Aşağıda verilen hatalı klasik kıyas örneklerini, doğrudan ihlal ettikleri kıyas kuralları ile eşleştiriniz.
- I. Her şair duyarlıdır. / Bazı yazarlar şair değildir. / O hâlde bazı yazarlar duyarlı değildir.a. Öncüllerde dağıtılmamış (tikel) olan büyük terim, sonuç önermesinde dağıtılmış (tümel) hâle gelemez.
- II. Her erdemli insan dürüsttür. / Her bilge dürüsttür. / O hâlde her bilge erdemlidir.b. Orta terim, öncüllerin en az birinde dağıtılmış (tümel) olarak yer almalıdır.
- III. Bazı bilim insanları araştırmacıdır. / Bazı araştırmacılar ödül almıştır. / O hâlde bazı bilim insanları ödül almıştır.c. İki tikel öncülden geçerli bir sonuç çıkarılamaz.
- IV. Hiçbir çalışkan başarısız değildir. / Bazı öğrenciler çalışkan değildir. / O hâlde bazı öğrenciler başarısızdır.d. İki olumsuz öncülden geçerli bir sonuç çıkarılamaz.
Answer
Birinci kıyas öncüllerde dağıtılmamış olan büyük terimin sonuçta dağıtılamayacağı kuralıyla, ikinci kıyas orta terimin öncüllerin en az birinde dağıtılmış olması gerektiği kuralıyla, üçüncü kıyas iki tikel öncülden sonuç çıkarılamayacağı kuralıyla, dördüncü kıyas ise iki olumsuz öncülden sonuç çıkarılamayacağı kuralıyla eşleşmektedir.
Verilen kıyasların kurallarla doğru eşleştirilmesi, klasik mantıktaki dağıtılmışlık kuralları ile öncül nitelik/nicelik sınırlarının doğru analizine dayanır. Birinci kıyasta büyük terim olan 'duyarlı' teriminin yasadışı süreci hatası, ikinci kıyasta orta terim olan 'dürüst' teriminin dağıtılmaması hatası, üçüncü kıyasta iki tikel öncül hatası ve dördüncü kıyasta iki olumsuz öncül hatası bulunmaktadır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Kıyas kuralları çerçevesinde terimlerin dağıtılmışlığı ve öncüllerin nitelik/nicelik sınırları.