Çevre ve Toplum

Küresel ölçekte çevre sorunlarının önlenmesi, doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilirlik amacıyla faaliyet gösteren çeşitli uluslararası çevre örgütleri bulunmaktadır. Bu örgütlerin yapıları, finansman kaynakları ve çalışma yöntemleri birbirinden farklıdır.

Aşağıda verilen uluslararası çevre örgütlerini, bu örgütlerin temel nitelikleri ve faaliyet alanlarıyla doğru ��ekilde eşleştiriniz.

Doğal çevrenin korunması ve küreselleşen çevre sorunlarıyla mücadele edilmesi amacıyla hazırlanan aşağıdaki uluslararası sözleşmeleri, kabul ediliş yıllarına göre en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Bir ülkenin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, ulusal düzeyde yürütmek istediği çevre projeleri kapsamında şu hedefleri belirlemiştir:

I. Sanayi tesislerinden kaynaklanan kloroflorokarbon ($CFC$) gazlarının üretimini ve kullanımını kademeli olarak sonlandırmak.
II. Göçmen kuşların göç yolları üzerinde bulunan delta ovaları ve göllerdeki ekolojik dengeyi koruma altına almak.
III. Ülke sınırları içindeki nesli tehlike altında olan yabani hayvan ve bitki türlerinin yasa dışı ticaretini engellemek.

Bu ülkenin belirlediği hedefler doğrultusunda sırasıyla hangi uluslararası sözleşmelerin yükümlülüklerine uygun hareket etmesi beklenir?

Aşağıda verilen uluslararası çevre sözleşmeleri ile bu sözleşmelerin küresel ölçekte hedeflediği temel amaçları doğru şekilde eşleştiriniz.

Gelişmiş bir ülkedeki kimyasal üretim tesislerinde ortaya çıkan ve yüksek derecede toksik madde içeren sanayi atıklarının, bertaraf maliyetlerini düşürmek amacıyla yasal olmayan yollarla gelişmekte olan başka bir ülkenin topraklarına veya karasularına boşaltılması uluslararası çevre hukukuna göre engellenmiştir.

Bu tür tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınımını ve bertarafını denetleyerek insan sağlığı ile çevreyi korumayı amaçlayan uluslararası sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası çevre politikalarının gelişimi ve küresel çevre sorunlarının önlenmesi adına imzalanan sözleşmeler belirli bir kronolojiye sahiptir. Aşağıda verilen uluslararası çevre sözleşmelerini, kabul ediliş yıllarına göre en eskiden en yeniye doğru sıraladığınızda doğru sıralama nasıl olmalıdır?

Akdeniz havzasında yer alan bir ülkenin, kıyı bölgelerindeki kontrolsüz sanayileşme ve deniz taşımacılığından kaynaklanan kirliliği önlemek, deniz ekosistemini korumak amacıyla diğer havza ülkeleriyle ortak kararlar alması gerekmektedir.

Bu ülkenin, söz konusu çevre kirliliğini engellemek ve yasal yükümlülüklerini yerine getirmek adına doğrudan referans alması gereken uluslararası sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

Brezilya'nın Curitiba kentinde uygulanan 'Yeşil Değişim' (Green Exchange) projesinde, dar gelirli aileler topladıkları geri dönüştürülebilir atıkları belediyeye teslim ederek karşılığında taze sebze, meyve, otobüs bileti veya okul malzemesi almaktadır. Bu proje sayesinde kentteki katı atıkların geri dönüşüm oranı yükselmiş, çevre kirliliği azalmış ve dar gelirli ailelerin yaşam standartları iyileşmiştir.

Buna göre, Curitiba'daki çevresel planlama ve geri dönüşüm uygulaması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Aşağıdaki çevresel planlama ve sürdürülebilirlik kavramlarını, bu kavramlara ait doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Kosta Rika, 1990'lı yıllardan itibaren hızlı ormans��zlaşmayı önlemek ve sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak amacıyla 'Çevresel Hizmetlerin Ödenmesi' (PSA) programını başlatmıştır. Bu program kapsamında, arazilerindeki ormanları koruyan veya yeniden ağaçland��rma yapan yerel toprak sahiplerine; karbon tutma, su havzası koruma ve biyoçeşitlilik gibi ekosistem hizmetleri karşılığında devlet tarafından mali destek verilmektedir. Bu planlama sayesinde ülke, orman varlığını %20'lerden tekrar %50'nin üzerine çıkarmayı başarmıştır.

Bu çevresel planlama projesi ve sonuçları dikkate alındığında, sürdürülebilir kalkınma ilkeleri aç��sından aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Sürdürülebilir çevre politikaları ve kaynak yönetimi kapsamında uygulanan 'Atık Yönetim Hiyerarşisi', kaynakların verimli kullanılmasını ve çevre kirliliğinin en aza indirilmesini amaçlar. Bu hiyerarşide yer alan basamaklar, sürdürülebilirlik ilkelerine uygunluk ve çevreye verilen zarar açısından en çok tercih edilenden (en çevre dostu) en az tercih edilene (çevre üzerinde en fazla olumsuz etkiye sahip) doğru sıralanmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen atık yönetimi uygulamalarının en çok tercih edilenden en az tercih edilene doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Doğal afetler; oluştukları ortamlar ve kökenleri dikkate alınarak jeolojik, jeomorfolojik, klimatolojik, hidrolojik ve biyolojik afetler olmak üzere sınıflandırılır.

Coğrafya dersinde doğal afetlerin kökenlerine göre sınıflandırılması konusunu çalışan beş öğrenci şu yorumları yapmıştır:

* Ahmet: Kuraklık, atmosferik kökenli olduğu için klimatolojik afetler grubunda yer alır.
* Burak: Heyelan; eğim, yağış ve tabakaların uzanışı gibi faktörlerin etkisiyle toprağın yavaşça ve dış kuvvetlerle süpürülmesi süreci olup jeolojik bir afettir.
* Ceren: Deprem sonrasında deniz tabanındaki çökmeler veya dikey hareketlerle oluşan tsunami, hidrolojik veya klimatolojik değil, jeolojik kökenli bir afettir.
* Deniz: Kasırga ve hortumlar, kökenini yerin derinliklerinden alan jeolojik afetlerdir.
* Elif: Erozyon, dik yamaçlardaki büyük kaya ve toprak kütlelerinin yer çekimi etkisiyle aniden aşağıya doğru kaymas��yla oluşan jeomorfolojik kökenli bir afettir.

Buna göre, öğrencilerden hangilerinin yaptığı açıklamalar doğrudur?

Türkiye'de farklı coğrafi özelliklere sahip alanlarda planlanan bazı yatırım projeleri ve bu projelerin hayata geçirilmesi sürecinde Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporlarında öncelikle incelenmesi gereken olası arazi kullanım hataları ve çevresel riskler bulunmaktadır. Aşağıdaki projeleri, ÇED raporlarında öncelikli olarak değerlendirilmesi gereken çevresel risklerle eşleştiriniz.

Doğal afetler; oluştukları ortamlar ve kökenleri dikkate alınarak jeolojik, jeomorfolojik, klimatolojik, hidrolojik ve biyolojik afetler olmak üzere sınıflandırılmaktadır. Bazı afetlerin oluşumunda tek bir köken etkiliyken, bazılarında ise birden fazla sürecin etkileşimi söz konusudur.

Buna göre, kökenleri ve gelişim özellikleri göz önüne alındığında aşağıdaki doğal afetlerden hangisiyle ilgili yapılan değerlendirme yanlıştır?

Aşağıdaki Türkiye haritasında bazı alanlar numaralandırılarak koyu renkle gösterilmiştir.

Bu alanlarda görülen başlıca arazi kullanım hataları ve bu hataların önlenmesinde uygulanacak Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinin temel ekolojik gerekçeleri eşleştirilmiştir.

Buna göre, yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Aşağıdaki doğal afet ve çevre sorunlarını, oluşum kökenleri ve karakteristik özellikleri dikkate alınarak verilen tanımlayıcı açıklamalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Doğal afetler; oluştukları ortamlar, tetikleyici mekanizmaları ve gelişim süreçlerine göre farklı hızlarda meydana gelirler. Aşağıda verilen doğal afetleri, oluşum ve gelişim hızlarına göre en yavaş gelişenden en hızlı gelişene (aniden başlayana) doğru sıralayınız.

Aşağıda Türkiye'nin farklı fiziki coğrafya özelliklerine sahip yörelerindeki afet risk durumları verilmiştir. Bu yöreleri, olası afet zararlarını en aza indirmek amacıyla öncelikle uygulanması gereken en uygun korunma ve önleme yöntemleriyle eşleştiriniz.

Doğal afetlerin olumsuz etkilerini en aza indirmek için uygulanan koruma ve önleme çalışmaları, afetin türüne ve gerçekleştiği coğrafi ortamın özelliklerine göre değişiklik gösterir.

Aşağıda verilen doğal afet durumları ile bu afetlerin etkilerini azaltmaya yönelik en uygun korunma ve önleme yöntemlerini eşleştiriniz.

Sanayileşme, tarımsal faaliyetler, enerji üretimi ve hızlı şehirleşme gibi beşerî faaliyetler doğal sistemlerin işleyişini bozarak çeşitli çevre kirliliklerine ve küresel ölçekli ekolojik sorunlara yol açmaktadır.

Buna göre, insan faaliyetlerinin doğal sistemler üzerindeki etkileri ve ortaya çıkan çevre sorunları ile ilgili aşa��ıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?