Türkiye Ekonomisi

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım imkânları ve pazar gibi coğrafi faktörler belirleyicidir. Bazı sanayi kolları ham maddenin çabuk bozulabilir olması veya taşıma maliyetinin yüksekliği nedeniyle doğrudan ham madde kaynağı çevresinde kurulurken, bazıları ise ham maddenin ithal edilmesi veya mamul maddenin pazarlanması kolaylığı nedeniyle liman kentlerinde ya da büyük tüketim merkezlerinde yoğunlaşmıştır.

Aşağıdaki haritada üç farklı sanayi tesisinin yer aldığı merkezler numaralandırılarak gösterilmiştir.

Bu merkezlerdeki sanayi tesisleri ve kuruluş yeri seçimleriyle ilgili;

$I.$ $I$ numaralı merkezde gübre fabrikasının kurulmasında, bu alanda zengin yerli fosfat yataklarının bulunması belirleyici olmuştur.
$II.$ $II$ numaralı merkezde kâğıt fabrikasının konumlandırılmasında, ham madde kaynağına yakınlık ve üretim sürecinde ihtiyaç duyulan su kaynaklarının bolluğu etkili olmuştur.
$III.$ $III$ numaralı merkezde yer alan gübre fabrikasının kuruluş yeri seçiminde, bölgede çıkarılan yerli ham madde kaynağına yakınlık esas alınmıştır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Türkiye ekonomisinde tarım, hayvancılık, sanayi ve ulaşım sektörleri fiziki ve beşerî coğrafya faktörlerinin yakın etkileşimi altında gelişme göstermektedir. Bu etkileşim sürecinin doğru analiz edilmesi, ülke kaynaklarının verimli kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır.

Buna göre, Türkiye ekonomisini etkileyen coğrafi faktörlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar uyguladığı ekonomi politikaları ve bu politikaların mekânsal/sektörel sonuçlarıyla ilişkili aşağıdaki gelişmeleri, kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

Bir maden şirketi, Türkiye'de bakır çıkarımı yapılan iki farklı bölgeden alınan numuneleri analiz etmiştir. Yapılan analiz raporunda şu bilgilere yer verilmiştir:

* I. bölgedeki yatakta yer altında bulunan toplam bakır cevheri miktarı oldukça fazladır ancak bu cevher içindeki saf metal oranı düşüktür.
* II. bölgedeki yatakta yer altında bulunan toplam bakır cevheri miktarı azdır ancak bu cevher içindeki saf metal oranı oldukça yüksektir.

Buna göre, analiz edilen maden yataklarının özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde kullanılan aşağıdaki enerji kaynaklarını, yıllık üretim miktarlarındaki payı en fazla olandan en az olana doğru sıralayınız.

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar uygulanan ekonomi politikaları, ülkenin mekânsal yapısının şekillenmesinde, ulaşım ağlarının gelişiminde ve nüfus hareketlerinde belirleyici olmuştur. Aşağıdaki tabloda Cumhuriyet dönemine ait iki farklı zaman diliminde öne çıkan politikalar ve bunların coğrafi sonuçları özetlenmiştir:

Bu tablo ve Türkiye'nin ekonomi tarihi dikkate alındığında, bu dönemlerde uygulanan politikalar ve coğrafi yansımaları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Türkiye'nin Cumhuriyet tarihi boyunca uyguladığı ekonomi politikaları ve bu politikaların temel hedefleri/sonuçları ile ilgili aşağıda verilen açıklamaları ilgili oldukları tarihsel dönem ve gelişmelerle eşleştiriniz.

Türkiye'nin maden ve enerji kaynakları ile ilgili aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

I. Taş kömürü yataklarının ülkemizde sadece Zonguldak ve çevresinde bulunması, bu alanın I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluştuğunun göstergesidir.

II. Türkiye'deki metalik maden yataklarının ekonomik olarak işletilebilmesi için, yatakta bulunan toplam hammadde miktarı olan tenörün yüksek, maden içindeki saf metal oranı olan rezervin ise düşük olması gerekir.

III. Jeotermal enerji kaynaklarının geniş bir dağılım göstermesi, Türkiye'nin Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer alan genç, aktif kırıklı (faylı) bir tektonik yapıya sahip olduğunu kanıtlar.

Buna göre, yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

Türkiye'de tarımsal verimliliği artırmak ve üretimin iklim koşullarına bağımlılığını azaltmak amacıyla Konya Ovası Projesi (KOP) ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) gibi kapsamlı sulama projeleri hayata geçirilmiştir. Bu projelerin uygulandığı sahalar ile doğal yağış rejiminin yeterli olduğu kıyı bölgelerinde tarımsal yapı, ürün deseni ve arazi kullanım yöntemlerinde önemli değişimler gözlenmektedir.

Aşağıdaki haritada Türkiye'deki bazı tarım bölgeleri numaralandırılarak gösterilmiştir.

Buna göre, haritada numaralandırılmış alanlarda yürütülen tarımsal faaliyetler ve bu alanların ekolojik koşullarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de çıkarılan veya rezervi bulunan aşağıdaki fosil enerji kaynaklarını, toplam rezerv miktarı en fazla olandan en az olana doğru sıralayınız.

Türkiye'de ulaşım ağlarının gelişimi; yer şekilleri, coğrafi konum ve ekonomik faaliyetler ile doğrudan ilişkilidir. Limanların hinterlandı (art bölgesi), demiryolu ve karayolu bağlantıları ile sınır kapılarının üstlendiği transit ticaret rolleri bu durumun temel göstergeleridir.

Buna göre, sol sütunda yer alan Türkiye'deki ulaşım unsurlarını ve güzergahlarını, sağ sütundaki en belirgin coğrafi veya ekonomik özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Türkiye'deki sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçimi üzerinde coğrafi faktörlerin farklı düzeylerde etkileri bulunmaktadır.

Buna göre;

I. Kütahya'da seramik ve porselen sanayisinin bulunması $\rightarrow$ Ham maddeye yakınlık

II. Kocaeli ve Bursa'da otomotiv sanayisinin yoğunlaşması $\rightarrow$ Pazar ve ulaşım imkânları

III. Karabük ve Ereğli'de demir-çelik sanayisinin kurulması $\rightarrow$ Enerji kaynağına yakınlık

eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?

Türkiye'nin coğrafi konumu, yer şekillerinin uzanış doğrultusu ve demiryolu ağlarının dağılışı, limanların ticari kapasiteleri ile uluslararası transit taşımacılıktaki rollerini doğrudan belirlemektedir.

Aşağıdaki Türkiye haritasında, farklı ulaşım ve hinterlant özelliklerine sahip beş liman merkezi ile bu merkezlerin iç kesimlerle olan bağlantı durumları $I$, $II$, $III$, $IV$ ve $V$ şeklinde numaralandırılarak gösterilmiştir.

Haritadaki veriler ve Türkiye'nin ulaşım özellikleri dikkate alındığında, bu limanlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesin olarak doğrudur?

Aşağıda Türkiye'nin farklı kıyılarında yer alan bazı önemli limanları verilmiştir. Bu limanları, art bölge (hinterland) genişlikleri ve yıllık ticaret hacimleri bakımından en gelişmiş olandan en az gelişmiş olana doğru sıralayınız.

Türkiye'de iç ticaret, dış ticaret, transit ticaret ve serbest bölgelerin ekonomik kalkınmadaki rolünü analiz eden bir araştırmacı raporunda şu ifadelere yer vermiştir:

I. Ülke sınırları içerisinde üretilen sanayi ve tarım ürünlerinin iç piyasadaki dağıtımı ile bölgeler arası mal akışı, Türkiye'nin jeopolitik konumundan kaynaklanan transit ticaret kapsamında yer alır.
II. İhracata yönelik üretim ve yatırımları teşvik etmek, ülkeye yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak amacıyla kurulan serbest ticaret bölgeleri, dış ticaret açığının azaltılmasında stratejik öneme sahiptir.
III. Türkiye'nin dış satım (ihracat) gelirlerinde en yüksek payı tarım sektörü alırken, dış alım (ithalat) giderlerinde en büyük payı enerji hammaddeleri ile sanayi ürünleri oluşturur.
IV. Türkiye'nin en büyük ticaret ve finans merkezi olan İstanbul'un etki alanının küresel ölçekte geniş olmasında, sadece nüfus miktarının fazla olması tek başına yeterli bir faktördür.

Buna göre, raporda yer alan bu ifadelerden hangileri doğrudur?

Türkiye'de tarımsal faaliyetlerin coğrafi dağılışı; iklim koşulları, toprak özellikleri, su kaynaklarına erişim ve sulama projeleri gibi fiziki ve beşerî faktörlerin etkileşimiyle şekillenmektedir.

Türkiye dilsiz haritası üzerinde işaretlenen beş farklı alan ve bu alanlardaki tarımsal özelliklerle ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi <u>doğru değildir</u>?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde ham maddeye yakınlık, ulaşım kolaylığı, enerji kaynağına yakınlık, pazar payı ve iş gücü gibi coğrafi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı merkezlerde sanayinin gelişmesinde tek bir coğrafi faktör ön plana çıkarken, bazılarında ise birden fazla faktörün etkileşimi söz konusudur.

Aşağıdaki Türkiye haritasında üç farklı sanayi merkezinin coğrafi konumu gösterilmiştir:

[Harita]

Haritada numaralandırılarak gösterilen merkezlerde faaliyet gösteren temel sanayi kolu ve bu tesislerin kuruluş yerlerinin belirlenmesinde rol oynayan en ��nemli coğrafi faktör aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de petrol rafinerilerinin yer seçiminde hammaddeye yakınlık, pazar alanlarına ulaşım kolaylığı, liman imkânları ve güvenli iç bölgelerde bulunma gibi farklı coğrafi faktörler rol oynamıştır.

Buna göre, Türkiye haritasında numaralandırılarak gösterilen petrol rafinerilerinden hangisinin kuruluş yeri seçiminde hammaddeye yakınlık temel gerekçe olmuştur?

Türkiye'de kimyasal gübre sanayisinde kullanılan fosfat, azot ve kükürt gibi temel ham maddelerin önemli bir kısmı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Bu nedenle ülkemizdeki gübre fabrikalarının büyük çoğunluğu, ham maddenin deniz yoluyla ithal edilmesini kolaylaştıran kıyı kesimlerdeki liman şehirlerinde yoğunlaşmıştır. Ancak bu durumun istisnası olarak, iç kesimlerde yer alan bazı tesislerin kuruluş yeri seçiminde doğrudan yerli ham madde kaynaklarına yakınlık belirleyici olmuştur.

Buna göre, haritada numaralandırılarak gösterilen alanların hangisinde yer alan kimyasal gübre fabrikasının kuruluş yeri seçiminde ham maddeye yakınlık ilkesi temel alınmıştır?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ula��ım kolaylığı ve pazarlama imkanları gibi coğrafi faktörler belirleyici olmaktadır.

Aşağıdaki haritada üç farklı sanayi tesisinin faaliyet gösterdiği alanlar numaralandırılarak gösterilmiştir:
- I numaralı alan: Rize (Çay işleme tesisleri)
- II numaralı alan: Karabük (Demir-çelik fabrikası)
- III numaralı alan: İzmir (Petrol rafinerisi)

Bu alanlarda kurulan sanayi tesislerinin yer seçiminde etkili olan en önemli (öncelikli) coğrafi faktörler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?