Examkin

Türkiye'de Ulaşım Sistemleri ve Ulaşım Ağları

5 questions

Question 1Question →

Türkiye’de kara ve demir yolu ulaşım ağlarının genel uzanış doğrultusu incelendiğinde, bu hatların büyük oranda doğu-batı yönünde yoğunlaştığı görülmektedir.

Ulaşım hatlarının bu doğrultuda uzanmasında etkili olan temel doğal faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Dağ sıralarının genelde doğu-batı doğrultusunda uzanması

Answer

Dağ sıralarının genelde doğu-batı doğrultusunda uzanması
Türkiye'de dağ sıraları alp orojenezi nedeniyle genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanır. Kara ve demir yolları da en az engebeli ve yapım maliyeti en düşük olan bu doğal olukları (vadi ve çöküntü alanlarını) takip ettiği için genel uzanışları doğu-batı yönündedir.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'deki ulaşım hatlarının uzanış doğrultusu ile yeryüzü şekilleri arasındaki ilişkiyi analiz etmek.
Ulaşım hatlarının doğu-batı doğrultulu olduğu tespit edilir.
Ulaşım sistemlerinin fiziki coğrafya şartlarından nasıl etkilendiğini anlamak için.
2
Ulaşım yollarının yönünü tayin eden temel jeomorfolojik özelliği belirlemek.
Dağların uzanış doğrultusunun (doğu-batı) yol yapımını bu yönde kolaylaştırdığı, kuzey-güney yönünde ise geçitlerle sağlandığı belirlenir.
Yol yapım maliyetini en aza indiren doğal faktörü saptamak için.

Key Concept

Ulaşım sistemlerinin uzanış yönü ile dağların uzanış doğrultusu arasındaki ilişki
Question 2Question →

Türkiye’de kıyı kesiminde yer alan limanların ticari kapasitelerinin gelişmesi; art bölgelerinin (hinterland) genişliğine, iç kesimlerle olan ulaşım ağlarının çeşitliliğine ve yer şekillerinin uzanış doğrultusuna doğrudan bağlıdır. Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda iç kesimlerle ulaşım geçitlerle sağlanırken, demir yolu bağlantısının bulunup bulunmaması limanın hinterlandını doğrudan etkiler.

Buna göre, Türkiye'deki limanlar ve onların ulaşım özellikleri ile ilgili;

I. Trabzon Limanı, Kop ve Zigana gibi önemli geçitlerle iç kesimlere bağlansa da demir yolu bağlantısının olmamasından dolayı hinterlandı Samsun Limanı kadar gelişmemiştir.
II. Antalya Limanı, Çubuk Geçidi ile iç kesimlere bağlanır ve hinterlandını genişleten en önemli unsur İç Anadolu'ya uzanan aktif demir yolu hattıdır.
III. İskenderun Limanı, Nur Dağları üzerindeki Belen Geçidi ile iç kesimlere bağlanır ve gelişmiş demir yolu ağı sayesinde geniş bir hinterlanda sahiptir.
IV. Sinop Limanı, Karadeniz'in tek doğal limanı olmasına rağmen Küre ve Ilgaz dağlarının yarattığı ulaşım güçlüğü ve demir yolu ağından yoksun olması nedeniyle hinterlandı en dar limanlardandır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: I, III ve IV

Answer

I, III ve IV yargıları doğrudur.
I, III ve IV numaralı yargılar Türkiye'deki limanların hinterland, yer şekilleri ve demir yolu ilişkilerini doğru açıklamaktadır. Trabzon Limanı'nın demir yolu bağlantısı yoktur, bu nedenle hinterlandı demir yolu bağlantısı olan Samsun'a göre dardır. İskenderun Limanı Belen Geçidi ve aktif demir yolu hattı ile iç kesimlere bağlıdır. Sinop Limanı ise doğal liman olmasına rağmen Küre ve Ilgaz dağlarının engeli ve demir yolu bağlantısının olmaması nedeniyle hinterlandı en dar limanlar arasındadır.

Step-by-Step Solution

1
Limanların demir yolu bağlantılarını kontrol etme
Trabzon, Antalya ve Sinop limanlarının iç kesimlerle demir yolu bağlantısı yoktur. Samsun ve İskenderun limanlarının demir yolu bağlantısı vardır.
Demir yolu bağlantısı, limanların hinterlandını (art bölgesini) genişleten en önemli faktörlerden biridir.
2
Geçitler ve dağ sıraları ilişkisini analiz etme
Trabzon Kop ve Zigana geçitleriyle, Antalya Çubuk Geçidiyle, İskenderun ise Belen Geçidiyle iç kesimlere bağlanır. Sinop ise Küre ve Ilgaz dağları nedeniyle iç kesimlere ulaşımda büyük zorluklar yaşar.
Türkiye'de dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında limanların iç kesimlerle bağlantısı geçitlerle sağlanır.
3
Yargıları değerlendirme
I. yargı doğrudur (Trabzon'un demir yolu yoktur, hinterlandı Samsun'dan dardır). II. yargı yanlıştır (Antalya'nın demir yolu yoktur). III. yargı doğrudur (İskenderun Belen Geçidi ve demir yolu bağlantısına sahiptir). IV. yargı doğrudur (Sinop doğal limandır ama dağlar ve demir yolu eksikliği nedeniyle hinterlandı dardır). Dolayısıyla I, III ve IV. yargılar doğrudur.
Tüm limanların coğrafi özellikleri, geçitleri ve demir yolu bağlantıları karşılaştırılarak doğru öncüller belirlenir.

Key Concept

Türkiye'deki limanların gelişiminde art bölge (hinterland) genişliği, yer şekilleri (dağların uzanışı, geçitler) ve demir yolu bağlantısının etkisi.
Question 3Question →

Türkiye, kıtalar arasındaki coğrafi konumu ve sahip olduğu fiziki özellikler nedeniyle tarih boyunca ulaşım ağlarının odak noktasında yer almıştır. Gün��müzde de kara, demir ve deniz yolu ulaşım sistemlerinin gelişimi; hem ülkenin kendi iç dinamikleriyle hem de küresel ölçekteki transit ticaret koridorlarıyla doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, Türkiye'deki ulaşım ağlarının coğrafi özellikleri ve gelişim süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Türkiye'deki demir yolu hatlarının ana omurgasının batı-doğu yönünde uzanması, iç kesimlerdeki sanayi merkezlerinin üretim kapasitesinin kıyı bölgelerine göre daha yüksek olmasının doğal bir sonucudur.

Answer

Türkiye'deki demir yolu hatlarının ana omurgasının batı-doğu yönünde uzanması, iç kesimlerdeki sanayi merkezlerinin üretim kapasitesinin kıyı bölgelerine göre daha yüksek olmasının doğal bir sonucudur.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü Türkiye'de demir yolu hatlarının batı-doğu doğrultusunda uzanması, Türkiye'deki dağların (Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar) genel olarak batı-doğu yönünde uzanmasının bir sonucudur. Ayrıca Türkiye'de sanayi üretim kapasitesi iç kesimlerde değil, Marmara ve Ege gibi batı kıyı bölgelerinde daha yüksektir.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'deki limanların demir yolu bağlantılarını ve bu durumun hinterlanda etkisini analiz etmek.
İzmir, Mersin ve Samsun limanlarının demir yolu bağlantısı varken, Antalya ve Trabzon limanlarının demir yolu hattı bulunmamaktadır. Demir yolu bağlantısı limanların etki alanını (hinterland) doğrudan genişletir.
Limanların ticari potansiyeli ile ulaşım modları arasındaki ilişkiyi kurmak.
2
Trabzon Limanı'nın transit ticaret özelliklerini ve geçitlerle ilişkisini değerlendirmek.
Trabzon Limanı'nın demir yolu bağlantısı yoktur fakat Zigana ve Kop geçitleri/tünelleri sayesinde Doğu Anadolu üzerinden İran'a bağlanan karayolu koridoru üzerinde önemli bir transit limandır.
Ulaşım ağlarının geçitler ve transit ticaret ile olan ilişkisini belirlemek.
3
Yer şekillerinin ulaşım hatlarının doğrultusu ve yapım maliyetleri üzerindeki etkisini incelemek.
Ege'de dağların kıyıya dik uzanması (doğu-batı yönlü grabenler) yol yapım maliyetini düşürür. Türkiye'de demir yollarının doğu-batı doğrultusunda uzanmasının temel nedeni Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar'ın doğu-batı yönünde uzanmasıdır; bu durum beşeri faktörlerle (sanayi merkezleri) açıklanamaz.
Doğal faktörlerin ulaşım sistemleri üzerindeki belirleyici rolünü ve doğrultu analizini yapmak.

Key Concept

Türkiye'de ulaşım ağlarının uzanışını, liman hinterlandlarını ve yapım maliyetlerini etkileyen fiziki ve beşeri faktörlerin analizi.
Estimated Time:2m 0s
Question 4Question →

Türkiye'de kara yolu ve demir yolu gibi ulaşım ağlarının uzanışı, yapım maliyetleri ve güzergah seçimleri üzerinde yer şekilleri (dağların uzanış yönü, eğim ve engebe) belirleyici bir rol oynamaktadır. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı ve kıyıya yakın yüksek duvarlar oluşturduğu bölgelerde, iç kesimlerle bağlantı sağlamak amacıyla t��nel, köprü ve viyadük yapımı zorunlu hale gelmektedir.

Haritada numaralandırılarak gösterilen doğrultuların hangisinde inşa edilecek yeni bir ulaşım hattının, birim kilometre başına düşen tünel/köprü ihtiyacı ve yapım maliyetinin en fazla olması beklenir?

Show answer & explanation

Answer: III numaralı doğrultu

Answer

Doğu Karadeniz kıyı kuşağını iç kesimlere bağlayan hat üzerinde (III numaralı doğrultu) Kuzey Anadolu Dağları'nın çok yüksek ve engebeli kısımları yer aldığı için yol yapım maliyeti en fazladır.
Doğu Karadeniz kıyı kuşağından (Trabzon-Rize civarı) iç kesimlere doğru uzanan doğrultu boyunca çok yüksek ve dik yamaçlara sahip Kuzey Anadolu Dağları yer alır. Bu dağların aşılması için çok sayıda tünel ve viyadük yapılması gerektiğinden, birim kilometre başına düşen yapım maliyeti en fazladır.

Step-by-Step Solution

1
Haritada numaralandırılmış doğrultuların geçtiği bölgelerin yer şekillerini (dağların uzanışı, yükselti ve engebe durumu) analiz edin.
I numaralı doğrultunun (Ege grabenleri), IV numaralı doğrultunun (Trakya) ve V numaralı doğrultunun (Güneydoğu ovaları) düz/sade yer şekillerine sahip olduğu; II numaralı doğrultunun (Orta Karadeniz) alçak dağlık olduğunu; III numaralı doğrultunun (Doğu Karadeniz) ise yüksek ve çok engebeli dağlık alanlardan oluştuğu görülür.
Yol yapım maliyetlerini doğrudan etkileyen topoğrafik engelleri her bölge özelinde karşılaştırabilmek.
2
K��yı ile iç kesimler arasındaki ulaşımda engebeyi aşmak için en fazla mühendislik yapısı (tünel, viyadük, köprü) gerektiren güzergahı belirleyin.
Doğu Karadeniz kıyısını iç kesimlere bağlayan III numaralı doğrultunun, Kaçkar ve Kalkanlı gibi çok yüksek dağ sıralarını dik kesmesi nedeniyle en yüksek köprü/tünel ihtiyacına ve birim maliyete sahip olduğu tespit edilir.
Ulaşım maliyetlerinin engebeli ve yüksek dağlık alanlarda maksimuma ulaşması kuralını uygulamak.

Key Concept

Türkiye'de topoğrafik özelliklerin (dağların uzanışının, eğim ve engebenin) kara ve demir yolu ulaşım hatlarının yapım maliyetleri üzerindeki belirleyici etkisi.
Estimated Time:2m 0s
Question 5Question →

Türkiye’de limanların gelişmesinde ve ticaret kapasitelerinin artmasında, limanın art bölgesiyle (hinterland) olan ulaşım imkanları, özellikle de demir yolu bağlantısının bulunması kritik bir öneme sahiptir.

Buna göre;

I. Trabzon
II. Antalya
III. Samsun
IV. Sinop
V. İzmir

limanlarından hangilerinin iç kesimlerle demir yolu bağlantısı vardır?

Show answer & explanation

Answer: III ve V

Answer

Samsun ve İzmir limanları
Samsun ve İzmir limanlarının iç kesimlerle doğrudan demir yolu bağlantısı mevcuttur. Samsun, Canik Dağları'nın yükseltisinin az olması sayesinde iç kesimlere demir yoluyla bağlanabilmiş; İzmir ise dağların kıyıya dik uzanması ve graben ovalarının varlığıyla İç Batı Anadolu'ya kolayca demir yolu bağlantısı kurabilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'deki limanların coğrafi konumlarını ve art bölgelerindeki yer şekillerini değerlendirmek.
Trabzon (Doğu Karadeniz), Antalya (Teke-Taşeli yöresi) ve Sinop (Batı Karadeniz) limanlarının gerisinde yüksek ve engebeli dağ sıraları uzanırken; Samsun (Orta Karadeniz) ve İzmir (Ege graben alanı) bölgelerinde yer şekilleri iç kesimlerle ulaşıma daha elverişlidir.
Dağların kıyıya yakın ve paralel uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki demir yolu yapım maliyetini aşırı artırarak demir yolu ağının buralara ulaşmasını engellemiştir.
2
Limanların demir yolu ağlarıyla olan bağlantı durumlarını belirlemek.
Samsun Limanı (Sivas-Samsun hattı üzerinden) ve İzmir Limanı (Ege içi hatlar üzerinden) demir yolu ağına bağlıdır. Trabzon, Antalya ve Sinop limanlarının ise demir yolu bağlantısı yoktur.
Samsun'da dağların geride ve alçak olması, İzmir'de ise dağların kıyıya dik uzanması demir yolu bağlantısını kolaylaştırmıştır.

Key Concept

Türkiye'de Ulaşım Ağlarının Dağılışını Etkileyen Faktörler ve Liman Hinterland İlişkisi
Estimated Time:2m 0s
Türkiye'de Ulaşım Sistemleri ve Ulaşım Ağları Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin