=0,77=0,1 saat−1k_e = \frac{0,7}{t_{1/2}} = \frac{0,7}{7} = 0,1\text{ saat}^{-1}
Birinci derece kinetikte yarı ömür ve eliminasyon hız sabiti arasındaki ilişkiyi kurmak için gereklidir.
2
İlacın toplam klerensini (ClCl) hesaplayınız.
Cl=ke×Vd=0,1×50=5 L/saatCl = k_e \times V_d = 0,1 \times 50 = 5\text{ L/saat}
Vücuttan birim zamanda temizlenen plazma hacmini bulmak için kullanılır.
3
Hedef kararlı durum konsantrasyonu için gereken infüzyon hızını (R0R_0) hesaplayınız.
R0=Css×Cl=10 mg/L×5 L/saat=50 mg/saatR_0 = C_{ss} \times Cl = 10\text{ mg/L} \times 5\text{ L/saat} = 50\text{ mg/saat}
İnfüzyon hızı, klerens ve kararlı durum konsantrasyonu arasındaki temel kinetik eşitliği uygulamak için gereklidir.

Key Concept

İntravenöz infüzyon sırasında kararlı durum konsantrasyonu (CssC_{ss}), infüzyon hızının (R0R_0) ilacın klerensine (ClCl) bölünmesiyle belirlenir (Css=R0/ClC_{ss} = R_0 / Cl).
Estimated Time:1m 30s
Question 19Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 50 L50\text{ L} ve eliminasyon yarı ömrü (t1/2t_{1/2}) 10 saat10\text{ saat} olan bir ilaç, hedef kararlı durum plazma konsantrasyonu (CssC_{ss}) 4 mg/L4\text{ mg/L} olacak şekilde bir hastaya intravenöz sürekli infüzyonla uygulanmaya başlanmıştır. İnfüzyonun 20.20. saatinde hedeflenen CssC_{ss} değerine ulaşılamadığı görülmüş ve bu hedefe hemen ulaşmak için hastaya ek bir intravenöz bolus yükleme dozu uygulanmasına karar verilmiştir. Buna göre, hedeflenen kararlı durum konsantrasyonuna ulaşmak için bu aşamada verilmesi gereken ek yükleme dozu kaç mg\text{mg}'dır? (ln⁡2≈0.7\ln2 \approx 0.7 alınız)

Show answer & explanation

Answer: 50

Answer

Hedeflenen kararlı durum konsantrasyonuna ulaşmak için verilmesi gereken ek yükleme dozu 50 mg50\text{ mg}'dır.
İnfüzyonun başlamasından itibaren geçen 2020 saatlik süre, ilacın 1010 saatlik yarı ömrünün tam 22 katıdır. Birinci derece eliminasyon kinetiği uyarınca, 22 yarı ömür sonunda hedef kararlı durum konsantrasyonunun (Css) %75\%75'ine ulaşılır. Hedeflenen 4 mg/L4\text{ mg/L} değerinin %75\%75'i 3 mg/L3\text{ mg/L} olduğundan, 20.20. saatte plazmada 3 mg/L3\text{ mg/L} ilaç bulunmaktadır. Hedefe (4 mg/L4\text{ mg/L}) hemen ulaşmak için gereken konsantrasyon artışı 1 mg/L1\text{ mg/L}'dir. Bu artışı sağlamak için gereken ek yükleme dozu, konsantrasyon farkının sanal dağılım hacmiyle çarpımıyla (1 mg/L×50 L=50 mg1\text{ mg/L} \times 50\text{ L} = 50\text{ mg}) bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Geçen sürenin yarı ömür cinsinden değerini hesaplayın.
Zaman (20 saat20\text{ saat}) / Yarı ömür (10 saat10\text{ saat}) = 22 yarı ömür.
İnfüzyon sırasında plazma konsantrasyonunun kararlı duruma yaklaşma oranı yarı ömür sayısına bağlıdır.
2
İki yarı ömür sonunda ulaşılan plazma konsantrasyonu oranını bulun.
1−(1/2)2=1−0.25=0.751 - (1/2)^2 = 1 - 0.25 = 0.75 (yani %75\%75).
Birinci derece eliminasyon kinetiğine göre her yarı ömürde kalan farkın yarısı kadar artış gerçekleşir.
3
20.20. saatteki mevcut plazma konsantrasyonunu hesaplayın.
4 mg/L×0.75=3 mg/L4\text{ mg/L} \times 0.75 = 3\text{ mg/L}.
Hedef kararlı durum konsantrasyonunun %75\%75'ine ulaşılmıştır.
4
Hedefe ulaşmak için gereken konsantrasyon farkını (DeltaC\\Delta C) belirleyin.
ΔC=4 mg/L−3 mg/L=1 mg/L\Delta C = 4\text{ mg/L} - 3\text{ mg/L} = 1\text{ mg/L}.
Verilecek ek dozun plazma konsantrasyonunu bu miktar kadar artırması gerekir.
5
Gereken ek yükleme dozunu hesaplayın.
Ek Yükleme Dozu = ΔC×Vd=1 mg/L×50 L=50 mg\Delta C \times V_d = 1\text{ mg/L} \times 50\text{ L} = 50\text{ mg}.
Yükleme dozu formülü (LD=C×VdLD = C \times V_d) kullanılarak hedeflenen artış sağlanır.

Key Concept

İnfüzyon sırasında ek yükleme dozu (supplemental loading dose) hesaplanırken, hedeflenen konsantrasyon ile mevcut konsantrasyon arasındaki fark baz alınır.

Practice More

Farklı yarı ömür sayılarında (1, 2, 3, 4) ulaşılan yüzde değerlerini (50,75,87.5,93.7550, 75, 87.5, 93.75) ezberlemek bu tarz hesaplama sorularında hız kazandırır.

Alternative Method

Önce ilacın klirensini (Cl=0.7×50/10=3.5 L/saatCl = 0.7 \times 50 / 10 = 3.5\text{ L/saat}) ve mevcut infüzyon hızını (R0=Css×Cl=4×3.5=14 mg/saatR_0 = C_{ss} \times Cl = 4 \times 3.5 = 14\text{ mg/saat}) hesaplayıp, ardından 20.20. saatteki konsantrasyon denklemini (Ct=R0/Cl×(1−e−kt)C_t = R_0/Cl \times (1 - e^{-kt})) kullanarak da aynı sonuca ulaşılabilir, ancak yarı ömür kuralı çok daha pratiktir.
Estimated Time:2m 0s
Question 20Question →

Sanal dağılım hacmi (VdV_d) 70 L70\text{ L} ve toplam klerensi (ClCl) 7 L/saat7\text{ L/saat} olan bir ilaç, birinci derece eliminasyon kinetiğine uymakta ve %80 oranında değişmeden böbrekler yoluyla atılmaktadır. Kreatinin klerensi normalin %10'una düşmüş olan kronik böbrek yetmezlikli bir hastada, bu ilacın sabit hızda intravenöz infüzyonuna başlandıktan kaç saat sonra plazma konsantrasyonu, yeni oluşacak kararlı durum konsantrasyonunun (CssC_{ss}) %93,75'ine ulaşır? (ln⁡2≈0,7\ln 2 \approx 0,7 alınız)

Show answer & explanation

Answer: 100

Answer

Plazma konsantrasyonunun kararlı durumun %93,75'ine ulaşması için 100 saat100\text{ saat} geçmelidir.
İlacın başlangıçtaki toplam klerensi 7 L/saat7\text{ L/saat} olup, bunun 5,6 L/saat5,6\text{ L/saat}'i renal, 1,4 L/saat1,4\text{ L/saat}'i non-renaldır. Böbrek fonksiyonu %10'a düştüğünde yeni renal klerens 0,56 L/saat0,56\text{ L/saat} olur ve toplam klerens 1,96 L/saat1,96\text{ L/saat}'e geriler. Bu durumda yeni yarı ömür 25 saat25\text{ saat} olarak hesaplanır. Kararlı durum konsantrasyonunun %93,75'ine ulaşmak için 4 yarı ömür geçmesi gerektiğinden (25×425 \times 4), sonuç 100 saattir100\text{ saattir}.

Step-by-Step Solution

1
Normal klerensin renal ve non-renal bileşenlerini ayırın.
Clrenal=7×0,80=5,6 L/saatCl_{renal} = 7 \times 0,80 = 5,6\text{ L/saat}; Clnon−renal=7−5,6=1,4 L/saatCl_{non-renal} = 7 - 5,6 = 1,4\text{ L/saat}.
Böbrek yetmezliği sadece renal klerensi etkiler, non-renal (metabolik vb.) klerens sabit kalır.
2
Hastanın yeni renal klerensini ve toplam klerensini hesaplayın.
Clrenal_yeni=5,6×0,10=0,56 L/saatCl_{renal\_yeni} = 5,6 \times 0,10 = 0,56\text{ L/saat}; Cltoplam_yeni=0,56+1,4=1,96 L/saatCl_{toplam\_yeni} = 0,56 + 1,4 = 1,96\text{ L/saat}.
Kreatinin klerensindeki düşüş oranı, ilacın renal atılım klerensine uygulanır.
3
Yeni eliminasyon yarı ömrünü (t1/2t_{1/2}) hesaplayın.
t1/2_yeni=0,7×VdCltoplam_yeni=0,7×701,96=491,96=25 saatt_{1/2\_yeni} = \frac{0,7 \times V_d}{Cl_{toplam\_yeni}} = \frac{0,7 \times 70}{1,96} = \frac{49}{1,96} = 25\text{ saat}.
Sabit bir dağılım hacminde, klerens azaldıkça yarı ömür ters orantılı olarak uzar.
4
Kararlı durumun %93,75'ine ulaşmak için kaç yarı ömür geçmesi gerektiğini bulun.
1 yarı ömür: %50; 2: %75; 3: %87,5; 4: %93,75. Yani 4 yarı ömür gereklidir.
Birinci derece kinetikte kararlı duruma yaklaşma süresi sadece yarı ömre bağlıdır (1−(1/2)n1 - (1/2)^n formülü).
5
Toplam süreyi hesaplayın.
4×25 saat=100 saat4 \times 25\text{ saat} = 100\text{ saat}.
Gereken yarı ömür sayısı ile bir yarı ömrün süresi çarpılır.

Key Concept

Böbrek yetmezliğinde klerens ve yarı ömür değişimi ile kararlı duruma (Css) ulaşma süresi ilişkisi.

Alternative Method

Kararlı duruma ulaşma yüzdesi 1−(1/2)n1 - (1/2)^n formülüyle bulunur. 0,9375=15/160,9375 = 15/16 olduğundan (1/2)n=1/16(1/2)^n = 1/16 ve buradan n=4n=4 (yarı ömür sayısı) kolayca çekilebilir.
Estimated Time:2m 30s
Page 1 / 2Next
İlaçların Atılımı ve Kinetik Hesaplamalar Practice Questions — TUS - Tıpta Uzmanlık Sınavı | Examkin