Nüfus Politikaları ve Şehirler

Tarihsel süreçte ilk şehirlerin kurulduğu alanların coğrafi özellikleri incelendiğinde, bu yerleşmelerin su kaynaklarına yakın, verimli tarım topraklarına sahip ılıman kuşak vadilerinde ortaya çıktığı görülür. Ancak şehirlerin zamanla büyümesi, fonksiyonel çeşitliliği ve etki alanlarının genişlemesi farklı coğrafi ve beşerî faktörlere bağlı olarak şekillenmiştir.

Buna göre, şehirlerin ortaya çıkışı, fonksiyonel özellikleri ve etki alanları ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte sosyal, ekonomik ve siyasi gelişmelere bağlı olarak farklı nüfus politikaları uygulanmıştır. Aşağıda Türkiye'nin nüfus politikalarındaki tarihsel dönemler ve bu dönemlerin temel özellikleri verilmiştir. Bu dönemleri, uygulanan temel nüfus politikalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki sol sütunda yer alan şehirler ile sağ sütunda karışık olarak verilen coğrafi gelişim ve baskın fonksiyonel açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Türkiye'de 1923-1963 yılları arasında nüfus artış hızını artırmaya yönelik politikalar uygulanırken, 1963 yılından itibaren bu politikadan vazgeçilmiş ve aile planlamasını öngören, nüfus artış hızını düşürmeyi amaçlayan politikalara geçilmiştir.

Bu politika değişikliğinin gerekçeleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Sanayi Devrimi sürecinde zengin taş kömürü yataklarına bağlı olarak hızla gelişen Ruhr Havzası’ndaki Essen şehri, zamanla madencilik ve ağır sanayi fonksiyonlarının gerilemesiyle birlikte kültür, kongre turizmi, fuarcılık ve hizmet sektörlerinin ön plana çıktığı köklü bir fonksiyonel dönüşüm yaşamıştır. Diğer taraftan, Afrika'nın en yüksek nüfuslu metropollerinden biri olan Lagos şehri, 15 milyonu aşan nüfusuna rağmen küresel etki alanı bakımından Essen veya Zürih gibi nüfusu 1 milyonun altındaki Avrupa şehirlerinin gerisinde kalmakta ve daha çok bölgesel bir etki göstermektedir.

Bu bilgiler ve şehirlerin fonksiyonel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de Cumhuriyet döneminden günümüze kadar geçen süreçte demografik, sosyal ve ekonomik koşullara bağlı olarak farklı nüfus politikaları uygulanmış ve yasal düzenlemeler yapılmıştır.

Buna göre, Türkiye'de nüfus politikaları kapsamında gerçekleştirilen aşağıdaki gelişmeleri geçmişten günümüze doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Aşağıdaki sol sütunda yer alan şehirler ile sağ sütunda bu şehirlerin gelişim süreçlerinde ön plana çıkan baskın fonksiyonel özellikleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki şehirleri sağ sütundaki uygun fonksiyonel açıklamalarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Türkiye'nin tarihsel süreçte uyguladığı nüfus politikaları ile ilgili coğrafya dersinde araştırma yapan beş öğrenci şu tespitlerde bulunmuştur:

* Ahmet: 1923-1963 döneminde nüfus artış hızını artırıcı politikaların izlenmesinde, tarımda makineleşmenin henüz yetersiz olması ve insan gücüne duyulan gereksinim etkili olmuştur.
* Burcu: 1963 yılından itibaren planlı kalkınma dönemine geçilmesiyle birlikte, hızlı nüfus artışının tasarrufları azaltıp kalkınma hızını yavaşlattığı kabul edilerek aile planlamasına yönelinmiştir.
* Cem: 1980 sonrasında demografik yatırımların payını azaltıp nüfusun eğitim ve sağlık kalitesini yükseltmek amacıyla nüfusun niteliğini iyileştirici adımlar ön plana çıkmıştır.
* Deniz: 2005 yılından sonra doğurganlık hızının kritik sınırın altına inmesi ve nüfusun yaşlanma eğilimine girmesi nedeniyle çocuk sahibi olan aileleri destekleyici yasal düzenlemeler yapılmıştır.
* Eylül: Türkiye'nin günümüzde nüfus artış hızını yükseltmeyi hedefleyen politikalara geri dönmesi, ülkenin sosyoekonomik gelişmişlik seviyesinin düştüğünü göstermektedir.

Bu öğrencilerden hangisinin yaptığı tespit coğrafi açıdan doğru değildir?

Aşağıdaki tabloda bazı şehirlerin yaklaşık nüfus miktarları, tarihsel gelişim süreçlerindeki önemli aşamalar, günümüzdeki baskın fonksiyonları ve etki alanları verilmiştir:

Şehirlerin nüfus büyüklükleri, fonksiyonel özellikleri ve etki alanları arasındaki ilişkiler dikkate alındığında, bu tablodaki bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte uygulanan nüfus politikalarını tarihsel dönemleri ile bu dönemlerin temel özellikleri ve uygulanma gerekçeleri açısından eşleştiriniz.

Şehirlerin fonksiyonel özellikleri ile etki alanlarının genişliği arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Bazı şehirler tek bir fonksiyonla küresel etki yaratırken, bazıları ise sınırlı fonksiyonel yapıları nedeniyle yerel düzeyde kalmaktadır.

Buna göre, sol sütunda verilen şehirler ile sağ sütunda yer alan bu şehirlerin fonksiyonel niteliklerini ve etki alanlarını açıklayan ifadeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Türkiye’de Cumhuriyet’in ilanından 1960’lı yılların başına kadar nüfus artış hızını yükseltmeyi hedefleyen pronatalist (nüfus artışını destekleyici) politikalar uygulanmıştır. Ancak 1963 yılından itibaren yürürlüğe giren I. Beş Yıllık Kalkınma Planı ile bu politikadan vazgeçilmiş ve nüfus artış hızını azaltmayı amaçlayan antinatalist politikalara geçiş yapılmıştır.

Buna göre, 1963 yılından itibaren nüfus politikalarında yaşanan bu köklü değişimin gerekçeleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Şehirlerin küresel, bölgesel ve yerel ölçekteki etki sınırları, sahip oldukları fonksiyonel çeşitlilik ve bu fonksiyonların niteliği ile doğrudan ilişkilidir. Ancak şehirlerin fonksiyonları ve etki alanları arasındaki ilişkiler değerlendirilirken bazı coğrafi kavramlar ve etkenler yanlış yorumlanabilmektedir.

Buna göre şehirlerin fonksiyonları ve etki alanlarıyla ilgili;

I. Kahire ve Kiev gibi başkentlerin küresel etkiye sahip olamamasının temel nedeni, idari fonksiyonların küresel ölçekte etki yaratma gücün��n bulunmamasıdır.
II. Mekke, Kudüs ve Roma gibi şehirlerin geniş kitleleri etkileyebilen dinî fonksiyonları, bu şehirlerin küresel ya da bölgesel ölçekte birer çekim merkezi haline gelmesini sağlamıştır.
III. Şehirlerin nüfus miktarının çok fazla olması, o şehrin küresel finans ve ticaret ağlarındaki etki derecesinin yüksek olduğunu kanıtlamak için tek başına yeterli bir ölçüttür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Nüfus projeksiyonları, gelecekteki nüfus yapısına dair öngörüler sunarak planlamalar yapılmasını sağlar. Aşağıda verilen nüfus projeksiyonu kavram ve senaryolarını, karşılarındaki en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Nüfus projeksiyonları, geçmiş ve mevcut demografik eğilimler temel alınarak gelecekteki nüfusun miktarı ve yapısı hakkında yapılan bilimsel tahminlerdir. Bu projeksiyonlar, devletlerin geleceğe yönelik eğitim, sağlık, sosyal güvenlik ve istihdam gibi alanlarda uzun vadeli planlamalar yapmasında temel bir rehber görevi görür.

Bir ülkede yapılan nüfus projeksiyonları doğrultusunda, gelecek 30 yıl içinde ortanca yaşın yükseleceği, genç nüfus oranının azalacağı ve yaşlı bağımlılık oranının belirgin şekilde artacağı tahmin edilmektedir.

Buna göre, söz konusu ülkede bu projeksiyon sonuçlarına dayanılarak gelecekte yaşanabilecek sorunları önlemek amacıyla uygulanacak aşağıdaki politikalardan hangisi hedeflenen amaçla uyuşmaz?

Coğrafi özelliklerine göre bazı şehirler sınırları aşan bir etki alanına sahipken, bazıları ise sadece kendi yakın ��evresini etkileyebilmektedir. Bu doğrultuda, sol sütunda verilen şehirler ile sağ sütunda verilen fonksiyonel özellik ve etki alanı açıklamalarını, şehirlerin küresel, bölgesel ve yerel nüfuzlarını dikkate alarak doğru bir şekilde eşleştiriniz.

İnsanlık tarihinde, bir yerleşmenin basit bir tarım köyünden küresel etkiye sahip modern bir metropole dönüşüm sürecinde yaşanan bazı temel gelişim aşamaları aşağıda verilmiştir.

Bu gelişim aşamalarını, geçmişten günümüze doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Bir yerleşmenin kent kimliği kazanması ve etki alanının sınırları, barındırdığı ekonomik, sosyal ve kültürel faaliyetlerin niteliği ile doğrudan ilişkilidir. Küreselleşen dünyada bazı kentler dar bir çevreyi etkilerken, bazıları ise kıtalar arası bir nüfuz alanına sahiptir.

Buna göre;

I. Ruhr Havzası'nın merkezinde yer alan Essen (Almanya), kömür madenciliği ve demir-çelik sanayisine bağlı gelişimiyle küresel etkiye sahip bir sanayi şehridir.
II. Kuzey Afrika'nın en büyük idari ve kültürel merkezlerinden biri olan Kahire (Mısır), kıtasal düzeyde etki alanına sahip bölgesel bir şehirdir.
III. Dünya çapında tanınan üniversiteleri barındıran Oxford (İngiltere), yoğun sanayi nüfusu ve yüksek üretim hacmi sayesinde küresel ölçekte etkilidir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Tarihsel süreçte şehirlerin ortaya çıkması ve büyümesinde tarım, sanayi, ticaret ve turizm gibi çeşitli fonksiyonel özellikler etkili olmuştur. Günümüzde bazı şehirler, nüfus miktarları çok fazla olmamasına rağmen üstlendikleri küresel fonksiyonlar sayesinde dünya genelinde geniş bir etki alanına sahiptir. Bu durum, şehirlerin etki alanının belirlenmesinde sadece nüfus büyüklüğünün yeterli bir ölçüt olmadığını göstermektedir.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin küresel ölçekteki etki alanı, sahip olduğu nüfus miktarından ziyade bünyesinde barındırdığı uluslararası idari ve siyasi kuruluşların yönetim merkezleri olma fonksiyonuyla açıklanabilir?

Türkiye'deki köy altı yerleşmeleri; yerleşmelerin süreklilik durumu, yürütülen temel ekonomik faaliyetler ve yoğunlaştıkları coğrafi bölgeler bakımından farklı nitelikler taşır. Aşağıda verilen köy altı yerleşme türlerini, karşılarında yer alan coğrafi ve fonksiyonel özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.