All practice questions

Aşağıdaki dizelerde ağır basan edebî sanatları, yanlarında verilen kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Dizeler ve sanatlar şu şekilde eşleşmektedir: Kükremiş sel benzetmesi Teşbih; ağlamak ve gülüşmek karşıtlığı Tezat; ağaçların yeşermesini güzel düşüncelere bağlama Hüsnütalil; ahın dağı eritmesi ise Mübalağa sanatıdır.

Verilen dizelerdeki 'sel gibiyim' ifadesi teşbih (benzetme), 'ağlamak ve gülüşmek' ifadeleri tezat (karşıtlık), ağaçların yeşermesinin güzel bir amaca bağlanması hüsnütalil (güzel nedene bağlama) ve ahın dağı eritmesi ifadesi mübalağa (abartma) sanatlarını açıkça temsil etmektedir.

Step-by-Step Solution

1

Birinci dizedeki benzetme unsurlarını belirleme

Dizede 'gibi' edatı ve kükremiş sel unsuruyla benzetme yapılmıştır.

Teşbih sanatını tespit etmek için benzetme edatı ve yönü incelenir.

2

İkinci dizedeki kavramlar arası ilişkiyi inceleme

'Ağlamak' ve 'gülüşmek' sözcükleri tespit edilmiştir.

Anlamca birbirine zıt kavramların bir arada kullanılması tezat sanatını oluşturur.

3

Üçüncü dizedeki neden-sonuç ilişkisini analiz etme

Doğal bir olay olan ağaçların yeşermesi, 'güzel şeyler düşünmek' amacına bağlanmıştır.

Hüsnütalil, bir doğa olayını gerçek sebebi dışında güzel bir sebebe bağlama sanatıdır.

4

Dördüncü dizedeki anlatım derecesini değerlendirme

Bir ahın fiziksel olarak dağı eritmesi imkansızdır.

Sözün etkisini artırmak için bir durumun olduğundan çok daha büyük gösterilmesi mübalağadır.

Key Concept

Edebî sanatlarda teşbih, tezat, hüsnütalil ve mübalağa kavramlarının temel özellikleri ve dizelerdeki görünümleri.

Question 562Question →

Aşağıdaki numaralanmış dizeleri, içerdikleri edebi sanatlarla (söz sanatları) doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

"Kükremiş sel gibiyim" dizesi Teşbih, "vapur gülümsüyor" dizesi Teşhis ve "Gülmekle ağlamak" dizesi Tezat sanatıyla eşleşmelidir.

Dizelerdeki edebi sanatlar en temel özellikleriyle verilmiştir: 'Kükremiş sel gibiyim' ifadesindeki 'gibi' benzetme (teşbih) kurarken; vapurun 'gülümsemesi' insana ait bir özelliğin aktarılmasıdır (teşhis). 'Gülmek' ve 'ağlamak' kelimeleri ise açık bir karşıtlık (tezat) sunar.

Step-by-Step Solution

1

Dizelerdeki anahtar ifadeleri belirleyin.

I. dizede 'gibi' edatı, II. dizede 'vapurun gülümsemesi', III. dizede 'gülmek ve ağlamak' kelimeleri tespit edilir.

Edebi sanatları tespit etmek için dizedeki imge ve benzetme unsurlarını bulmak gerekir.

2

Belirlenen ifadelerin hangi sanata karşılık geldiğini çözümleyin.

I = Benzetme, II = Kişileştirme, III = Zıtlık.

Söz sanatlarının tanımları gereği; benzetme edatı teşbihe, insani özellik aktarımı teşhise, karşıt kavramlar ise tezada yönlendirir.

Key Concept

Edebi sanatlar, şiirde anlamı zenginleştirmek için kullanılan ifade biçimleridir.

Question 563Question →

Aşağıdaki dizelerde (sol sütun) yer alan baskın edebi sanatları, sağ sütundaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Eşleşme şu şekildedir: Dağları eriten ah ifadesi mübalağa, çocuklar gibi benzetmesi teşbih, ağlayan bulut kişileştirmesi teşhis, aydınlık-karanlık karşıtlığı ise tezat sanatı ile eşleşir.

Dizelerdeki anlamsal özellikler incelendiğinde; 'ah ile dağ eritmek' ifadesinin gerçekliğin ötesinde bir abartma (mübalağa), 'çocuklar gibi' ifadesinin net bir benzetme (teşbih), 'bulutun ağlaması' ifadesinin doğayı insan gibi düşünme (teşhis) ve 'aydınlık-karanlık' sözcüklerinin karşıtlık (tezat) oluşturduğu görülmektedir.

Step-by-Step Solution

1

Dizelerdeki anahtar kavramları (benzetme edatı, zıt kelimeler, aşırı durumlar, insani özellikler) belirle.

Birinci dizede aşırılık (dağ eritmek), ikinci dizede 'gibi' edatı, üçüncü dizede insani bir eylem (ağlayan bulut), dördüncü dizede ise zıtlıklar görüldü.

Söz sanatları dize içindeki kelime gruplarının anlamsal ilişkilerinden tespit edilir.

2

Belirlenen bu özellikleri ilgili edebi sanat terimleriyle karşılaştır.

Aşırılık mübalağa, benzetme teşbih, kişileştirme teşhis, zıtlık tezat ile örtüşür.

Edebi sanatların tanımları dizedeki uygulamayla eşleşmelidir.

Key Concept

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Practice More

Diğer temel sanatlar olan istiare (eğretileme) ve tecahülüarif (bilmezden gelme) sanatlarını içeren benzer eşleştirme çalışmaları yapılabilir.

Estimated Time:1m 30s

Question 564Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan temel edebi sanatları, karşılarında verilen terimlerle uygun şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Dizelerde sırasıyla mübalağa, teşbih ve teşhis sanatları kullanılmıştır. Karacaoğlan'ın dizelerinde abartma, Yahya Kemal'in dizelerinde benzetme, Faruk Nafiz'in dizelerinde ise kişileştirme sanatı ağır basmaktadır.

Verilen dizelerdeki anahtar kelimeler ve edatlar edebi sanatları belirler: 'Gibi' edatı doğrudan benzetmeyi (teşbih), insana özgü 'yorgunluk' sıfatının çaya verilmesi kişileştirmeyi (teşhis), 'dağı taşı eritmek' ifadesi ise abartmayı (mübalağa) ifade eder.

Step-by-Step Solution

1

Birinci dizedeki temel duygu aktarımını incele.

Dizedeki 'dağı taşı eritmek' ve 'değirmeni yürütmek' ifadelerinin gerçek hayatta mümkün olamayacak kadar abartılı olduğu görüldü.

Sözün etkisini artırmak için bir durumun olduğundan çok daha büyük gösterilmesi mübalağa sanatıdır.

2

İkinci dizedeki karşılaştırma unsurlarını kontrol et.

Dizede 'gibi' edatı kullanılarak 'bin atlı' önce 'çocuğa', sonra 'dev gibi bir orduya' benzetilmiştir.

Aralarında ilgi bulunan iki unsurun ortak nitelik yönünden zayıf olanın güçlü olana yaklaştırılması teşbih sanatıdır.

3

Üçüncü dizedeki özne-yüklem ilişkisini analiz et.

İnsana özgü olan 'yorgunluk', 'hastalık' ve 'dargınlık' gibi niteliklerin 'çay' ve 'mehtap' varlıklarına verildiği tespit edildi.

İnsan dışı varlıklara insan kişiliği ve özellikleri kazandırılması teşhis (kişileştirme) sanatıdır.

Key Concept

Edebi sanatlarda anlamın güçlendirilmesi için başvurulan benzetme, abartma ve kişileştirme yöntemlerinin ayırt edilmesi.

Question 565Question →

Protein sentezi sürecinde görev alan farklı nükleik asit dizileri ile bu dizilerin işlevsel özellikleri ve birbirleriyle olan ilişkileri aşağıda verilmiştir. Sol sütunda yer alan nükleotit dizilerini, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Kalıp DNA'daki

3' - TAS - 5'

dizisi başlangıç kodonunun kalıbıdır;

5' - UAG - 3'

dizisi durdurma kodonudur;

3' - UAC - 5'

antikodonu başlangıç kodonuyla eşleşir; kalıp olmayan

5' - ATG - 3'

dizisi ise mRNA ile aynı nükleotit dizilimine sahiptir.

Doğru eşleştirmede; DNA'daki TAS dizisi başlangıç kodonunun kaynağıdır, UAG protein sentezini bitirir, UAC antikodonu başlangıç kodonunu tanır ve ATG dizisi mRNA'nın DNA üzerindeki kopyası (kodlayan iplik) gibidir.

Step-by-Step Solution

1

Kalıp DNA'dan mRNA sentezi analiz edilir.

3' - TAS - 5'

kalıp ipliğinden

5' - AUG - 3'

başlangıç kodonu sentezlenir.

Transkripsiyon

3' \rightarrow 5'

yönündeki kalıp üzerinden

5' \rightarrow 3'

yönünde gerçekleşir.

2

Durdurma kodonları tanımlanır.

UAG

dizisinin translasyonu sonlandıran bir stop kodonu olduğu belirlenir.

UAA

,

UAG

ve

UGA

kodonlarının tRNA'da antikodon karşılığı yoktur.

3

Antikodon ve kodon arasındaki tamamlayıcılık kontrol edilir.

3' - UAC - 5'

antikodonunun

5' - AUG - 3'

kodonuyla hidrojen bağı kuracağı saptanır.

Kodon ve antikodon birbirine antiparalel ve baz eşleşmesi kurallarına (A-U, G-C) uygun bağlanır.

4

Kalıp olmayan iplik ile mRNA ilişkisi kurulur.

DNA'nın kalıp olmayan ipliği (

5' - ATG - 3'

) ile mRNA'nın (

5' - AUG - 3'

) aynı dizilimde olduğu görülür.

Kalıp olmayan iplik, mRNA sentezlenirken mRNA ile birebir aynı anlamlı sırayı korur.

Key Concept

Genetik bilginin DNA'dan mRNA ve tRNA'ya aktarımındaki nükleotit tamamlayıcılığı ve yön prensipleri.

Question 566Question →

Genetik bilginin protein yapısındaki amino asit dizisine aktarılması sürecinde görev alan temel birimler ile bu birimlerin işlevsel/sayısal özelliklerini aşağıda verilen listeden uygun şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Eşleşme şu şekildedir: Genetik kodun esnekliği ile mutasyonlara karşı tolerans sağlanması; Translasyon başlangıcı ile metiyonin şifrelenmesi ve sentez tetiklenmesi; Antikodon bölgesi ile mRNA-tRNA arası hidrojen bağı kurulması; Sentez terminasyonu ile serbest bırakma faktörünün devreye girmesi eşleşir.

Doğru eşleşme, translasyonun nükleotit düzeyindeki kurallarını yansıtır. Genetik kodun esnekliği (dejenere kod), sessiz mutasyonların temelidir. AUG kodonu evrensel bir başlangıç sinyalidir. Antikodon, tRNA'nın kodon okuma birimidir. Stop kodonları ise translasyonu sonlandıran, amino asit karşılığı olmayan dizilerdir.

Step-by-Step Solution

1

Kodon ve Antikodon kavramlarını analiz etme

mRNA üzerindeki üçlü dizilere kodon, tRNA üzerindeki tamamlayıcı dizilere antikodon denir.

Protein sentezinin nükleotit düzeyindeki temel mekanizmasını anlamak için gereklidir.

2

Başlama ve durdurma mekanizmalarını değerlendirme

AUG başlangıç kodonu olup metiyonin kodlar; UAA, UAG ve UGA ise durdurucu kodonlardır ve amino asit karşılıkları yoktur.

Sentezin sınırlarını belirleyen nükleotit dizilerini tanımlamak için gereklidir.

3

Kod dejenereasyonu (esneklik) kavramını inceleme

Doğada 20 çeşit amino asit bulunmasına rağmen 61 çeşit anlamlı kodon olması, bir amino asidin birden fazla kodonla şifrelenmesine yol açar.

Genetik şifrenin sayısal dengesizliğinin biyolojik avantajını (mutasyon koruması) açıklamak için gereklidir.

Key Concept

Genetik kod, kodon ve antikodon arasındaki sayısal ve işlevsel ilişkiler.

Question 567Question →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen translasyon (protein sentezi) mekanizmasına ait bazı temel olaylar ve bu olayların gerçekleşme prensipleri aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki translasyon basamaklarını sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Peptit bağları rRNA katalizörlüğünde kurulur; başlama için mRNA, küçük alt birim ve tRNA birleşir; sonlanma salınım faktörü proteini ile olur; tRNA çıkışı E bölgesinden gerçekleşir.

Translasyon sürecinde peptit bağlarının oluşumu ribozomal RNA (rRNA) tarafından katalizlenir. Başlama aşamasında küçük alt birim mRNA ile etkileşime girerken, sonlanma aşamasında durdurucu kodonlar tRNA yerine bir protein olan salınım faktörü tarafından tanınır. Yüksüzleşen tRNA'lar ise ribozomun E (Exit) bölgesinden ayrılır.

Step-by-Step Solution

1

Peptit bağı oluşum mekanizmasının belirlenmesi

Peptit bağı oluşumu büyük alt birimdeki rRNA tarafından katalizlenir (Ribozim aktivitesi).

Protein sentezinde peptit bağı kurma görevi protein yapılı bir enzime değil, doğrudan rRNA'ya aittir.

2

Başlama kompleksinin bileşenlerinin analizi

Küçük alt birim mRNA'ya bağlanır ve başlangıç tRNA'sı gelir.

Translasyonun başlaması için büyük alt birim gelmeden önce bu üçlü yapının kurulması zorunludur.

3

Sonlanma kodonlarının işleyişinin incelenmesi

Durdurucu kodonlara salınım faktörü proteini bağlanır.

Hücrede durdurucu kodonlara karşılık gelen bir antikodon (ve dolayısıyla tRNA) bulunmaz.

4

tRNA'nın ribozom üzerindeki hareketinin takibi

Yüksüz tRNA'nın E bölgesinden ayrılması.

P bölgesinde amino asidini bırakan tRNA, ribozom kaydıktan sonra E bölgesine geçer ve buradan sitoplazmaya döner.

Key Concept

Translasyon Mekanizması ve Ribozom Bölgeleri

Question 568Question →

Aşağıda verilen anlatım tekniklerini, bu tekniklerin işlevlerini açıklayan tanımlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Geriye Dönüş tekniği kronolojik zamanın kırılıp geçmişe gidilmesiyle; İç Konuşma tekniği karakterin zihnindekileri düzenli bir sırayla kendi kendine aktarmasıyla; Diyalog tekniği ise karakterlerin karşılıklı konuşmasıyla eşleşmektedir.

Doğru eşleştirmede 'Geriye Dönüş' zamanın geriye doğru işletilmesiyle, 'İç Konuşma' bireyin düzenli iç sesiyle, 'Diyalog' ise karakterler arası sözlü etkileşimle ilişkilendirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1

Kavramların temel tanımlarını analiz edin.

Geriye dönüşün zamanla, iç konuşmanın bireysel düşünceyle, diyaloğun ise sosyal etkileşimle ilgili olduğu görülür.

Anlatmaya bağlı metinlerde her tekniğin kendine özgü bir kurgusal işlevi vardır.

2

Tanımlardaki anahtar kelimeleri kavramlarla eşleştirin.

'Geçmiş' ifadesi Geriye Dönüş'e, 'Kendi kendine/Mantıklı sıra' ifadesi İç Konuşma'ya, 'Karşılıklı konuşma' ifadesi Diyalog'a yönlendirir.

Bu anahtar kelimeler, tekniklerin ayırıcı özelliklerini yansıtır.

Key Concept

Anlatım teknikleri, metnin kurgusal yapısını oluşturan ve olayların aktarılma biçimini belirleyen araçlardır.

Question 569Question →

Aşağıdaki tiyatro terimlerini yanlarında verilen doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Tirat: Uzun konuşma, Suflör: Hatırlatıcı görevli, Pandomim: Sözsüz oyun, Monolog: Kendi kendine konuşma.

Tiyatro terimleri tanımlarıyla birebir örtüşmektedir: Tirat uzun ve kesintisiz nutukları, suflör hatırlatıcı personeli, pandomim sözsüz sanatı, monolog ise kişinin kendi kendine yaptığı konuşmayı temsil eder.

Step-by-Step Solution

1

Tirat teriminin işlevini belirlemek.

Tiratın karakterin uzun ve kesintisiz konuşması olduğu saptandı.

Tiyatroda uzun nutuklara tirat denir.

2

Suflörün görevini tanımlamak.

Suflörün fısıldayarak hatırlatma yapan kişi olduğu belirlendi.

Suflör, oyuncu repliği unuttuğunda devreye giren teknik elemandır.

3

Pandomim kavramını analiz etmek.

Pandomimin söz içermeyen hareket sanatı olduğu saptandı.

Pandomim tamamen jest ve mimiklere dayanır.

4

Monolog terimini netleştirmek.

Monoloğun kişinin kendi kendine konuşması olduğu doğrulandı.

Tek kişilik konuşma türü olan monolog, iç dökme tekniğidir.

Key Concept

Tiyatro Terimleri ve Tanımları

Practice More

Pandomim ile bale veya dans arasındaki benzerlikleri ve tiyatro içindeki farklarını araştırabilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 570Question →

Aşağıda verilen İslamiyet öncesi Türk edebiyatı sözlü dönem ürünlerini, bu ürünlerin temel özelliklerini yansıtan tanımlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

İslamiyet öncesi Türk edebiyatında sav, özlü sözleri; sagu, yas şiirlerini; koşuk ise doğa ve aşk konulu lirik şiirleri temsil eder.

Sav kavramı yaşam tecrübesine dayanan özlü sözlerle, sagu yuğ törenlerindeki ölüm şiirleriyle, koşuk ise doğa ve aşk temalı lirik şiirlerle tam olarak örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1

Sav kavramının işlevini belirlemek.

Sav, tecrübeleri aktaran özlü sözlerdir.

Kelime anlamı ve tarihsel kullanımı günümüz atasözü ile örtüşmektedir.

2

Sagu teriminin hangi törenlerde söylendiğini saptamak.

Sagu, yuğ törenlerinde söylenen yas şiiridir.

Ölüm temalı olması onu diğer türlerden ayırır.

3

Koşuk türünün konusunu ve bağlamını analiz etmek.

Koşuk, doğa ve aşk konulu tören şiiridir.

Sığır ve şölen gibi sosyal etkinliklerde kopuzla söylenmesi temel özelliğidir.

Key Concept

İslamiyet Öncesi Sözlü Dönem Nazım Türleri

Practice More

Bu türlerin Halk ve Divan edebiyatındaki karşılıklarını (Koşuk-Koşma-Gazel / Sagu-Ağıt-Mersiye) tekrar ederek türler arası devamlılığı inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 571Question →

Aşağıda verilen edebi akımları, bu akımların temel dayanağını oluşturan anahtar kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Klasisizm 'akıl ve sağduyu' ile, Romantizm 'duygu ve hayaller' ile, Realizm 'gözlem ve gerçeklik' ile, Sembolizm ise 'musiki ve anlam kapalılığı' ile eşleşmelidir.

Verilen eşleştirmeler, edebiyat tarihindeki dört ana akımın en ayırt edici niteliklerini doğru bir şekilde yansıtmaktadır: Klasisizmde akıl, Romantizmde duygu, Realizmde gözlem ve Sembolizmde musiki esastır.

Step-by-Step Solution

1

Klasisizm akımının anahtar kavramını belirleme.

Klasisizm = Akıl ve sağduyu.

Bu akım rasyonalizm felsefesine dayanır ve duygular yerine aklı merkeze alır.

2

Romantizm akımının anahtar kavramını belirleme.

Romantizm = Duygu ve hayaller.

Klasisizme tepki olarak doğan bu akım, insan kalbinin derinliklerini ve coşkuyu önemser.

3

Realizm akımının anahtar kavramını belirleme.

Realizm = Gözlem ve gerçeklik.

Pozitivizmin etkisiyle dış dünyayı belgelere ve nesnel gözleme dayanarak anlatmayı hedefler.

4

Sembolizm akımının anahtar kavramını belirleme.

Sembolizm = Musiki ve anlam kapalılığı.

Anlamın açıkça söylenmesi yerine sezdirilmesi ve şiirin musikiden ibaret görülmesi temel ilkedir.

Key Concept

Batı edebiyatındaki temel edebi akımların felsefi ve estetik dayanakları.

Question 572Question →

Yusuf Has Hacib tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig, alegorik (sembolik) bir eserdir. Eserdeki dört ana karakter, belirli kavramları temsil etmektedir. Aşağıdaki karakterleri temsil ettikleri kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Eşleşme şu şekilde olmalıdır: Kün Togdı - Adalet, Ay Togdı - Saadet ve Devlet, Ögdülmiş - Akıl, Odgurmış - Akıbet ve Kanaat.

Kutadgu Bilig'de Kün Togdı adaleti, Ay Togdı saadeti, Ögdülmiş aklı ve Odgurmış ise hayatın sonunu (akıbeti) temsil eden dört ana semboldür. Bu yapı, eserin bir siyasetname niteliği taşımasını sağlar.

Step-by-Step Solution

1

Kutadgu Bilig'deki şahıs kadrosunu hatırla.

Dört ana karakter vardır: Hükümdar, Vezir, Vezirin Oğlu ve Vezirin Kardeşi.

Eserin alegorik yapısı bu dört kişi üzerine kuruludur.

2

Her bir karakterin sembolize ettiği kavramı belirle.

Hükümdar adaleti, vezir saadeti, oğul aklı ve derviş akıbeti temsil eder.

Yusuf Has Hacib, ideal devlet yönetimini bu kavramlar arasındaki diyaloglarla anlatır.

3

Karakter isimlerini bu kavramlarla eşleştir.

Eşleşme tamamlandı.

İsimlerin anlamları (Örneğin: Kün Togdı - Gün Doğdu/Adalet gibi) bu eşleşmeyi doğrular.

Key Concept

Kutadgu Bilig'in Alegorik Karakterleri ve Temsil Ettikleri Kavramlar

Question 573Question →

Kaşgarlı Mahmut tarafından 11. yüzyılda kaleme alınan Divânu Lugâti't-Türk eseriyle ilgili aşağıda verilen unsurları, bu unsurların eserdeki işlevleri veya özellikleri ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Kaşgarlı Mahmut - Eserin yazarı; Araplara Türkçe öğretmek - Eserin yazılış amacı; Sav, sagu ve koşuklar - Eserdeki sözlü edebiyat ürünleri; Türk Dünyası Haritası - Eserin sonundaki coğrafi görsel.

Divânu Lugâti't-Türk, 11. yüzyılda Kaşgarlı Mahmut tarafından Araplara Türkçe öğretmek gayesiyle yazılmış ilk Türk sözlüğüdür. Eserde Türk boylarını gösteren bir harita bulunması ve İslamiyet öncesi sözlü ürünlerin (sav, sagu, koşuk) derlenmiş olması eserin ansiklopedik ve antolojik değerini kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1

Eserin yazarını belirlemek.

Eserin müellifi Kaşgarlı Mahmut'tur.

Edebiyat tarihinde bu eser Kaşgarlı Mahmut ile özdeşleşmiştir.

2

Eserin yazılış amacını saptamak.

Temel gaye Araplara Türkçe öğretmektir.

Yazar, eserini Abbasi halifesine Türkçenin Arapça ile at başı gittiğini kanıtlamak için sunmuştur.

3

Eserin içeriğini analiz etmek.

Sözlü dönem ürünleri olan sav, sagu ve koşukların ilk örnekleri burada bulunur.

Eser sadece bir sözlük değil, aynı zamanda bir antolojidir.

4

Eserdeki görsel materyali tanımlamak.

Eserde Türk Dünyası Haritası bulunmaktadır.

Bu harita Türk boylarının yerleşim yerlerini göstermesi bakımından tarihî önem taşır.

Key Concept

Divânu Lugâti't-Türk'ün temel özellikleri ve yazar-eser ilişkisi.

Question 574Question →

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatından alınan bazı beyitler, sağ sütunda ise bu beyitlerin ait olduğu nazım türleri verilmiştir. Bu beyitleri ait oldukları nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Gitti o şâh-ı cihan... beyiti mersiye, Tûtî-i mucize-gûyem... beyiti fahriye, Sâye-i memdûd-ı lutfun... beyiti naat, Şehr-i Edirne'nin... beyiti ise şehrengiz ile eşleşmektedir.

Verilen beyitlerdeki anahtar kelimeler ve edebi yönelimler incelendiğinde; padişahın vefatını konu edinen beyit mersiye ile, şairin kendi edebi yeteneğini övdüğü beyit fahriye ile, Hz. Peygamber'e hitap eden beyit naat ile ve Edirne şehrinin güzellerini konu edinen beyit ise şehrengiz ile doğru şekilde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1

İlk beyitteki temel imgelerin çözümlenmesi

'Gitti o şâh-ı cihan' (dünya padişahı gitti/öldü) ve 'bî-kes ü tenhâ kaldık' (kimsesiz ve yalnız kaldık) ifadeleri belirlendi.

Bu ifadeler bir ölümün ardından duyulan acıyı ve yası yansıttığı için şiirin mersiye olduğunu g��sterir.

2

İkinci beyitteki özne ve anlatım yönünün incelenmesi

Şairin kendi sözünü mucizevi olarak nitelendirdiği 'Tûtî-i mucize-gûyem' (mucize söyleyen papağanım) ifadesi belirlendi.

Şairin kendi şairlik yeteneğini ve edebi gücünü övdüğü bu tür beyitler fahriye kapsamına girer.

3

Üçüncü beyitteki hitap ifadesinin tespiti

Cehennem ateşini engelleyen lütuf ('dâfi'-i nâr-ı cahîm') ve doğrudan Peygamber'e seslenen 'yâ Mustafa' hitabı tespit edildi.

Hz. Peygamber'e yöneltilen övgü ve şefaat talepleri naat türünün en belirgin özelliğidir.

4

Dördüncü beyitteki mekân ve konu odaklı kelimelerin incelenmesi

'Şehr-i Edirne' ifadesi ve şehrin güzellerinden ('dil-ber-i zîbâları') bahsedildiği belirlendi.

Belirli bir şehrin güzelliklerini ve o şehrin insanlarını öven eserler şehrengiz olarak adlandırılır.

Key Concept

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları

Question 575Question →

Aşağıda verilen öğretici metin alıntılarını, üslup ve içerik özelliklerine göre temsil ettikleri öğretici metin türleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Birinci metin deneme, ikinci metin söyleşi (sohbet), üçüncü metin fıkra (köşe yazısı), dördüncü metin ise anı (hatıra) ile eşleşmektedir.

Eşleştirmelerin tamamı, metinlerin ayırt edici üslup özellikleri dikkate alınarak yapılmıştır. İç konuşmaya dayalı 'ben' dili denemeyi; okuyucuya hitap eden 'siz' dili söyleşiyi; güncel konulu günübirlik dil fıkrayı; geçmişi hatırlatan zaman ifadesi ise anıyı göstermektedir.

Step-by-Step Solution

1

İlk metindeki üslup ve bakış açısını analiz ediniz.

Metinde yazarın 'kendi kendisiyle didişmesi', 'ben' vurgusu ve okuyucuya bir fikir dayatma amacının olmaması deneme türünü işaret eder.

Deneme türünde yazar kendi kendisiyle konuşur ve iç dünyasını serbestçe açar.

2

İkinci metindeki hitap ve anlatım biçimini inceleyiniz.

Metindeki 'Hiç düşündünüz mü?', 'Siz de benim gibi mi düşünüyorsunuz?' gibi doğrudan okuyucuya yöneltilen sorular söyleşi (sohbet) türünü gösterir.

Söyleşi türünün en ayırt edici özelliği, okuyucuyla karşılıklı konuşma havası içinde yazılmasıdır.

3

Üçüncü metnin konusunu ve yazılış amacını belirleyiniz.

Güncel meclis görüşmelerini ve sokak nabzını ele alan, günübirlik bir gazete yazısı üslubu taşıyan bu metin fıkra (köşe yazısı) türüne uygundur.

Fıkra, güncel siyasi veya toplumsal konuları derinlemesine kanıtlama amacı gütmeden günübirlik işleyen köşe yazısıdır.

4

Dördüncü metindeki zaman algısını ve içeriği değerlendiriniz.

'Aradan kırk yıl geçmesine rağmen' ifadesi ve geçmişte Yahya Kemal ile yaşanan bir anın aktarılması anı (hatıra) türünü doğrular.

Anı türü, geçmişte yaşanmış veya şahit olunmuş olayları üzerinden zaman geçtikten sonra anlatan öğretici metinlerdir.

Key Concept

Öğretici metin türlerinin (deneme, söyleşi, fıkra, anı) üslup, anlatıcı tutumu, konu seçimi ve hedef kitle yönünden birbirlerinden ayrılan temel nitelikleri

Question 576Question →

Dede Korkut Hikâyeleri'nde yer alan aşağıdaki anlatıları, bu anlatıların merkezinde yer alan tematik/motifsel özellikler ve kültürel arka planlarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Kam Büre Beg Oğlu Bamsı Beyrek hikâyesi destandan halk hikâyesine geçiş özellikleri ve düğün günü dönme motifiyle; Duha Koca Oğlu Deli Dumrul hikâyesi İslamiyet öncesi ölüm algısı ile Azrail inancının birleşimiyle; Kanlı Koca Oğlu Kanturalı hikâyesi alp kız tipolojisi ve Trabzon Tekurluğu sınırındaki mücadelelerle; Salur Kazan'ın Evi Yağmalandığı Boy ise tabu ihlali ve doğa unsurlarıyla konuşma motifleriyle eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede: Bamsı Beyrek hikâyesi destandan halk hikâyesine geçiş ve düğün günü dönme motifiyle; Deli Dumrul hikâyesi İslamiyet öncesi ölüm/kader algısı ile İslami Azrail inancının birleşimiyle; Kanturalı hikâyesi alp kız tipolojisi ve Trabzon Tekurluğu sınırındaki mücadelelerle; Salur Kazan'ın Evi Yağmalandığı Boy ise tabu ihlali ve doğa unsurlarıyla lirik konuşma motifleriyle örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1

Bamsı Beyrek hikâyesinin olay örgüsü ve yapısal özellikleri analiz edilir.

Bu hikâyede kahramanın on altı yıl esir kalması, nişanlısının başkasıyla evlendirileceği gün geri dönmesi gibi motifler yer alır. Bu yönüyle destandan halk hikâyesine geçişin en somut örneğiyle eşleştirilir.

Eserin edebi türler arası geçiş karakterini ve olay örgüsünü tespit etmek doğru eşleştirmeyi sağlar.

2

Deli Dumrul hikâyesinin tematik altyapısı ve dinsel ögeleri incelenir.

Hikâyede Deli Dumrul'un Azrail ile can pazarlığına girmesi, eski Türk inançları ile İslami ögelerin sentezlendiği senkretik yapıyı gösterir.

Hikâyedeki dinî-mitolojik geçiş unsurlarını saptamak doğru tanıma ulaşmayı sağlar.

3

Kanturalı hikâyesinin karakter analizi ve coğrafi arka planı değerlendirilir.

Trabzon Tekuru'nun kızı Selcan Hatun'u almak için canavarlarla savaşan Kanturalı ve onunla omuz omuza savaşan Selcan Hatun, Oğuzlardaki 'alp kız' tipi olan Selcan Hatun ile eşleştirilir.

Karakterlerin sosyal rolleri ve coğrafi mekân ipuçları doğru eşleşmeyi belirler.

4

Salur Kazan'ın Evi Yağmalandığı Boy'un anlatım teknikleri ve şamanistik arka planı incelenir.

Salur Kazan'ın tabu olan ava çıkması sonucu evinin yağmalanması ve yurduna dönerken su, kurt gibi doğa unsurlarıyla konuşması kişileştirme ve lirik ögeleri yansıtır.

Doğa unsurlarıyla dertleşme ve tabu ihlali motifleri bu hikâyenin ayırt edici özelliğidir.

Key Concept

Dede Korkut Hikâyeleri'nin tematik, yapısal, kültürel özellikleri ve geçiş dönemi nitelikleri.

Question 577Question →

Aşağıdaki dizelerde (sol sütun) yer alan en belirgin edebi sanatları, sağ sütundaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Sol sütundaki dizeler sırasıyla Hüsn-i Talil, Tevriye, Tecahül-i Arif ve Mübalağa sanatları ile eşleşmelidir.

Verilen dizelerdeki baskın edebi sanatlar sırasıyla hüsn-i talil, tevriye, tecahül-i arif ve mübalağadır. Bu sanatların tanımları ve dize içi kullanımları tam bir uyum göstermektedir.

Step-by-Step Solution

1

İlk dize grubunun incelenmesi

Fuzuli'ye ait beyitte suyun akarak taşlara çarpması, sevgilinin ayağının tozuna ulaşma isteğine bağlanmıştır. Bu durum, doğal bir olayın güzel ve hayali bir sebebe bağlanması olan Hüsn-i Talil sanatı ile eşleşir.

Edebi metinlerde nedensellik ilişkisinin estetik amaçla değiştirilmesini kavramak.

2

İkinci dize grubunun incelenmesi

Bâkî'ye ait beyitte geçen 'Bâkî' kelimesi hem ebedi/kalıcı anlamını taşımakta hem de şairin kendi adına gönderme yapmaktadır. İki gerçek anlamı birden düşündürecek şekilde kullanıldığı için bu dize Tevriye sanatı ile eşleşir.

Çok anlamlı sözcüklerin metindeki işlevini ve tevriye sanatını analiz etmek.

3

Üçüncü dize grubunun incelenmesi

Cahit Sıtkı Tarancı'ya ait dizelerde şair, yaşlandığı gerçeğini bildiği halde saçlarının beyazlamasını 'kar yağması' olarak nitelendirip şüpheye düşmüş gibi davranarak Tecahül-i Arif sanatı yapmıştır.

Şairin bildiği bir durumu sanatsal amaçla bilmiyormuş gibi yansıtmasını kavramak.

4

Dördüncü dize grubunun incelenmesi

Mehmet Akif Ersoy'a ait dizelerde şehidin mezarının tarihe sığmayacağı belirtilerek gerçeğin çok üstünde bir yüceltme yapılmış ve Mübalağa sanatı kullanılmıştır.

Anlatımı güçlendirmek için başvurulan abartma derecesini tespit etmek.

Key Concept

Türk edebiyatında yaygın olarak kullanılan edebi sanatların (söz sanatlarının) tespiti ve analizi

Question 578Question →

Günümüzde modern biyoteknolojik yöntemler tarımsal verimliliği artırmak ve hayvancılıkta ıslah çalışmalarını hızlandırmak amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak bu çalışmalar beraberinde bazı etik tartışmaları da getirmektedir.

Aşağıda verilen biyoteknolojik uygulama terimlerini, bu uygulamaların temel mekanizmaları veya kapsamlarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Poliploidi tekniği kromozom setlerinin artırılmasıyla; somatik hücre çekirdek transferi klonlama mekanizmasıyla; rekombinant DNA teknolojisi gen aktarımıyla; biyoetik ise biyoteknolojik çalışmaların ahlaki çerçevesiyle eşleşmektedir.

Poliploidi bitkilerde kromozom katlanmasını, çekirdek transferi klonlamayı, rekombinant DNA gen aktarımını, biyoetik ise ahlaki denetimi ifade eder.

Step-by-Step Solution

1

Poliploidi kavramının analiz edilmesi

Hücrelerde

2n

'den fazla kromozom takımı bulunması (örneğin çekirdeksiz karpuz veya dev çilekler).

Bitkilerde ticari verimi artırmak için kromozom sayısının katlanması hedeflenir.

2

Klonlama ve çekirdek transferi ilişkisinin kurulması

Vücut hücresi çekirdeğinin boş bir yumurtaya aktarılması süreci.

Dolly örneğinde olduğu gibi, genetik kopyalama somatik çekirdek transferi ile gerçekleşir.

3

Gen aktarımı yönteminin belirlenmesi

Rekombinant DNA (farklı DNA parçalarının birleştirilmesi) teknolojisi.

Plazmitler kullanılarak yapılan gen ekleme işlemleri bu teknoloji kapsamındadır.

4

Etik ve bilimsel sınırların değerlendirilmesi

Biyoetik ilkeler.

Bilimsel çalışmaların insan ve çevre sağlığına yönelik oluşturabileceği risklerin denetlenmesi etik bir zorunluluktur.

Key Concept

Tarım ve hayvancılıkta biyoteknolojik yöntemlerin temel mekanizmalarını ve biyoetik sınırları ayırt etme.

Alternative Method

Kavramları anahtar kelimelerle eşleştirmek: Poliploidi -> Kromozom seti; Transfer -> Klonlama; Rekombinant -> Gen ekleme; Etik -> Ahlak/Risk.

Estimated Time:2m 0s

Question 579Question →

Aşağıdaki tabloda edebi metinlerin sınıflandırılmasında kullanılan bazı ana kategoriler ve bu kategorilere ait belirleyici özellikler verilmiştir. Sol sütundaki metin türü gruplarını sağ sütundaki doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda; göstermeye bağlı metinler sahnede canlandırma özelliğiyle, coşku ve heyecanı dile getiren metinler imge ve ahenkle, gazete çevresinde gelişen metinler güncel/kamusal bilgilendirmeyle, kişisel hayatı konu alan metinler ise bireysel tanıklıklarla eşleşmelidir.

Metinlerin sınıflandırılmasında 'sanat metinleri' estetik zevki; 'öğretici metinler' ise bilgi vermeyi amaçlar. Tiyatro (gösterme) sahneye, şiir (coşku) ahenk ve imgeye, gazete metinleri güncelliğe, kişisel metinler ise bireysel anılara dayanır.

Step-by-Step Solution

1

Metinlerin temel ayrımını (sanatsal ve öğretici) analiz etmek.

Göstermeye bağlı ve coşku bildiren metinlerin sanatsal; gazete çevresi ve kişisel hayatı konu alanların öğretici metin olduğu saptandı.

Sınıflandırma, metnin yazılış amacı ve dilin işlevi üzerinden yapılır.

2

Anahtar kelimelerle türlerin yapısal özelliklerini eşleştirmek.

'Sahne/canlandırma' tiyatroyla, 'imge/ahenk' şiirle, 'kamuoyu/güncellik' gazete yazılarıyla, 'yaşam izleri/tanıklık' kişisel metinlerle örtüştü.

Her metin türü grubunun kendine has bir sunum biçimi ve iletişim amacı vardır.

Key Concept

Metinlerin Sınıflandırılması Tablosu

Practice More

Bu kategorilerin altına giren alt türleri (örneğin trajedi, makale, anı gibi) bir şema üzerinde listeleyerek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 580Question →

Aşağıdaki metin türlerini, edebî metinlerin ve öğretici metinlerin sınıflandırılması tablosundaki doğru kategorileriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Mesnevi - Anlatmaya bağlı edebî metinler; Meddah - Göstermeye bağlı edebî metinler; Eleştiri - Gazete çevresinde gelişen öğretici metinler; Günlük - Kişisel hayatı konu alan öğretici metinler.

Mesnevi, olay örgüsüne dayalı olduğu için anlatmaya bağlıdır. Meddah, bir tiyatro türü olduğu için göstermeye bağlıdır. Eleştiri, fikir odaklı olup gazete çevresinde gelişmiştir. Günlük ise doğrudan bireyin yaşamını konu edindiği için kişisel hayatı esas alır.

Step-by-Step Solution

1

Türleri temel ayrımına (Sanatsal/Öğretici) göre gruplandırın.

Mesnevi ve Meddah sanatsal; Eleştiri ve Günlük öğretici metindir.

Sınıflandırmanın ilk adımı metnin yazılış amacını belirlemektir.

2

Sanatsal metinleri olay anlatımı mı yoksa sahnede canlandırma mı içerdiğine göre ayırın.

Mesnevi anlatmaya (olay örgüsü), Meddah göstermeye (tiyatro) dayalıdır.

Olay çevresinde gelişen metinler anlatma ve gösterme olarak ikiye ayrılır.

3

Öğretici metinleri yayım mecrası ve odak noktasına göre ayırın.

Eleştiri gazete/dergi çevresinde, günlük ise bireysel yaşam odağında gelişmiştir.

Öğretici metinler; gazete çevresi, kişisel hayat, bilimsel, tarihi ve felsefi metinler olarak alt dallara ayrılır.

Key Concept

Metinlerin gerçeklik, dilin işlevi ve yazılış amaçlarına göre sanatsal ve öğretici olarak sınıflandırılması.

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept