Küresel Ortam: Bölgeler ve Ülkeler

Kültürün doğduğu, şekillendiği ve çevreye yayıldığı coğrafi alana 'kültür ocağı' denir. Türk kültürünün ocağı olan Orta Asya; sert karasal iklimi, geniş bozkırları ve yer şekilleriyle bu kültürün temel özelliklerinin kazanılmasında etkili olmuştur. Zamanla çeşitli nedenlerle Orta Asya'dan dünyanın farklı bölgelerine yapılan göçler, Türk kültürünün çok geniş bir alana yayılmasına ve farklı kültürlerle etkileşim kurmasına yol açmıştır.

Buna göre, Türk kültürünün kökeni, yayılışı ve diğer kültürlerle olan etkileşimi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Kültürlerin ilk ortaya çıktığı, şekillendiği ve dünyaya yayıldığı coğrafi alanlara kültür ocağı denir. Bu kültür ocaklarının yer seçiminde ve gelişiminde iklim, su kaynakları ve yer şekilleri gibi doğal çevre şartları doğrudan etkili olmuştur.

Aşağıda verilen ilk kültür odakları ile bu odakların kurulup geliştiği coğrafi ortam özelliklerini doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Kuzey Amerika ile Güney ve Orta Amerika, coğrafi olarak aynı kıta kütlesi (Amerika Kıtası) üzerinde yer almalarına rağmen, beşeri coğrafya çalışmalarında sırasıyla "Anglo-Amerika" ve "Latin Amerika" olmak üzere iki farklı kültür bölgesine ayrılmaktadır.

Bu iki coğrafi alanın farklı kültür bölgeleri altında sınıflandırılmasında rol oynayan en temel beşeri etken aşağıdakilerden hangisidir?

Kültür, insanların tarihsel süreçte oluşturduğu maddi ve manevi değerlerin bütünüdür. Benzer kültürel özelliklere sahip alanlar bir araya getirilerek yeryüzünde çeşitli kültür bölgeleri tanımlanmıştır. Aşağıda verilen kültür bölgelerini, bu bölgelerin oluşumunda ve yayılışında etkili olan temel özellikleri ile eşle��tiriniz.

Türkiye'nin de kurucu üye veya üye olarak yer aldığı aşağıdaki uluslararası örgütleri, kuruluş tarihlerine göre en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Bir coğrafya öğretmeni, derste küresel ve bölgesel örgütlerin kuruluş amaçlarını ve Türkiye'nin bu örgütlerdeki konumunu işlerken tahtaya şu bilgileri yazmıştır:

I. Üye ülkeler arasında gümrük birliği ve serbest dolaşım gibi ileri düzeyde ekonomik ve siyasi entegrasyonu hedefler.
II. Gelişmekte olan ülkelerin küresel finansal sistemle bütünleşmesini destekleyen ve üye ülkelerin ödemeler dengesi açıklarına kredi sağlayan küresel bir kuruluştur.
III. Karadeniz Havzası'ndaki ülkelerin ekonomik iş birliğini artırarak bölgede barış ve istikrarı sağlamayı amaçlar; Türkiye bu örgütün kurucu üyelerindendir.

Öğretmenin hakkında bilgi verdiği bu örgütler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Aşağıda verilen küresel ve bölgesel örgütleri, bu örgütlerin ölçek, kuruluş amacı ve Türkiye'nin üyelik durumu gibi özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Uluslararas�� örgütler, kuruluş amaçlarına göre siyasi, askeri, ekonomik veya çevre örgütleri şeklinde; etki alanlarına göre ise küresel ya da bölgesel olarak sınıflandırılır. Türkiye, coğrafi konumu ve tarihî bağları gereği bu örgütlerin birçoğunda kurucu üye veya üye olarak yer almaktadır.

Buna göre, aşağıdaki uluslararası örgütlerden hangisinin etki alanı, kuruluş amacı ve Türkiye'nin üyelik durumu doğru olarak verilmiştir?

Uluslararası örgütler, kuruldukları dönemin siyasi, askeri ve ekonomik koşullarına bağlı olarak farklı tarihlerde faaliyete geçmişlerdir. Buna göre, aşağıda belirtilen küresel ve bölgesel örgütlerin kuruluş tarihlerine göre geçmişten günümüze (en eskiden en yeniye) doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Küresel ve bölgesel örgütler; kuruluş amaçları, etki alanları ve üye ülkelerin özellikleri bakımından farklılık gösterir.

Türkiye’nin uluslararası örgütlerdeki üyelik durumu ve bu örgütlerin sınıflandırılmasıyla ilgili;

I. Üye olduğu küresel ölçekli askeri örgüt olan NATO'nun kurucu üyeleri arasında yer alır.
II. Bölgesel ölçekli bir ekonomik iş birliği örgütü olan Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı’nın (KEİ) kurulmasına öncülük etmiş ve kurucu üyesi olmuştur.
III. Küresel ölçekli ekonomik örgütlerden olan OPEC'e (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) petrol ithalatçısı bir ülke olarak üyeliği bulunmaktadır.
IV. İslam dünyasının haklarını korumak amacıyla kurulan küresel siyasi örgüt İslam İşbirliği Teşkilatı’nın (İİT) kurucu üyelerinden biridir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Küresel ve bölgesel örgütlerin kuruluş amaçları, etki alanları ve Türkiye'nin bu örgütlerdeki üyelik durumları farklılık göstermektedir.

Aşağıda verilen uluslararası örgütleri, bu ��rgütlerin kuruluş amaçları ve Türkiye'nin üyelik statüsüyle ilgili doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Jeopolitik analizlerde bir ülkenin uluslararası alandaki konumunu ve gücünü belirleyen faktörler; fiziki coğrafya şartlarına bağlı olan ve uzun vadede değişmeyen (statik) unsurlar ile beşerî, ekonomik, siyasi ve askeri gelişmelere bağlı olarak zamanla değişen (dinamik) unsurlar şeklinde sınıflandırılır.

Buna göre, Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisi jeopolitiğin değişen (dinamik) unsurları içerisinde yer alır?

Türkiye'nin jeopolitik konumunun tarihsel süreçteki gelişimini ve uluslararası ilişkilerdeki rolünü belirleyen aşağıdaki olayları, geçmişten günümüze doğru (kronolojik olarak) sıralayınız.

Jeopolitik, bir ülkenin sahip olduğu coğrafi özellikler ile siyasi gücü arasındaki ilişkiyi inceler. Ülkelerin jeopolitik konumunu belirleyen unsurlar; fiziki coğrafya özelliklerini içeren "değişmeyen unsurlar" ile beşerî, ekonomik ve siyasi gelişmelere bağlı olarak şekillenen "değişen unsurlar" olmak üzere ikiye ayrılır.

Buna göre, Türkiye'nin jeopolitik durumuyla ilgili;

I. Hazar ve Orta Doğu doğalgazını Avrupa'ya taşıyan TANAP gibi enerji nakil hatlarında kilit rol oynaması,
II. Karadeniz Havzası'nı sıcak denizlere bağlayan İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması,
III. Bölgesel güvenlik ve iş birliği amacıyla Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütüne (NATO) üye olması

özelliklerinden hangileri jeopolitiğin 'değişen (dinamik) unsurları' arasında yer alır?

Doğal kaynakların varlığı ile ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyleri arasındaki ilişki her ülkede aynı şekilde gerçekleşmez. Bazı ülkeler zengin doğal kaynaklara sahip olmalarına rağmen sermaye ve teknoloji yetersizliği nedeniyle bu kaynakları işleyemez ve gelişemezler. Bazı ülkeler ise doğal kaynak yönünden fakir olsalar da dışarıdan aldıkları ham maddeleri gelişmiş sermaye ve teknolojileriyle işleyerek sanayileşmiş ülkeler haline gelirler.

Aşağıdaki tabloda dört farklı ülkenin doğal kaynak potansiyeli, sermaye/teknoloji birikimi ve ihracat yapılarına dair bazı özellikler verilmiştir:

Buna göre, tablodaki ülkelerle ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Ülkelerin sahip oldukları doğal kaynak potansiyeli ile ekonomik gelişmişlik düzeyleri arasındaki ilişki her ülkede aynı şekilde gerçekleşmez.

Buna göre, aşağıda doğal kaynak potansiyelleri ve ekonomik özellikleri belirtilen ülkelerin, insani gelişmişlik düzeylerine göre en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Aşağıdaki haritada numaralandırılarak gösterilen su yollarını, verilen belirgin coğrafi ve stratejik özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesinde kullanılan kriterlerin her biri, ülkenin sosyo-ekonomik yapısına dair farklı bir boyutu analiz etmeyi sağlar. Aşağıda verilen gelişmişlik ölçütleri ile bu ölçütlerin sosyo-ekonomik yapıdaki karşılıklarını ve önemini doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki tabloda üç farklı ülkeye ait bazı sosyoekonomik göstergeler verilmiştir:

Bu ülkelerin gelişmişlik düzeyleri ve sosyoekonomik yapılarıyla ilgili olarak yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Türkiye'nin jeopolitik konumunu oluşturan unsurlar; fiziki coğrafya özellikleri gibi uzun vadede değişmeyen (sabit) unsurlar ile beşerî, ekonomik, siyasi ve askeri değerler gibi zaman içinde güncellenebilen değişen (dinamik) unsurlardan meydana gelmektedir. Türkiye’nin jeopolitik öneminin şekillenmesinde bu unsurların birbirleriyle olan ilişkisi büyük bir paya sahiptir.

Buna göre Türkiye’nin jeopolitik durumuyla ilgili;

I. Hazar Havzası ve Orta Doğu'daki zengin enerji kaynaklarına coğrafi yakınlığı sayesinde, ülkeler arası enerji taşımacılığı projelerinde kilit rol oynayarak yeni bölgesel ve küresel ekonomik ortaklıklara yön vermesi,
II. İstanbul ve Çanakkale boğazlarının coğrafi konumunun ve fiziki varlığının, Karadeniz havzasındaki kıyıdaş devletler ile küresel güçler arasındaki askeri-siyasi dengeleri belirleyen uluslararası güvenlik antlaşmalarını şekillendirmesi,
III. Sahip olduğu dinamik ve genç nüfus yapısının sağladığı iş gücü potansiyeliyle, komşu ülkeler ile yürütülen sınır ticareti hacmini ve karşılıklı ticari anlaşmaları doğrudan etkilemesi

durumlarından hangileri, ülkenin jeopolitiğindeki değişmeyen unsurların, küresel ya da bölgesel ölçekteki değişen unsurları doğrudan yönlendirmesine örnek gösterilebilir?