Hücre Zedelenmesi ve Ölümü (Nekroz ve Apoptoz)

$72$ yaşında, uzun süredir kontrolsüz diyabeti ve periferik arter hastalığı öyküsü olan bir erkek hastanın sol ayak parmaklarında belirgin soğukluk, nabız alınamaması ve dokularda siyahlaşma-kuruma izlenmektedir. Lezyonlu bölge ile sağlam doku arasındaki sınır keskin bir hatla ayrılmaktadır. Hastanın takibi sırasında bu bölgede aniden kötü kokulu akıntı, dokuda yumuşama ve sistemik ateş tablosu eklenmiştir. Bu hastada tablonun 'yaş gangren' (wet gangrene) olarak tanımlanan forma dönüşmesine neden olan temel morfolojik değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

$58$ yaşında bir erkek hasta, şiddetli göğüs ağrısı ile acil servise başvurmuş ve akut transmural miyokard enfarktüsü tanısı almıştır. Hastaya uygulanan başarılı perkütan koroner girişim (anjiyoplasti) sonrası kan akımı sağlanmıştır. Ancak, reperfüzyon sonrası doku hasarının bir miktar daha arttığı ($reperfüzyon$ $zedelenmesi$) ve bu süreçte mitokondriyal membran geçirgenlik artışının ($mitochondrial$ $permeability$ $transition$) kritik bir rol oynadığı saptanmıştır. Bu süreçte mitokondriyal porun açılmasını tetikleyen ve farmakolojik olarak siklosporin ile inhibe edilerek nekrotik hücre ölümünü azaltabilen temel protein aşağıdakilerden hangisidir?

32 yaşında kadın hasta; üç aydır devam eden öksürük, gece terlemesi ve kilo kaybı şikayetleriyle başvuruyor. Çekilen akciğer grafisinde sağ üst lobda kavitasyonel lezyon ve hiler lenfadenopati saptanıyor. Lenf nodu biyopsisinin makroskobik incelemesinde yumuşak, beyaz renkli ve "peynirimsi" görünümde nekroz odakları izleniyor. Bu hastadaki nekroz odağının mikroskobik incelemesinde aşağıdakilerden hangisinin görülmesi en olasıdır?

$42$ yaşında erkek hasta, görme bozukluğu ve ense kökünde zonklayıcı ağrı şikayetiyle acil servise başvuruyor. Kan basıncı $230/130$ mmHg olarak ölçülüyor. Yapılan incelemelerde malign hipertansiyon tanısı konulan hastanın böbrek biyopsisinde, küçük arterlerin duvarlarında H&E boyasında parlak pembe, amorf ve camsı (smudgy) bir görünüm izleniyor. Bu histopatolojik morfolojik değişikliğin temel bileşeni aşağıdakilerden hangisidir?

42 yaşında bir erkek hasta, ani başlayan ve sırta vuran şiddetli epigastrik ağrı, bulantı ve kusma şikayetiyle acil servise başvuruyor. Yapılan laboratuvar incelemelerinde serum amilaz ve lipaz düzeyleri normalin 5 katı üzerinde saptanıyor. Hastanın peripancreatik dokusunda makroskobik incelemede izlenen, kalsiyum ile birleşmiş yağ asitlerinden zengin "tebeşir beyazı" (chalky white) görünümlü nekroz alanlarında gerçekleşen temel patolojik süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Hücre ölümü mekanizmalarının moleküler patogenezi üzerine çalışan bir araştırma ekibi, bazı onkojenik virüslerin (örneğin herpesvirüsler) 'FLIP' (FLICE-inhibitory protein) adı verilen ve konak hücrenin apoptoza duyarlılığını azaltan özgün bir protein sentezlediğini gözlemlemiştir. Bu proteinin, hücre yüzeyindeki ölüm reseptörlerine (Fas gibi) ligand bağlandığında tetiklenen sinyal iletimini belirli bir moleküler basamakta kestiği saptanmıştır. Buna göre, FLIP proteininin apoptoz sürecini inhibe ettiği temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Hücre ölümü üzerine yapılan deneysel bir çalışmada, gözlenen hücrelerde morfolojik olarak mitokondri boyutunda belirgin küçülme, mitokondriyal membran dansitesinde artış ve krista kaybı saptanmıştır. Biyokimyasal analizlerde intrasellüler demir birikimiyle birlikte membran lipid peroksidasyonunun arttığı, antioksidan sistemin ana bileşenlerinden glutatyon peroksidaz 4 ($GPX4$) aktivitesinin ise baskılandığı belirlenmiştir. Bu morfolojik ve biyokimyasal özelliklerle karakterize hücre ölümü süreci aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında bir erkek hasta, halsizlik ve sarılık şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan tetkikler sonucu akut viral hepatit tanısı alıyor. Karaciğer biyopsisinde, hepatositler arasında tek tük yerleşmiş, sitoplazması yoğun eozinofilik boyanan, nükleusu piknotik olan ve çevre dokuda belirgin inflamatuar yanıt oluşturmayan yuvarlak yapılar (Councilman cisimcikleri) izleniyor. Bu hücre ölüm yolunun moleküler mekanizması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Hücrenin DNA hasarı, yanlış katlanmış protein birikimi veya büyüme faktörü yoksunluğu gibi stres sinyallerine yanıt olarak başlattığı intrinsik (mitokondriyal) apoptoz yolağında, mitokondriyal dış membran geçirgenliğini artırarak sitokrom $c$ salınımına neden olan temel pro-apoptotik proteinler aşağıdakilerden hangisidir?

Hücre ölümü mekanizmaları incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi apoptozu nekrozdan ayıran temel morfolojik özelliklerden biridir?

Deneysel bir çalışmada, bir grup hücrede genotoksik stres oluşturularak programlı hücre ölümü süreci tetiklenmiştir. İncelemeler sonucunda, mitokondri dış membran geçirgenliğinin artmasına bağlı olarak bazı proteinlerin sitozole salındığı ve bu proteinlerden birinin sitoplazmada bulunan kaspaz inhibitörlerini ($IAP$) bağlayarak kaspaz kaskadının ilerlemesini engelleyen blokajı ortadan kaldırdığı saptanmıştır. Bu fonksiyonu gerçekleştiren molekül aşağıdakilerden hangisidir?

Gram-negatif bakteriyel enfeksiyonlara karşı gelişen immün yanıtta, hücre sitozolündeki 'Nod-benzeri reseptörler' (NLR) tarafından patojenlerin tanınmasıyla 'inflamazom' kompleksi tetiklenir. Bu süreçte kaspaz-$1$ aktivasyonu ve 'gazdermin-D' proteininin plazma membranında oluşturduğu porlar aracılığıyla interlökin-$1$ ($IL-1$) salınımı gerçekleşir. Bahsedilen bu programlı hücre ölümü mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

45 yaşında kadın hasta, kontrol altına alınamayan şiddetli baş ağrısı ve görme bulanıklığı şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Kan basıncı $220/130$ $mmHg$ ölçülen hastaya malign hipertansiyon tanısı konuluyor. Hastanın böbrek biyopsisinde, küçük arter ve arteriol duvarlarında plazma proteinlerinin sızmasına bağlı olarak parlak pembe, amorf ve "fibrin benzeri" bir görünüm saptanıyor. Bu histopatolojik bulgu aşağıdaki nekroz tiplerinden hangisi için karakteristiktir?

Hücre ölümü morfolojik olarak nekroza benzemekle birlikte, apoptoz gibi genetik olarak programlanmış bir sinyal yolağı aracılığıyla gerçekleşen 'nekroptoz' ($necroptosis$) süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$68$ yaşında bir erkek hasta, sağ vücut yarısında ani gelişen paralizi şikayetiyle hastaneye getirilmiştir. Yapılan radyolojik incelemelerde sol serebral hemisferde geniş bir iskemik alan (enfarkt) izlenmiştir. Bu hastada gelişen doku hasarından yaklaşık $2$ hafta sonra enfarkt alanında görülmesi beklenen temel histopatolojik değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

$62$ yaşında erkek hasta, akut miyokard enfarktüsü tanısıyla koroner yoğun bakım ünitesine yatırılıyor ve başarılı bir perkütan koroner girişimle tıkalı olan sol ön inen arter ($LAD$) lümeni açılıyor. Ancak reperfüzyon sonrası hastada kardiyak enzimlerin beklenenden daha fazla yükseldiği ve hücre hasarının arttığı gözleniyor. Bu "iskemi-reperfüzyon hasarı" sürecinde, mitokondriyal permeabilite geçiş porunun ($MPTP$) açılmasına neden olarak geri dönüşsüz hücre hasarını ve nekrozu tetikleyen temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

60 yaşında bir erkek hastada akciğer karsinomu tanısıyla uygulanan radyoterapi sonrası tümör hücrelerinde şiddetli DNA hasarı indüklenmiş ve $p53$ proteini akümülasyonu saptanmıştır. Bu hücrelerde $p53$ aracılığıyla transkripsiyonu artırılan ve mitokondriyal dış membran geçirgenliğinin ($MOMP$) artmasına neden olarak sitokrom $c$ salınımını tetikleyen temel pro-apoptotik efektör protein aşağıdakilerden hangisidir?

Diyabetik bir hastada ayak parmaklarında gelişen vasküler tıkanıklık sonucu ortaya çıkan, birden fazla doku katmanını içeren ve histolojik olarak koagülasyon nekrozu zemininde gelişen tablo aşağıdakilerden hangisidir?

Apoptotik süreçte kaspaz kaskadı; 'başlatıcı' (initiator) ve 'yürütücü' (executioner) olmak üzere iki ana faza ayrılır. Yürütücü kaspazlar ($3$, $6$ ve $7$) aktive edildikten sonra, hücrenin yapısal proteinlerini ve nükleer içeriğini hedef alarak ölümü gerçekleştirir.

**Buna göre, aşağıdakilerden hangisi apoptotik bir hücrede kaspaz-$3$ tarafından doğrudan gerçekleştirilen bir olaydır?**

Tüberküloz enfeksiyonu gibi granülomatöz hastalıklarda görülen, doku mimarisinin tamamen kaybolduğu ve makroskobik olarak yumuşak, sarı-beyaz renkli, peynirimsi bir görünüm sergileyen nekroz tipi aşağıdakilerden hangisidir?