Edebiyat Bilgi ve Kuramları

279 questions

Question 41Question

Türk edebiyatında şiirler, işledikleri konulara ve okuyucuda uyandırdıkları etkilere göre farklı türlere ayrılır. Aşağıda verilen şiir türlerini, bu türlerin temel niteliklerini açıklayan tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Lirik Şiir
Epik Şiir
Pastoral Şiir
Didaktik Şiir

Matches

Show answer & explanation

Answer

Lirik şiir bireysel duygularla, epik şiir kahramanlıkla, pastoral şiir doğa yaşamıyla, didaktik şiir ise öğreticilikle eşleşmektedir.
Şiir türleri arasındaki farklar, metnin odağındaki temel unsurdan kaynaklanır: Lirik şiirde duygu, epik şiirde eylem/kahramanlık, pastoral şiirde doğa, didaktik şiirde ise fikir ön plandadır. Eşleştirme bu temel anahtar kelimeler (duygu, yiğitlik, doğa, öğretici) üzerinden yapıldığında doğru sonuca ulaşılır.

Step-by-Step Solution

1
Lirik şiir kavramının temelindeki 'duygu' ve 'coşku' unsurlarını arayın.
Lirik şiir, aşk ve özlem gibi duyguları işleyen tanım ile eşleşir.
Bu türün ayırt edici özelliği duygusallıktır.
2
Epik şiir kavramının 'destan' ve 'yiğitlik' ile olan bağını kurun.
Epik şiir, kahramanlık ve savaş temalı tanım ile eşleşir.
Epik eserler toplumun ortak kahramanlıklarını anlatır.
3
Pastoral şiirin 'kır' ve 'çoban' yaşantısını temsil ettiğini hatırlayın.
Pastoral şiir, doğa ve köy hayatını konu alan tanım ile eşleşir.
İsmini Latince çoban (pastor) kelimesinden alır.
4
Didaktik şiirin ismindeki 'öğretici' (didactics) kökünden yola çıkarak amacı belirleyin.
Didaktik şiir, bilgi verme ve öğüt sunma odaklı tanım ile eşleşir.
Bu türün sanat kaygısından önce öğretme kaygısı gelir.

Key Concept

Şiir Türlerinin Tematik Tasnifi
Estimated Time:1m 0s
Question 42Question

Aşağıdaki dizelerin sonlarındaki ahenk unsurlarını (koyu yazılan bölümleri) temsil ettikleri kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Gönlümden akan bir sel,
Sahile vuran bir yel.
Her tarafta bir neşe var,
Bitmek bilmez bir kış bu zor.
Derenin suları coşup taşar,
Yiğit olan her engeli aşar.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; köklerdeki tek ses benzerliği yarım kafiyeyi, iki ses benzerliği tam kafiyeyi, dize sonundaki aynı görevli ekler ise redifi oluşturur.
Verilen dizelerde 'sel/yel' köklerinde iki ses benzeştiği için tam kafiye, 'var/zor' köklerinde tek ses benzeştiği için yarım kafiye ve 'taşar/aşar' kelimelerindeki aynı görevli ekler redif olarak eşleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonundaki kelimelerin kök ve eklerini ayırınız.
L1: sel/yel (kök), L2: var/zor (kök), L3: taş-ar/aş-ar (kök+ek).
Ahenk unsurlarını belirlemek için öncelikle kelimenin yapısal analizi yapılmalıdır.
2
Dize sonlarındaki eklerin görevlerini kontrol ederek redifi tespit ediniz.
L3'teki '-ar' ekleri geniş zaman eki olduğu için rediftir.
Redif olması için eklerin veya kelimelerin görev ve anlamca özdeş olması gerekir.
3
Kelime köklerinde kalan ses benzerliklerinin sayısını belirleyerek kafiye türünü bulunuz.
L1'de '-el' (2 ses) tam kafiye, L2'de '-r' (1 ses) yarım kafiyedir.
Ses benzerliği sayısı kafiye türünü belirler: 1 ses yarım, 2 ses tam kafiyedir.

Key Concept

Şiirde ses benzerliği (kafiye) ve ek/kelime tekrarı (redif)
Estimated Time:1m 30s
Question 43Question

Bizim elde bahar olur, yaz olur
Göllerin üstünde ördek, kaz olur

Bu dizelerdeki kafiye (uyak) türü aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tam Kafiye

Answer

Dizelerdeki kafiye türü tam kafiyedir.
Dizelerin sonunda tekrar eden 'olur' kelimeleri redif görevindedir. Redifler çıktıktan sonra geriye kalan 'yaz' ve 'kaz' kelimelerinin köklerinde 'a' ve 'z' sesleri (22 ses) benzeşmektedir. Edebiyat bilgisinde iki ses benzerliğine dayanan uyak türüne tam kafiye denir.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki tekrar eden görevli ekleri veya sözcükleri tespit etmek
Her iki dizenin sonunda yer alan 'olur' sözcükleri aynı anlamda ve görevde kullanılmıştır.
Aynı görevdeki seslerin veya sözcüklerin tekrarı redifi oluşturur.
2
Redifleri ayırdıktan sonra köklerdeki ses benzerliklerini incelemek
'yaz' ve 'kaz' sözcükleri arasında 'az' seslerinin ortak olduğu görülür.
Kafiye, rediflerden önceki köklerde aranan ses benzerliğidir.
3
Benzer ses sayısına göre kafiye türünü adlandırmak
'a' ve 'z' olmak üzere 22 ses benzerliği bulunmaktadır.
Türk şiir bilgisinde iki ses benzerliği tam kafiye olarak adlandırılır.

Key Concept

Şiirde redif ve kafiye ayrımı yapıldıktan sonra ses sayısına göre kafiye türünün belirlenmesi.
Question 44Question

Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını dikkate alarak, sol sütundaki kavramları sağ sütundaki uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Örnek Dizeler:
*Dağlar var, dumanı tütmez,*
*Kuşlar var, dalında ötmez.*

Click a left item, then click its matching right item

Items

Yarım Kafiye
Redif
Hece Ölçüsü

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda; Yarım Kafiye tek ses benzerliğiyle (t-t), Redif aynı görevdeki ek tekrarıyla (-mez), Hece Ölçüsü ise hece sayılarının eşitliğiyle (8=8) eşleşmektedir.
Verilen örnek dizelerde 'tüt-' ve 'öt-' köklerindeki '-t' sesi yarım kafiyeyi; aynı görevdeki '-mez' ekleri redifi; dizelerin 8'li hece yapısı ise hece ölçüsünü temsil eder. Bu durum tanımlarla birebir örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimelerin köklerini ve eklerini ayırın.
tüt-mez ve öt-mez kelimeleri tüt- ve öt- köklerinden oluşmaktadır.
Kafiye ve redifi birbirinden ayırmak için kelime köküne bakmak gerekir.
2
Aynı görevde kullanılan ekleri veya kelimeleri belirleyin.
'-mez' ekleri her iki dizede de aynı görevdedir (olumsuzluk eki).
Yazılışı, anlamı ve görevi aynı olan bu ekler redif olarak adlandırılır.
3
Kelime kökünde kalan ses benzerliklerini inceleyin.
Köklerde sadece '-t' sesi benzeşmektedir.
Tek ses benzerliği yarım kafiye tanımına uyar.
4
Dizelerin hecelerini sayarak ölçüyü kontrol edin.
Her iki dize de 8 heceden oluşmaktadır.
Dizelerin hece sayısı eşitliği hece ölçüsünü gösterir.

Key Concept

Şiirde ses benzerliği (kafiye), ek/kelime tekrarı (redif) ve ritim (ölçü) temel ahenk unsurlarıdır.
Estimated Time:1m 30s
Question 45Question

Gümüş bir dumanla kapandı her yer,
Yer ve gök bu akşam yayla dumanı.
Sürüler, çeşmeler, sarı çiçekler,
Beyaz kar, yeşil çam yayla dumanı.

Bu dizelerin tema ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnek olduğu söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Pastoral

Answer

Doğa ve kır yaşamını, çobanları ve yayla hayatını tasvir eden şiirler 'Pastoral' şiir türüne girer.
Doğa güzelliklerini, yayla hayatını, çoban ve kır yaşantısını konu edinen şiirler pastoral olarak adlandırılır. Verilen dizelerde 'yayla dumanı', 'sürüler' ve 'yeşil çam' gibi imgeler doğrudan doğa ve hayvancılıkla ilgili bir yaşamı (kır yaşamını) tasvir etmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Şiirdeki anahtar kelimeleri tespit etme.
Şiirde 'yayla', 'sürüler', 'sarı çiçekler' ve 'yeşil çam' gibi ifadeler geçmektedir.
Şiir türünü belirlemek için metindeki kavram dünyasını çözümlemek gerekir.
2
Tespit edilen kavramları şiir türleri ile eşleştirme.
Doğa manzaralarını ve kır yaşamını işleyen bu tür 'Pastoral' şiirdir.
Pastoral şiirin temel konusu tabiat, çoban hayatı ve köy yaşantısıdır.

Key Concept

Pastoral Şiir
Question 46Question

Türk edebiyatında şiirlerin dış yapı özelliklerine, kafiye düzenlerine ve ölçülerine göre aldığı isme "nazım biçimi"; şiirlerin işlediği konuya ve temasına göre aldığı isme ise "nazım türü" denir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir nazım biçimi değil, nazım türüdür?

Show answer & explanation

Answer: Koçaklama

Answer

Koçaklama, şiirin konusuna (yiğitlik, kahramanlık) göre belirlendiği için bir nazım türüdür.
Koçaklama, halk edebiyatında özellikle koşma nazım biçimiyle söylenen; ancak ismi işlediği kahramanlık, savaş ve yiğitlik konusundan gelen bir 'nazım türü'dür. Diğer seçenekler ise tamamen şiirin ölçüsü, birimi ve kafiye şeması gibi dış özelliklerine göre adlandırılan 'nazım biçimleri'dir.

Step-by-Step Solution

1
Nazım biçimi ve nazım türü kavramlarını tanımla.
Nazım biçimi: Dış yapı (ölçü, kafiye). Nazım türü: İçerik (konu, tema).
Soru kökündeki temel ayrımı netleştirmek için.
2
Seçeneklerdeki kavramları bu tanımlara göre gruplandır.
Koşma, semai, varsağı ve mani yapısal özellikleriyle (ölçü ve birim) tanımlanırken; koçaklama temasıyla (kahramanlık) tanımlanır.
Hangi ifadenin konuya dayalı olduğunu tespit etmek için.

Key Concept

Nazım biçimi dış yapıya, nazım türü ise şiirin içeriğine/konusuna dayanır.
Estimated Time:45s
Question 47Question

Türk edebiyatında şiirler; kafiye örgüsü, ölçüsü ve birim değeri gibi dış yapı özelliklerine göre 'nazım biçimi'; işledikleri konulara göre ise 'nazım türü' olarak adlandırılır. Aşağıda verilen terimleri ait oldukları doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Koşma
Taşlama
Gazel
Mersiye

Matches

Show answer & explanation

Answer

Koşma ve Gazel yapısal özellikleri temsil ettiği için nazım biçimi; Taşlama ve Mersiye ise temalarına göre adlandırıldıkları için nazım türü kategorisinde eşleşmelidir.
Koşma ve Gazel, şiirin birim sayısı ve kafiye düzeni gibi teknik yapılarını ifade ettiği için nazım biçimidir. Taşlama (yergi) ve Mersiye (ölüm acısı) ise şiirin temasını bildirdiği için nazım türüdür. Tanımlar bu ayrımı doğru şekilde yansıtmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Terimlerin dış yapıya mı yoksa konuya mı odaklandığını belirlemek.
Koşma ve Gazel dış yapıya (biçim), Taşlama ve Mersiye ise konuya (tür) odaklanır.
Nazım biçimi ve nazım türü arasındaki temel fark yapı ve içerik ayrımıdır.
2
Terimlerin ait olduğu edebî geleneği (Halk veya Divan) ayırt etmek.
Koşma ve Taşlama Halk edebiyatına; Gazel ve Mersiye Divan edebiyatına aittir.
Tanımlardaki geleneksel ayrımlar doğru eşleştirme için gereklidir.
3
Tanımlardaki anahtar kelimelerle terimleri eşleştirmek.
Eşleşme tamamlanır: Koşma-Tanım 1, Taşlama-Tanım 2, Gazel-Tanım 3, Mersiye-Tanım 4.
Belirlenen özellikler tanımlarla birebir örtüşmektedir.

Key Concept

Nazım biçimi (şekil) ve nazım türü (içerik) kavramlarının ayrımı.
Question 48Question

Türk edebiyatında şiirler hem dış yapılarına (ölçü, kafiye düzeni, birim sayısı) hem de işledikleri konulara göre sınıflandırılır. Şiirin dış yapısına göre aldığı isme 'nazım biçimi' (nazım şekli), işlediği konuya göre aldığı isme ise 'nazım türü' denir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir 'nazım türü'nü ifade etmektedir?

Show answer & explanation

Answer: Güzelleme

Answer

Şiirin konusuna göre isimlendirilen 'güzelleme' ifadesi bir nazım türüdür.
Güzelleme; halk edebiyatında aşk, sevgi ve doğa güzellikleri gibi konuların işlendiği şiirlere verilen addır. Bu adlandırma şiirin dış yapısına (kafiye, ölçü vb.) göre değil, tamamen içeriğine yani konusuna göre yapıldığı için bir 'nazım türü'dür.

Step-by-Step Solution

1
Kavramları ayrıştır.
Nazım biçimi dış yapı (şekil), nazım türü ise içerik (konu) demektir.
Soruda istenen 'nazım türü' kavramını bulmak için konuya dayalı bir terim aranmalıdır.
2
Seçenekleri yapı ve konu bakımından analiz et.
Gazel, Koşma, Mesnevi ve Varsağı terimleri şiirin birim sayısı, kafiye düzeni ve ölçüsüyle ilgilidir.
Yapısal özellikler nazım biçimini oluşturur.
3
Konuya odaklı olan seçeneği belirle.
Güzelleme, bir koşmanın temasının 'aşk' veya 'güzellik' olduğunu belirtir.
İçeriğe göre verilen isimler nazım türüdür.

Key Concept

Nazım Biçimi ve Nazım Türü Ayrımı
Question 49Question

Türk edebiyatında şiirler; ölçü, uyak düzeni ve birim sayısı gibi dış yapı özelliklerine göre "nazım biçimi", işledikleri konulara göre ise "nazım türü" olarak adlandırılır. Buna göre, sol sütunda verilen kavramları sağ sütundaki uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Koşma
Taşlama
Gazel
Mersiye

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda Koşma halk edebiyatı nazım biçimiyle, Taşlama halk edebiyatı nazım türüyle, Gazel divan edebiyatı nazım biçimiyle ve Mersiye divan edebiyatı nazım türüyle eşleşir.
Koşma, 11'li hece ölçüsü ve dörtlüklerle kurulan bir nazım biçimidir. Taşlama, bu biçimle veya başka biçimlerle yazılabilen, konusu eleştiri olan bir nazım türüdür. Gazel, divan edebiyatının en yaygın nazım biçimi olup beyitlerle kurulur. Mersiye ise divan edebiyatında ölüm konusunu işleyen nazım türüdür.

Step-by-Step Solution

1
Kavramları yapısal ve tematik olarak ayırın.
Koşma ve Gazel yapısal özelliklerine (ölçü, birim) göre tanımlandığı için nazım biçimidir. Taşlama ve Mersiye ise konularına göre tanımlandığı için nazım türüdür.
Nazım biçimi şekil, nazım türü ise öz (konu) odaklıdır.
2
Halk edebiyatı ve Divan edebiyatı ayrımını yapın.
Koşma ve Taşlama halk edebiyatına; Gazel ve Mersiye divan edebiyatına aittir.
Edebî geleneklerin kendine has terimleri vardır.
3
Tanımlarla terimleri eşleştirin.
Koşma (11'li hece, dörtlük), Taşlama (eleştiri), Gazel (beyit, aşk), Mersiye (ölüm) şeklinde eşleşme tamamlanır.
Her terimin karakteristik özelliği tanımında yer almaktadır.

Key Concept

Nazım biçimi dış yapıyı (şekil), nazım türü ise içeriği (konu) ifade eder.
Question 50Question

Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir

Bu dörtlük; 11'li hece ölçüsü, dörtlük nazım birimi ve kendine has kafiye düzeniyle yazıldığı için bir koşma örneğidir. Ancak şiirde yiğitlik, savaş ve kahramanlık konusu işlendiği için bu şiir aynı zamanda bir koçaklama olarak adlandırılır.

Bu bilgilere dayanarak "koşma" ve "koçaklama" kavramlarının edebiyattaki karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım biçimi - Nazım türü

Answer

Koşma kavramı şiirin dış yapısını belirlediği için nazım biçimi, koçaklama kavramı ise konusunu belirlediği için nazım türüdür.
Koşma; 11'li hece ölçüsü ve kafiye örgüsü gibi dış yapısal özelliklere göre belirlendiği için bir 'nazım biçimi'dir. Koçaklama ise bu biçimle yazılan şiirin 'konusuna' (yiğitlik, kahramanlık) göre aldığı isim olduğu için bir 'nazım türü'dür.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki kavramların hangi temellere dayandığını belirle.
Koşma; ölçü ve kafiye gibi teknik (dış) özelliklere dayanır. Koçaklama; yiğitlik gibi içerik (tema) özelliklerine dayanır.
Edebiyatta biçim ve tür ayrımı bu temel farka dayanır.
2
Edebi terimlerle eşleştirme yap.
Dış yapı = Nazım Biçimi; İç yapı/Konu = Nazım Türü.
Nazım biçimi yapıyı, nazım türü ise konuyu temsil eder.
3
Seçenekler arasından doğru sırayı (Biçim - Tür) bul.
Doğru eşleşme nazım biçimi - nazım türü şeklindedir.
Soru kökünde önce koşma (biçim), sonra koçaklama (tür) sorulmuştur.

Key Concept

Nazım Biçimi ve Nazım Türü Ayrımı

Practice More

Divan edebiyatındaki 'gazel' (biçim) ile 'mersiye' (tür) arasındaki ilişkiyi bu soruyla kıyaslayarak pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 51Question

Türk edebiyatında şiirler dış yapılarına (nazım biçimi) ve konularına (nazım türü) göre farklı isimler alırlar. Aşağıdaki edebî terimleri, ait oldukları kavramsal açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Koşma
Güzelleme
Kaside
Tevhit

Matches

Show answer & explanation

Answer

Koşma ve Kaside nazım biçimi; Güzelleme ve Tevhit ise nazım türü özellikleriyle eşleşmelidir.
Koşma ve Kaside terimleri, şiirin ölçüsü, birimi ve kafiye örgüsü gibi dış yapısal özelliklerini ifade ettiği için 'nazım biçimi' kategorisindedir. Güzelleme ve Tevhit ise şiirin ne anlattığına (konusuna) odaklandığı için 'nazım türü' kategorisindedir.

Step-by-Step Solution

1
Kavram ayrımını yapın.
Nazım biçimi şekil/yapı özelliklerini; nazım türü ise konu/içerik özelliklerini temsil eder.
Soruda verilen terimlerin hangisinin yapıya hangisinin konuya dayalı olduğunu saptamak için bu temel bilgi gereklidir.
2
Halk edebiyatı örneklerini inceleyin.
Koşma yapısal bir isim (nazım biçimi), Güzelleme ise konusal bir isimdir (nazım türü).
Halk edebiyatında kullanılan terimlerin kategorilerini doğru belirlemek eşleştirmenin ilk yarısını çözer.
3
Divan edebiyatı örneklerini inceleyin.
Kaside yapısal bir isim (nazım biçimi), Tevhit ise konusal bir isimdir (nazım türü).
Divan edebiyatında da aynı mantığın geçerli olduğunu görerek eşleştirmeyi tamamlayın.

Key Concept

Nazım biçimi (şekil) ve nazım türü (konu) arasındaki temel fark.
Estimated Time:1m 30s
Question 52Question

Teşhis (kişileştirme), insan dışı varlıklara insana özgü özellikler verme sanatıdır.

Buna göre aşağıdaki dizelerin hangisinde teşhis sanatı kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Aynalar, bakmayın yüzüme dik dik

Answer

Dizede aynalara insana özgü 'bakmak' eyleminin yüklenmiş olması nedeniyle doğru cevap 'Aynalar, bakmayın yüzüme dik dik' ifadesidir.
Doğru seçenekte, cansız bir varlık olan aynalara 'bakmak' gibi insana özgü bir eylem ve 'dik dik' ifadesiyle bir tavır yüklenmiştir. Bu durum, tanımda belirtilen teşhis sanatının tam karşılığıdır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki özneleri ve bu öznelerin gerçekleştirdiği eylemleri incelemek.
Dizedeki 'bakmak' eylemi normalde insanlara özgüdür ancak burada 'aynalar' öznesine yüklenmiştir.
Teşhis sanatı, insan dışındaki varlıkların insan gibi davranması veya duyması esasına dayanır.
2
Bulunan sanatın tanım ile örtüşüp örtüşmediğini teyit etmek.
İnsan dışı bir varlığa (ayna) insani özellik (dik dik bakmak) verildiği için teşhis sanatı kesinleşmiştir.
Teşhis sanatının temel şartı, insana ait bir vasfın başka bir varlığa aktarılmasıdır.

Key Concept

Edebi sanatlardan teşhis (kişileştirme) kavramını tanıma.

Practice More

İstiare (eğretileme) ve teşhis arasındaki yakın ilişkiyi inceleyerek her teşhisin aynı zamanda bir kapalı istiare olup olmadığını araştırabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 53Question

"Ağlarım hâtıra geldikçe gülüştüklerimiz."

Bu dizede yer alan edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tezat

Answer

Dizede zıt anlamlı kavramların bir arada kullanılmasıyla sağlanan 'Tezat' sanatı bulunmaktadır.
Verilen dizede 'ağlamak' ve 'gülüşmek' kelimeleri, anlamca birbirinin zıttı olan iki durumu temsil etmektedir. Edebiyatta aralarında ilgi bulunan karşıt kavram, düşünce veya durumların bir arada kullanılmasına 'tezat' sanatı denir. Bu dizede geçmişteki mutlu anlar (gülüşmek) ile şimdiki hüzünlü durum (ağlamak) karşı karşıya getirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Dizedeki anahtar kelimeleri belirlemek.
'Ağlamak' ve 'gülüşmek' kelimeleri dizedeki temel eylemlerdir.
Söz sanatını tespit etmek için dizedeki kavramlar arasındaki anlam ilişkisi incelenmelidir.
2
Belirlenen kelimeler arasındaki anlam ilişkisini analiz etmek.
'Ağlamak' üzüntüyü, 'gülüşmek' ise neşeyi temsil eden birbirine zıt kavramlardır.
Birbirine karşıt durumların bir arada ifade edilmesi tezat sanatının temelidir.
3
Bulunan anlam ilişkisini edebi sanatlarla eşleştirmek.
Zıtlık ilişkisi 'Tezat' (karşıtlık) sanatını oluşturur.
Anlamca birbirine karşıt olan duygu, düşünce ve durumların bir arada kullanılması tezat sanatıdır.

Key Concept

Tezat (Zıtlık) Sanatı
Question 54Question

Aşağıdaki dizelerde kullanılan baskın söz sanatlarını, sağ sütundaki kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

I. Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.
II. Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.
III. Bir ah çeksem dağı taşı eritir.
IV. Besbelli her saat artar kederi / Belki de ölmek istiyor bu gemi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki baskın sanatlar sırasıyla teşbih, tezat, mübalağa ve teşhis olarak eşleşmektedir.
Verilen dizelerde baskın olan sanatlar; benzetme edatı kullanımıyla teşbih, zıt anlamlı eylemlerle tezat, gerçek dışı bir büyüklükle mübalağa ve insani duygu yüklemesiyle teşhistir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci dizedeki anahtar kelimeyi ve ekleri analiz etme.
"Sel gibi" ifadesinde benzetme edatı olduğu görüldü.
Teşbih sanatının en belirgin göstergesi olan benzetme edatını tespit etmek için.
2
İkinci dizedeki kavramların anlam ilişkisini inceleme.
"Ağlamak" ve "gülüşmek" arasındaki anlam karşıtlığı fark edildi.
Birbirine zıt durumların bir arada kullanılmasının tezat sanatını oluşturduğunu belirlemek için.
3
Üçüncü dizedeki anlatım yoğunluğunu değerlendirme.
Dağı taşı eriten bir "ah" ifadesinin gerçekliği aştığı saptandı.
Anlamı güçlendirmek amacıyla bir durumun olduğundan çok daha büyük gösterilmesinin mübalağa olduğunu doğrulamak için.
4
Dördüncü dizedeki özneyi ve yüklenen niteliği kontrol etme.
"Gemi" varlığına "ölmek isteme" isteği yüklendiği görüldü.
İnsan dışı varlıklara insan niteliği kazandırılmasının teşhis (kişileştirme) olduğunu anlamak için.

Key Concept

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Practice More

İstiare (Eğretileme) ve Kinaye sanatlarını da içeren benzer dizelerle sanatların ince farklarını çalışabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 55Question

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik

Yahya Kemal Beyatlı'ya ait bu dizelerde yer alan "çocuklar gibi" ve "dev gibi" ifadelerinde görülen edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Teşbih (Benzetme)

Answer

Dizelerde 'gibi' benzetme edatı kullanılarak akıncılar çocuklara, ordu ise deve benzetildiği için doğru cevap Teşbih sanatıdır.
Dizelerde şair, akıncıları 'şen olma' yönünden çocuklara; orduyu ise 'heybetli/büyük olma' yönünden deve benzetmiştir. Benzetme unsurlarının (benzeyen, benzetilen, benzetme edatı) bir arada kullanıldığı bu sanata Teşbih (Benzetme) denir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki anahtar kelimeleri ve edatları belirle.
"Çocuklar gibi" ve "dev gibi" ifadelerinde kullanılan "gibi" edatı tespit edildi.
Benzetme sanatında (teşbih) 'gibi' edatı en yaygın kullanılan yardımcı unsurdur.
2
Benzetme unsurlarını (benzeyen, benzetilen) analiz et.
Benzeyen: Bin atlı / Benzetilen: Çocuklar. İki unsur da metinde açıkça mevcut.
Teşbih sanatının gerçekleşmesi için aralarında ilgi kurulan iki varlığın da söylenmiş olması gerekir.

Key Concept

Teşbih (Benzetme) Sanatı
Question 56Question

Aşağıda verilen dizeleri, bu dizelerde öne çıkan edebi sanatlarla uygun şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.
Besbelli her saat artar kederi / Belki de ölür bu akşam İstanbul.
Neden böyle düşman görünürsünüz / Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?
Bir ah çeksem dağı taşı eritir / Gözüm yaşı değirmeni yürütür.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla Teşbih (benzetme), Teşhis (kişileştirme), Tezat (karşıtlık) ve Mübalağa (abartma) şeklindedir.
Dizelerdeki dilsel ipuçları (gibi edatı, insani nitelikler, zıt kavramlar ve aşırı anlatımlar) temel edebi sanatların tanımlarıyla tam örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci dizedeki anahtar kelimeyi tespit etme
'Gibi' edatı bulundu.
Benzetme (teşbih) sanatında benzetme edatı sıkça kullanılır.
2
İkinci dizedeki kavramsal aktarımı inceleme
İstanbul'un 'ölmesi' ve 'kederlenmesi' fark edildi.
İnsan dışı varlıklara insan özelliği verilmesi teşhis sanatıdır.
3
Üçüncü dizedeki anlam ilişkisini kurma
'Dost' ve 'düşman' kelimeleri arasındaki ilişki belirlendi.
Zıt kavramların bir arada kullanımı tezat sanatını oluşturur.
4
Dördüncü dizedeki ifadenin gerçeklik boyutunu değerlendirme
Gözyaşının fiziksel gücü ve ahın etkisi ölçüldü.
Gerçeğin çok üstünde bir anlatım mübalağa sanatına işaret eder.

Key Concept

Temel edebi sanatların (teşbih, teşhis, tezat, mübalağa) tespiti

Practice More

İstiare ve Mecazımürsel gibi daha karmaşık sanatların yer aldığı benzer bir eşleştirme sorusu çözmek konuyu derinleştirebilir.
Estimated Time:1m 30s
Question 57Question

"Dünya bir han, konan göçer."

Bu dizede dünya kavramı; gelip geçicilik ve kısa süreli kalınan bir yer olması yönüyle bir "han"a benzetilmiştir.

Buna göre, bu dizede başvurulan edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Teşbih

Answer

Dizede dünya ile han arasında kurulan benzerlik ilişkisi nedeniyle doğru cevap Teşbih sanatıdır.
Teşbih (benzetme) sanatı, aralarında ilgi bulunan iki kavramdan nitelikçe zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir. Bu dizede dünya, geçicilik yönünden hana benzetilmiştir ve her iki temel unsur (dünya ve han) metinde yer aldığı için bu bir teşbih örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Dizedeki temel kavramların belirlenmesi
"Dünya" ve "han" sözcükleri tespit edilmiştir.
Edebi sanatın hangi kavramlar üzerinde kurulduğunu anlamak için gereklidir.
2
Kavramlar arasındaki ilişkinin incelenmesi
Dünya (benzeyen) bir han (benzetilen) olarak nitelenmiştir.
Benzetme sanatının ögelerinin dizede yer alıp almadığını kontrol etmek için gereklidir.
3
Sanatın adlandırılması
Hem benzeyen hem benzetilen bulunduğu için bu sanat teşbih (benzetme) sanatıdır.
Ulaşılan bulguların edebi sanatlar terminolojisindeki karşılığını belirlemek için gereklidir.

Key Concept

Teşbih (Benzetme) Sanatı

Practice More

Benzetmenin temel ögeleri olan 'benzeyen' ve 'benzetilen' unsurlarını farklı beyitler üzerinde bularak teşbih ile istiare arasındaki farkı pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:30s
Question 58Question

Aşağıdaki dizelerde ağır basan söz sanatlarını, verilen kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik.
Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.
Bir ah çeksem dağı taşı eritir.
Haliç'te bir vapur gülümsüyor.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme şu şekildedir: Akıncıların çocuklara benzetilmesi Teşbih, ağlamak ve gülüşmek arasındaki karşıtlık Tezat, ahın dağı eritmesi Mübalağa, vapurun gülümsemesi ise Teşhis sanatıdır.
Dizelerdeki benzetme (teşbih), zıtlık (tezat), abartma (mübalağa) ve kişileştirme (teşhis) unsurları Türk edebiyatındaki temel tanımlarıyla tam olarak örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci dizedeki benzetme edatını kontrol etmek.
'Gibi' edatı akıncılarla çocuklar arasında benzetme kurar.
Teşbih sanatı temel öğeler veya edatlarla benzerlik kurma sanatıdır.
2
İkinci dizedeki anlamca karşıt kelimeleri bulmak.
'Ağlamak' ve 'gülüşmek' kelimeleri tespit edilir.
Tezat sanatı bir dizede birbirine zıt kavramların kullanılmasıdır.
3
Üçüncü dizedeki ifadenin gerçeklik sınırlarını değerlendirmek.
Ah çekmenin dağı eritmesi imkansız bir aşırılıktır.
Mübalağa sanatı bir durumu olduğundan çok daha büyük veya küçük göstermektir.
4
Dördüncü dizedeki özneyi ve yüklemi incelemek.
Vapurun gülümsediği görülür.
Teşhis sanatı insan dışı varlıklara insan özelliği verilmesidir.

Key Concept

Edebi sanatlarda anlam ve söz oyunları üzerinden imge oluşturma.

Hints

1
Dizelerdeki 'gibi' kelimesine ve birbiriyle çelişen kavramlara dikkat ediniz.

Practice More

İstiare ve mecazımürsel gibi daha karmaşık sanatları içeren dizelerle çalışmaya devam edebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 59Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir dizelerini, sağ sütunda yer alan ahenk unsurları (uyak ve redif türleri) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Cihanda âşık-ı nâlâna yâr olan kalmaz
Bu derd-i hicre tabîb-i nigâr olan kalmaz
Sabahtan uğradım ben bir güzele
Sözlerin benzettim taze gazele
Dökülmüş yapraklar kalmış gazele
Çınla ey temiz su, süzülerek ak
Dalgalarından bize bir ışık yak
Üstümüzden gelen boran kış gibi
Yavru şahin pençesinde kuş gibi
Gözüm yaşı akar gider yaş gibi

Matches

Show answer & explanation

Answer

İlk beyit zengin uyak ve kelime hâlinde redif içeren ifadeyle; ikinci dörtlük cinaslı uyakla; üçüncü beyit tunç uyakla; dördüncü dörtlük ise yarım uyak ve kelime hâlinde redif içeren ifadeyle eşleşmelidir.
Dizeler doğru ahenk kurallarına göre analiz edildiğinde; birinci beyitte üç ses değerindeki benzerlik zengin kafiyeyi ve tekrarlanan söz grubu redifi; ikinci dörtlükte sesteşlik cinaslı kafiyeyi; üçüncü beyitte tam kelime içermesi tunç kafiyeyi; son dörtlükte tek ünsüz benzerliği ise yarım kafiyeyi ve edat redifini vermektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin sonlarındaki kelimeleri ve ekleri belirleyerek kök ile ek ayrımı yapmak.
Dizelerdeki sözcüklerin kökleri ve ekleri (veya dize sonundaki edat gibi bağımsız sözcükler) analiz edilerek kafiye ve redif sınırları netleştirilir.
Şiirlerde ahenk unsurlarının doğru tespit edilmesi için öncelikle kelime sınırlarının ve eklerin görevlerinin belirlenmesi gerekir.
2
Dize sonlarında yer alan ve aynı görev/anlamda olan ek veya kelimeleri (redifleri) saptamak.
Birinci beyitteki "olan kalmaz" öbeklerinin ve dördüncü dörtlükteki "gibi" kelimelerinin redif olduğu; ikinci ve üçüncü örneklerde ise redif bulunmadığı anlaşılır.
Uyak aramadan önce varsa rediflerin elenmesi, yanlış ses benzerliklerinin uyak olarak değerlendirilmesini önler.
3
Köklerde kalan ortak seslerin sayısını ve niteliğini inceleyerek uyak türlerini belirlemek.
İlk örnekte uzun ünlü a^\hat{a} (iki ses) ve rr sesleriyle üç seslik zengin uyak; ikinci örnekte sesteş sözcüklerle cinaslı uyak; üçüncü örnekte kelimenin diğerinin içinde yer almasıyla tunç uyak; son örnekte ise tek ünsüz benzerliğiyle yarım uyak belirlenir.
Uyak türleri, ortak seslerin sayısı, niteliği ve sözcüklerin anlam ilişkilerine göre sınıflandırılır.

Key Concept

Şiirde Ahenk Unsurları (Uyak ve Redif Türleri)
Question 60Question

(Sahne loş bir ışıkla aydınlatılmıştır. Arka planda yıkık dökük bir kale duvarı dekoru göze çarpar. Yaşlı adam, elindeki eski feneri masanın üzerine bırakır ve seyircilere dönerek derin bir iç çeker.)

YAŞLI ADAM — *(Kendi kendine, yavaş ve düşünceli bir sesle)* Yıllar... Bir nehir gibi akıp gitti bu vadiden. Kimse durduramadı onu. Ben mi? Ben sadece kıyısında durup gidenleri izleyen bir gölgeydim. Şimdi bu viranede, geçmişin hayaletleriyle baş başayım. *(Bir an duraklar, elini alnına götürür ve gözlerini kapatır. Yüzündeki çizgiler derinleşir. Sonra aniden kapının çalınmasıyla irkilir. Kapıya doğru yönelirken söylenmeye devam eder.)* Kim olabilir bu saatte? Belki de beklenen son misafir...
*(Kapıyı açar, içeriye ıslak kıyafetleriyle genç bir adam girer. Genç adam titremektedir.)*

GENÇ ADAM — Sığınacak bir yer arıyordum. Dışarıda kıyamet kopuyor.

YAŞLI ADAM — *(Alaycı bir gülümsemeyle)* Kıyamet dışarıda değil evlat, içeride koptu koptu da külleri kaldı geriye. Geç, otur şöyle.

Bu tiyatro metni ve içerdiği terimler ile yapı unsurları göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yaşlı Adam’ın iç dünyasındaki hüznü, pişmanlığı ve yalnızlığı yansıtan "Yıllar... Bir nehir gibi akıp gitti..." şeklindeki uzun soluklu konuşması, tiyatroda karakterlerin birbirine karşı söyledikleri coşkulu ve uzun söylev olan tirat kavramına örnek teşkil eder.

Answer

Yaşlı Adam'ın kendi kendine yaptığı konuşmanın tirat olarak nitelendirilmesi yanlıştır; çünkü tirat, oyundaki karakterlerin birbirine karşı yaptığı uzun ve coşkulu söylevlerdir. Karakterin sahnede tek başına kendi kendine konuşması ise monologdur.
Doğru yanıt olan seçenek yanlıştır, çünkü Yaşlı Adam’ın kendi kendine gerçekleştirdiği uzun konuşma bir monologdur. Tirat ise sahnede bulunan diğer karakterlere yönelik yapılan uzun ve kesintisiz söylevlerdir. Bu nedenle konuşmanın tirat olarak adlandırılması terimsel açıdan hatalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Metinde geçen tiyatro terimlerini ve yapı unsurlarını belirleme
Metinde dekor (kale duvarı), aksesuar (fener, masa), jest (elini alnına götürme), mimik (yüzdeki çizgilerin derinleşmesi, alaycı gülümseme), monolog (kendi kendine konuşma) ve sahne talimatları (yay ayraç içi açıklamalar) tespit edilmiştir.
Soruda metin üzerinden tiyatro terimlerinin doğru tanımlanıp tanımlanmadığını kontrol etmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki terim açıklamalarını metindeki unsurlarla eşleştirme ve doğruluk kontrolü yapma
Fener-aksesuar, kale duvarı-dekor eşleştirmesinin doğru olduğu; jest ve mimik ayrımının kurallara uygun yapıldığı; yay ayraç içi ifadelerin sahne talimatı olduğu ve ilk uzun konuşmanın kendi kendine yapıldığı için monolog olduğu doğrulanmıştır.
Hangi ifadenin yanlış olduğunu belirlemek için her seçeneğin bilimsel ve pedagojik geçerliliğini test etmek gerekir.
3
Tirat ile monolog kavramları arasındaki farkı analiz etme
Tirat, sahnede en az iki karakter varken birinin diğerine karşı yaptığı uzun ve kesintisiz konuşmadır. Monolog ise karakterin tek başınayken ya da kimseyle etkileşime girmeden iç dünyasını seslendirmesidir. Yaşlı Adam sahneye genç adam girmeden önce kendi kendine konuştuğu için bu bir monologdur, tirat olamaz.
En güçlü çeldiriciyi barındıran yanlış seçeneği kesinleştirmek için tiyatro terimlerinin ince ayrımlarına dikkat edilmelidir.

Key Concept

Tiyatro terimleri arasındaki farklar (monolog ile tirat ayrımı, jest ile mimik ayrımı, dekor ile aksesuar ayrımı) ve yapı unsurlarının analizi.
PreviousPage 3 / 14Next
Edebiyat Bilgi ve Kuramları Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Page 3 | Examkin