Canlılar ve Çevre

Canlılarda verimliliği artırmak ve istenilen özelliklere sahip yeni nesiller elde etmek amacıyla kullanılan ıslah yöntemleri ile bu yöntemlerin temel tanımları aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda yer alan ıslah kavramlarını sağ sütundaki uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Sürdürülebilirlik; biyolojik sistemlerin çeşitliliğinin ve üretkenliğinin zaman içinde korunabilmesi ve gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden bugünün ihtiyaçlarının karşılanmasıdır.

Buna göre, bir toplumun sürdürülebilir bir yaşam tarzını benimsemesi sürecinde;

I. Geri dönüşüm ve yeniden kullanım faaliyetlerinin yaygınlaştırılması,
II. Doğal kaynak tüketim hızının, ekosistemin kendini yenileme hızının altında tutulması,
III. Ekonomik kalkınmayı hızlandırmak amacıyla fosil yakıt kullanımının teşvik edilmesi,

eylemlerinden hangileri yer almalıdır?

Bir ürünün veya bireyin su ayak izi; mavi, yeşil ve gri su ayak izi olmak üzere üç bileşenden oluşur. Aşağıda verilen su ayak izi kavramlarını, bu kavramlara ait doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Tarım ve hayvancılıkta verimliliği artırmak ile istenilen özelliklere sahip yeni varyeteler geliştirmek amacıyla uygulanan ıslah yöntemlerinin genetik yapılar üzerindeki etkilerini inceleyen bir araştırmacı, aşağıdaki çalışmaları gerçekleştirmiştir:

* I. Çalışma: Kuraklığa dayanıklı yabani bir bitki türünden izole edilen bir genin, yüksek verimli fakat kuraklığa hassas bir kültür bitkisine rekombinant DNA teknolojisiyle aktarılması.
* II. Çalışma: Bir sığır popülasyonunda en yüksek süt verimine sahip bireylerin nesiller boyu kendi aralarında çiftleştirilmesiyle süt verimi yüksek, homozigot hatların elde edilmesi.
* III. Çalışma: Aroması zayıf fakat meyveleri büyük olan çilek türü ile aroması güçlü fakat meyveleri küçük olan yabani çilek türünün çaprazlanması sonucu hem büyük hem de güçlü aromalı melez bireylerin üretilmesi.
* IV. Çalışma: Normalde diploid ($2n$) olan bir süs bitkisine kolşisin uygulanarak iğ ipliklerinin oluşumunun engellenmesi sonucu tetraploid ($4n$) kromozom yapısına sahip, daha büyük çiçekli yeni bireylerin geliştirilmesi.

Buna göre, araştırmacının gerçekleştirdiği ıslah çalışmaları ve bunların olası sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tarım ve hayvancılıkta verimliliği artırmak amacıyla başvurulan biyoteknolojik uygulamalar ve bu süreçlerin biyoetik boyutuna ilişkin;

I. Klasik ıslah yöntemlerinde istenen özelliklerin yanında istenmeyen genlerin de aktarılma ihtimali varken, modern ıslah yöntemlerinde genetik mühendisliği ile sadece hedeflenen genin aktarımı daha kontrollü bir şekilde gerçekleştirilir.
II. Genetiği değiştirilmiş organizmaların (GDO) doğal ortama yayılması, yabani türlerle çaprazlaşarak gen kaçışına neden olabilir ve bu durum ekosistemdeki biyoçeşitlilik için risk oluşturabilir.
III. Biyoetik, biyoteknolojik çalışmaların sadece bilimsel başarısına değil; bu çalışmaların canlı hakları, insan sağlığı ve çevre üzerindeki uzun vadeli etkilerine odaklanan ahlaki bir çerçeve sunar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Biyoçeşitliliğin ve genetik kaynakların korunması, ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliği için temel bir gerekliliktir. Nesli tehlike altında olan endemik bir bitki türünün korunması amacıyla yürütülen çalışmalarda yerinde koruma (in-situ) ve yapay ortamda koruma (ex-situ) yöntemleri tercih edilmektedir.

Bu koruma yöntemleri ve bunların genetik kaynakların sürdürülebilirliğine etkileri ile ilgili,

I. Yerinde koruma (in-situ) uygulamaları, türün kendi ekosistemindeki diğer organizmalarla olan koevrimsel (birlikte evrimleşme) ilişkilerini ve doğal seçilim baskılarını koruyarak gen havuzunun dinamik kalmasını sağlar.
II. Tohum bankaları gibi yapay ortamda koruma (ex-situ) uygulamaları, genetik materyali çevresel felaketlerden koruyan statik bir sigorta işlevi görse de, türün değişen iklim koşullarına karşı aktif olarak doğal adaptasyon geliştirmesine izin vermez.
III. Yapay ortamlarda yetiştirilen bitkilerde sulama ve gübreleme gibi kültürel işlemler sonucu yaprak genişliğinin artması gibi modifikasyonlar, bu bitkilerin tohumlarıyla sonraki nesillere aktarılarak türün doğal ortamına geri bırakıldığında adaptasyon başarısını artırır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Tarımsal biyoteknoloji uygulamaları, artan dünya nüfusunun gıda ihtiyacını karşılamada önemli çözümler sunarken aynı zamanda çeşitli etik ve çevresel tartışmaları da beraberinde getirmektedir.

Buna göre;

I. Genetiği değiştirilmiş organizmaların (GDO) polenlerinin doğal ekosistemdeki yabani türlere karışarak genetik kirliliğe yol açması,
II. Transgenik bitkilerin üretiminde kullanılan genlerin, hedef olmayan yararlı böcek türlerine zarar vermesi,
III. Modern biyoteknolojik yöntemler sayesinde besin değeri artırılmış ürünlerin (örneğin Altın Pirinç) geliştirilmesi

durumlarından hangileri biyoteknolojinin tarımda kullanımına yönelik biyoetik kaygılar arasında yer alır?

Tarım ve hayvancılıkta kullanılan bazı biyoteknolojik kavramlar ve bu kavramların temel amaçları veya kapsamları aşağıda verilmiştir. Kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Sürdürülebilir çevre ve su yönetimi kapsamında, yarı kurak bir bölgede kurulan modern bir tekstil fabrikasının hammadde temininden nihai ürüne kadar olan süreçteki su ayak izi analiz edilmiştir. Fabrikada kullanılan pamuk lifleri, yağışın yeterli olduğu başka bir bölgeden (yapay sulama yapılmadan) ithal edilmektedir. İpliklerin boyanması ve kumaşın dokunması ise fabrikanın bulunduğu kurak bölgedeki yer altı suları kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Boyama işlemi sonrasında ortaya çıkan kimyasal atıklı su, ar��tma tesislerinde standartlara uygun şekilde arıtıldıktan sonra doğaya deşarj edilmektedir.

Bu üretim süreci ve oluşan su ayak izi bileşenleri ile ilgili;

I. İthal edilen pamuğun yetiştirilmesi sürecinde kullanılan yağmur suyu miktarı, nihai kumaşın yeşil su ayak izi kapsamında değerlendirilir.
II. Fabrikanın bulunduğu kurak bölgede kumaş üretimi için çekilen yer altı suyu miktar��, bu bölgenin mavi su ayak izini doğrudan artırır.
III. Kimyasal atıklı suyun alıcı ortama deşarj edilmesinden sonra, suyun kalitesini korumak amacıyla kirletici yükünü seyreltmek için gereken teorik temiz su miktarı gri su ayak izini temsil eder.
IV. Kumaşın toplam su ayak izi hesaplanırken sadece fabrikada doğrudan kullanılan musluk suyu miktarı dikkate alınır; pamuğun tarımsal üretim aşamalarındaki dolaylı su tüketimi hesaba katılmaz.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Modern biyoteknoloji uygulamaları; günümüzde tarım ve hayvancılık sektörlerinde verimliliği artırmak, besin değerini yükseltmek ve çevresel stres faktörlerine karşı direnç sağlamak amacıyla kullanılmaktadır.

Aşağıda verilen modern biyoteknolojik uygulamaları, bu uygulamaların gerçekleştirilme amaçları ile eşleştiriniz.

Modern biyoteknolojik yöntemlerin tarım ve hayvancılık sektöründeki uygulamaları ile bu uygulamaların beraberinde getirdiği biyoetik yaklaşımlarla ilgili,

I. Rekombinant DNA teknolojisi kullanılarak bitkilere kazandırılan pestisit direnci, yabani otlara yatay gen aktarımı yoluyla geçerek ekosistem dengesini bozabilir.
II. Geleneksel ıslah yöntemlerinde istenilen özelliklerin yeni nesillere aktarılması, modern biyoteknolojik yöntemlere göre daha spesifik ve hızlı gerçekleşir.
III. Transgenik hayvan üretimi, verimliliği artırmanın yanı sıra insan hastalıklarının tedavisinde kullanılacak proteinlerin ucuza sentezlenmesine olanak sağladığı için biyoetik açıdan hiçbir risk taşımaz.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Modern biyoteknolojik yöntemlerden biri olan ve hayvancılıkta verimi artırmak veya nesli tükenmekte olan türleri korumak amacıyla kullanılan 'somatik hücre çekirdek transferi' (hayvan klonlama) sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, uygulama sırasına göre diziniz.

Tarımsal üretimde verimliliği artırmak amacıyla uygulanan modern biyoteknolojik yöntemlerden biri olan gen aktarımı, beraberinde çeşitli biyoetik ve ekolojik endişeleri de getirmektedir. Genetiği değiştirilmiş (GDO) bir bitki çeşidi üzerinde yapılan incelemelerde aşağıdaki durumlar saptanmıştır:

I. Bitkinin polenleri aracılığıyla aktarılan genin, çevredeki yabani türlere geçerek kontrol edilemeyen dirençli bitkiler oluşturması
II. Bitkideki böcek öldürücü proteinin, hedef olmayan faydalı böcek popülasyonlarına da zarar vermesi
III. Bitkinin vitamin içeriğinin zenginleştirilmesi sayesinde yetersiz beslenmeye bağlı hastalıkların azalması

Buna göre, yukarıdaki durumlardan hangileri biyoteknolojik uygulamaların biyoetik açıdan tartışılmasına neden olan ekolojik riskler arasında gösterilebilir?

Aşağıda modern biyoteknoloji alanında kullanılan bazı kavramlar ve bu kavramların tarım/hayvancılık uygulamalarındaki temel amaçları veya tanımları verilmiştir. Kavramları en uygun tanımlarıyla eşleştiriniz.

Modern biyoteknolojik yöntemlerin tarım ve hayvancılık faaliyetlerinde uygulanması, verimliliği artırmanın yanı sıra çeşitli ekolojik ve etik tartışmaları da beraberinde getirmektedir.

Buna göre;

I. Somatik hücre çekirdek transferi yöntemiyle klonlanan bir memelinin çekirdek DNA'sı çekirdek donörü ile aynıyken, mitokondriyal DNA'sı yumurta hücresini veren birey ile aynıdır.
II. GDO'lu (Genetiği Değiştirilmiş Organizma) tarım ürünlerinin polenleri aracılığıyla yabani akrabalarına gen aktarması, ekosistemde istenmeyen dirençli türlerin oluşmasına ve biyoçeşitliliğin zarar görmesine neden olabilir.
III. Modern biyoteknolojik ıslah çalışmaları, yapay seçilimden farklı olarak sadece aynı türün bireyleri arasındaki genetik varyasyonun kullanılmasına olanak tanır.
IV. Biyoetik, biyoteknolojik uygulamaların sadece insan sağlığı üzerindeki etkilerini değil; hayvan refahı, ekolojik denge ve sosyoekonomik haklar gibi unsurları da kapsayan ahlaki bir çerçeve sunar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Günümüzde modern biyoteknolojik yöntemler tarımsal verimliliği artırmak ve hayvancılıkta ıslah çalışmalarını hızlandırmak amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak bu çalışmalar beraberinde bazı etik tartışmaları da getirmektedir.

Aşağıda verilen biyoteknolojik uygulama terimlerini, bu uygulamaların temel mekanizmaları veya kapsamlarıyla eşleştiriniz.

Modern biyoteknolojik yöntemlerden biri olan "Somatik Hücre Çekirdek Transferi" (hayvan klonlama) yöntemiyle bir canlı üretilmesi süreci aşağıda özetlenmiştir:

* $A$ canlısından alınan bir meme hücresinin çekirdeği çıkarılıyor.
* $B$ canlısından alınan olgun bir yumurta hücresinin çekirdeği uzaklaştırılıyor.
* $A$ canlısından alınan çekirdek, $B$ canlısından alınan çekirdeksiz yumurta hücresine özel yöntemlerle aktarılıyor.
* Elde edilen yapı uygun bir besiyerinde embriyoya dönüşene kadar çoğaltılıyor.
* Oluşan embriyo, $C$ canlısının (taşıyıcı anne) rahmine yerleştirilerek normal gebelik süreci sonunda $D$ canlısı (klon) dünyaya geliyor.

Buna göre, gerçekleştirilen bu biyoteknolojik uygulama ve sonuçları ile ilgili;

I. $D$ canlısının fenotipinin oluşumunda $A$ canlısının çekirdek DNA'sı ve $B$ canlısının mitokondriyal DNA'sı birlikte rol oynar.
II. $D$ canlısı ile $C$ canlısı arasında genetik bir akrabalık bulunmaz.
III. Bu yöntem, nesli tükenme tehlikesi altındaki türlerin korunmasında kullanılabilen bir tekniktir ancak popülasyon içindeki genetik varyasyonu artırmaz.
IV. $D$ canlısının tüm kalıtsal özellikleri, çekirdek vericisi olan $A$ canlısı ile tamamen aynıdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Doğal kaynakların sürdürülebilirliği ve biyoçeşitliliğin korunması amacıyla yürütülen çalışmalarla ilgili;

I. Bir mal veya hizmetin üretimi için kullanılan tatlı su miktarının hesaplanmasında (su ayak izi), yalnızca üretim tesisinde tüketilen doğrudan su miktarı esas alınır.
II. Nesli tehlike altındaki bir türün, kendi doğal yaşam alanı dışında (tohum bankaları veya botanik bahçeleri gibi) koruma altına alınması "ex-situ koruma" olarak adlandırılır.
III. Karbon ayak izi, atmosfere salınan toplam $CO_2$ miktarını temsil ederken; ekolojik ayak izi, bu salınımı ve diğer tüketim faaliyetlerini karşılamak için gereken toplam verimli toprak ve su alanı miktarını ifade eder.

ifadelerinden hangileri doğrudur?