Examkin

Edebiyat Bilgi ve Kuramları

279 questions

All types279Multiple choice145True / False3Matching123Fill in the blank8
Question 81Question →

I. Metin: Küçük Ağa, paltosuna iyice sarıldı. Sakarya’nın o sert rüzgârı yüzünü kamçılıyordu. Ankara’da duyduğu havadisler zihninde bir bir canlandı; Anadolu’nun her yanından gelen o çığlıklar artık bir karara varması gerektiğini fısıldıyordu.

II. Metin: Günlük, bir kimsenin başından geçen olayları, o günün tarihini belirterek ve her günün sonunda sıcağı sıcağına kaleme aldığı yazılardır. Bu tür metinler, yazarın iç dünyasını yansıtması bakımından içten ve öznel bir nitelik taşır.

Yukarıdaki metin parçaları dikkate alındığında, bu metinlerin sınıflandırılması ve özellikleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: I. metin sanatsal metinlerin 'anlatmaya bağlı' türlerinden birine örnektir; II. metin ise öğretici metinler içerisinde yer alan 'kişisel hayatı konu alan' bir türün tanımıdır.

Answer

Birinci metin anlatmaya bağlı sanatsal bir metinken, ikinci metin kişisel hayatı konu alan bir öğretici metin türüdür.
Doğru seçenek olan ifade, her iki metnin de edebiyat kuramındaki yerini doğru tespit etmiştir. Birinci metin, bir roman veya hikayeden alınmış olup anlatmaya dayalı kurmaca bir yapı sergilerken; ikinci metin, günlüğün tanımını yaparak öğretici metinlerin kişisel hayatla ilgili alt dalını temsil etmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci metnin yapısal özelliklerini incele.
Metinde şahıs (Küçük Ağa), mekan (Sakarya/Ankara) ve bir olay akışı sezilmektedir. Dil, heyecanı ve atmosferi yansıtacak şekilde (mecazlı anlatım: rüzgarın kamçılaması) kullanılmıştır. Bu durum metnin sanatsal ve anlatmaya bağlı bir metin olduğunu gösterir.
Sanatsal metinlerin temel amacı estetik zevk uyandırmak ve kurmaca bir dünya yaratmaktır.
2
İkinci metnin türünü ve amacını belirle.
Metinde 'günlük' türünün tanımı yapılmakta ve özellikleri hakkında bilgi verilmektedir. Dil göndergesel işlevdedir ve nesnel tanımlar içermektedir. Bu, metnin öğretici olduğunu kanıtlar.
Öğretici metinler bilgi vermek ve açıklama yapmak amacıyla yazılır.
3
Metinleri sınıflandırma tablosundaki yerlerine göre karşılaştır.
I. metin 'Olay Çevresinde Oluşan Metinler' > 'Anlatmaya Bağlı Metinler' grubuna girer. II. metin ise 'Öğretici Metinler' > 'Kişisel Hayatı Konu Alan Metinler' (günlük) grubuna girer.
Doğru sınıflandırma, metnin yazılış amacı ve gerçeklikle ilişkisine dayanır.

Key Concept

Edebi ve Öğretici Metin Ayrımı
Question 82Question →

Aşağıdaki tabloda edebi metinlerin sınıflandırılmasında kullanılan bazı ana kategoriler ve bu kategorilere ait belirleyici özellikler verilmiştir. Sol sütundaki metin türü gruplarını sağ sütundaki doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Göstermeye bağlı metinler
Coşku ve heyecanı dile getiren metinler
Gazete çevresinde gelişen öğretici metinler
Kişisel hayatı konu alan öğretici metinler

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda; göstermeye bağlı metinler sahnede canlandırma özelliğiyle, coşku ve heyecanı dile getiren metinler imge ve ahenkle, gazete çevresinde gelişen metinler güncel/kamusal bilgilendirmeyle, kişisel hayatı konu alan metinler ise bireysel tanıklıklarla eşleşmelidir.
Metinlerin sınıflandırılmasında 'sanat metinleri' estetik zevki; 'öğretici metinler' ise bilgi vermeyi amaçlar. Tiyatro (gösterme) sahneye, şiir (coşku) ahenk ve imgeye, gazete metinleri güncelliğe, kişisel metinler ise bireysel anılara dayanır.

Step-by-Step Solution

1
Metinlerin temel ayrımını (sanatsal ve öğretici) analiz etmek.
Göstermeye bağlı ve coşku bildiren metinlerin sanatsal; gazete çevresi ve kişisel hayatı konu alanların öğretici metin olduğu saptandı.
Sınıflandırma, metnin yazılış amacı ve dilin işlevi üzerinden yapılır.
2
Anahtar kelimelerle türlerin yapısal özelliklerini eşleştirmek.
'Sahne/canlandırma' tiyatroyla, 'imge/ahenk' şiirle, 'kamuoyu/güncellik' gazete yazılarıyla, 'yaşam izleri/tanıklık' kişisel metinlerle örtüştü.
Her metin türü grubunun kendine has bir sunum biçimi ve iletişim amacı vardır.

Key Concept

Metinlerin Sınıflandırılması Tablosu

Practice More

Bu kategorilerin altına giren alt türleri (örneğin trajedi, makale, anı gibi) bir şema üzerinde listeleyerek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 83Question →

Güzel sanatlar; kullanılan malzemeye, ifade biçimine ve hitap ettikleri duyulara göre fonetik (işitsel), plastik (görsel) ve dramatik (ritmik) sanatlar olarak üç temel başlık altında toplanır. Edebiyat, malzemesinin 'dil' ve 'ses' olması, temelinde işitselliğin bulunması nedeniyle bu sınıflandırmada fonetik sanatlar içerisinde yer alır.

Buna göre, aşağıda verilen sanat dallarından hangisi, temel malzemesinin niteliği ve sınıflandırmadaki yeri bakımından edebiyat ile aynı grupta yer alır?

Show answer & explanation

Answer: Müzik

Answer

Müzik sanatı, edebiyat ile birlikte sese ve dile dayalı fonetik (işitsel) sanatlar grubunda yer almaktadır.
Müzik, temel malzemesi ses olan ve işitsel algıya hitap eden bir sanat dalıdır. Edebiyat da dili ve sesi kullanarak şekillendiği için bu iki sanat dalı fonetik (işitsel) sanatlar başlığı altında birlikte değerlendirilir.

Step-by-Step Solution

1
Edebiyatın güzel sanatlar içindeki yerini belirle.
Edebiyatın malzemesi dil ve sestir; bu yüzden fonetik (işitsel) sanatlar grubundadır.
Soruda edebiyatla aynı grupta olan sanat dalını bulmak için önce edebiyatın kategorisini saptamak gerekir.
2
Seçeneklerdeki sanat dallarını malzemelerine göre kategorize et.
Mimari, Heykel ve Resim plastik; Tiyatro dramatik; Müzik ise fonetiktir.
Her sanat dalının hangi duyuya ve malzemeye dayandığı, sınıflandırmanın temel ölçütüdür.
3
Edebiyatın grubuyla eşleşen sanat dalını tespit et.
Müzik ve edebiyat fonetik grubunda eşleşir.
Her iki sanat dalı da işitsel nitelik taşır ve ses malzemesini kullanır.

Key Concept

Güzel Sanatların Sınıflandırılması ve Edebiyatın Malzemesi
Question 84Question →

Aşağıdaki metin türlerini, edebî metinlerin ve öğretici metinlerin sınıflandırılması tablosundaki doğru kategorileriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Mesnevi
Meddah
Eleştiri
Günlük

Matches

Show answer & explanation

Answer

Mesnevi - Anlatmaya bağlı edebî metinler; Meddah - Göstermeye bağlı edebî metinler; Eleştiri - Gazete çevresinde gelişen öğretici metinler; Günlük - Kişisel hayatı konu alan öğretici metinler.
Mesnevi, olay örgüsüne dayalı olduğu için anlatmaya bağlıdır. Meddah, bir tiyatro türü olduğu için göstermeye bağlıdır. Eleştiri, fikir odaklı olup gazete çevresinde gelişmiştir. Günlük ise doğrudan bireyin yaşamını konu edindiği için kişisel hayatı esas alır.

Step-by-Step Solution

1
Türleri temel ayrımına (Sanatsal/Öğretici) göre gruplandırın.
Mesnevi ve Meddah sanatsal; Eleştiri ve Günlük öğretici metindir.
Sınıflandırmanın ilk adımı metnin yazılış amacını belirlemektir.
2
Sanatsal metinleri olay anlatımı mı yoksa sahnede canlandırma mı içerdiğine göre ayırın.
Mesnevi anlatmaya (olay örgüsü), Meddah göstermeye (tiyatro) dayalıdır.
Olay çevresinde gelişen metinler anlatma ve gösterme olarak ikiye ayrılır.
3
Öğretici metinleri yayım mecrası ve odak noktasına göre ayırın.
Eleştiri gazete/dergi çevresinde, günlük ise bireysel yaşam odağında gelişmiştir.
Öğretici metinler; gazete çevresi, kişisel hayat, bilimsel, tarihi ve felsefi metinler olarak alt dallara ayrılır.

Key Concept

Metinlerin gerçeklik, dilin işlevi ve yazılış amaçlarına göre sanatsal ve öğretici olarak sınıflandırılması.
Question 85Question →

Derdimi söylesem şu yüce dağa,
Bülbül feryat eder indiği bağa,
Selâm verdim bugün gelen her sağa,
Yazık oldu ömürdeki bu çağa.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Dize sonlarındaki ses benzerliklerinin tamamı ("-ağa") zengin kafiye olarak kabul edilmelidir.

Answer

Ses benzerliklerinin tamamının zengin kafiye olarak kabul edilmesi gerektiği ifadesi yanlıştır; çünkü ek olan bölümler redif, kökteki ortak sesler ise kafiyedir.
Dörtlükteki ses benzerlikleri incelendiğinde; 'dağ, bağ, sağ, çağ' kelimelerinin kök olduğu ve sonlarındaki '-a' seslerinin aynı görevde (yönelme durum eki) olduğu görülür. Bu nedenle '-a' sesleri rediftir. Redifler ayrıldıktan sonra köklerde kalan 'ağ' sesleri ise iki ses benzerliği olduğu için 'tam kafiye'dir. Seslerin tamamını (ağa) birleştirip üç ses üzerinden 'zengin kafiye' demek bilimsel olarak yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünü ve durakları belirlemek için ünlü harfleri sayın ve durak noktalarını kontrol edin.
Tüm dizeler 11 hecelidir (6+5 duraklı).
Halk şiiri geleneğinde hece sayısının ve durakların uyumu ahengi sağlar.
2
Dize sonlarındaki kelimelerin köklerini ve eklerini ayırarak görevdaş olup olmadıklarını inceleyin.
dağ-a, bağ-a, sağ-a, çağ-a dizilişinde "-a" ekleri yönelme durum ekidir.
Aynı görevdeki sesler redif olarak ayrılmalıdır.
3
Redifleri ayırdıktan sonra köklerde kalan ses benzerliklerini sayın.
"dağ, bağ, sağ, çağ" kelimelerindeki "ağ" sesleri ortaktır.
İki ses benzerliği tam kafiyeyi oluşturur.
4
Kafiye şemasını belirlemek için dize sonlarındaki ses uyumuna göre harflendirme yapın.
aaaa (Düz kafiye).
Kafiye örgüsü şiirin şekil özelliklerini belirler.

Key Concept

Şiirde kafiye ve redif ayrımı yapılırken eklerin görevdaşlığına dikkat edilmeli, redifler ayrıldıktan sonra kalan ses benzerlikleri kafiye türünü belirlemelidir.

Practice More

Farklı türden eklerin (örneğin iyelik eki ile yönelme ekinin) bir araya geldiği dizelerde kafiye türünün nasıl değiştiğini incelemek konuyu pekiştirir.
Estimated Time:2m 0s
Question 86Question →

Şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan olan kafiye ve redif, dize sonlarındaki ses benzerliklerine dayanır. Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını, karşılarında verilen doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bursa'da bir eski cami avlusu
Mermer şadırvanda şakırdayan su
Üstümüzden gelen boran kış gibi
Şahin pençesinde yavru kuş gibi
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç
Yollarda kalan gözlerimin nûrunu yordum
Kimdir o, nasıldır diye rüzgârlara sordum

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; 'su/avlusu' tunç kafiye, 'kış/kuş' yarım kafiye ve 'gibi' redif, 'geç/geç' cinaslı kafiye, 'yordum/sordum' ise tam kafiye ve redif olarak eşleşmektedir.
Eşleştirme, Türk şiir geleneğindeki kafiye türlerinin (yarım, tam, zengin, tunç, cinaslı) tanımına ve redif kavramının işlevine dayanmaktadır. Tek ses benzerliği yarım, iki ses benzerliği tam kafiye kabul edilirken; bir kelimenin diğerinin içinde bulunması tunç, sesteş kelimelerin kullanımı cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimelerin anlam ve görevlerini kontrol et.
Eklerin ve kelimelerin görevleri (isim, fiil, zaman eki vb.) belirlendi.
Redif ve kafiyeyi birbirinden ayırmak için kelimenin kök ve ek tahlili yapılmalıdır.
2
Aynı görevdeki ekleri veya aynı anlamdaki kelimeleri (redif) belirle.
Gibi kelimeleri ve -dum ekleri redif olarak ayrıldı.
Redif, kafiyeden sonra gelen görevdaş ses benzerliğidir.
3
Kalan köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit et.
Tek ses (ş) yarım, iki ses (or) tam, kelime içi geçiş (su) tunç, sesteşlik (geç) cinas olarak sınıflandırıldı.
Ses sayısı ve niteliği kafiye türünü belirler.

Key Concept

Şiirde kafiye (uyak) ve redif ayırımı ile kafiye türlerinin belirlenmesi.
Question 87Question →

Bahar geldi yine güller açıldı,
Dünyaya mis gibi koku saçıldı,
Aşkın şarabından meyden içildi,
Gönül kuşum kanat açtı uçmaya.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki ahenk unsurlarından hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: 11'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve redif kullanılmıştır.

Answer

Dörtlükte 11'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve redif bir arada kullanılmıştır.
Dizeler incelendiğinde her dizede 11 hece olduğu görülür. 'aç-ıl-dı', 'saç-ıl-dı' ve 'iç-il-di' kelimelerinde yer alan '-ıl-dı / -il-di' ekleri hem edilgenlik hem de zaman bildirme görevinde ortak oldukları için redif oluşturur. Kelime köklerinde kalan 'ç' sesleri ise tek ses benzerliğine dayandığı için yarım kafiyedir. Bu durum 11'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve redif kullanımını doğrular.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünü belirlemek için ünlü harfleri sayın.
1. dize: Ba-har gel-di yi-ne gül-ler a-çıl-dı (11), 2. dize: Dün-ya-ya mis gi-bi ko-ku sa-çıl-dı (11).
Türk şiirinde ahengi sağlayan temel ölçü birimini tespit etmek gerekir.
2
Dize sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak görevdaş sesleri bulun.
aç-ıl-dı / saç-ıl-dı / iç-il-di. Burada '-ıl-dı / -il-di' ekleri edilgenlik ve görülen geçmiş zaman görevindedir.
Aynı görevdeki ekler veya kelimeler redif oluşturur.
3
Köklerdeki ses benzerliklerini analiz ederek kafiye türünü belirleyin.
'aç', 'saç' ve 'iç' köklerinde sadece 'ç' ünsüzü ortaktır. Tek ses benzerliği yarım kafiyedir.
Rediften arta kalan ses benzerlikleri kafiye türünü belirler.

Key Concept

Şiirde redif ve kafiye ayrımı yapılırken eklerin görevine dikkat edilmelidir.

Practice More

Benzer bir analizi Divan edebiyatından bir gazel beyti üzerinde yaparak aruz ölçüsü ve zengin kafiye farkını çalışabilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 88Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, dize sonlarındaki ses benzerliklerini dikkate alarak uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Ağacın biri her gün taşlanır
Meyvesi olan ağaç haşlanır
Ertesi gün başladı gün doğmadan yolculuk
Soğuk bir ay öpüyor uykusuz bir çocuk
Karacaoğlan der ki kondum göçerim
Acı tatlı şerbetleri içerim
Her nefeste eyledik yüz bin günah
Bir günaha etmedik hiçbir ah

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizeler sırasıyla Tam Kafiye, Zengin Kafiye, Yarım Kafiye ve Tunç Kafiye ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirme dize sonlarındaki ses benzerliği sayısına dayanır: 1 ses yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri ses zengin kafiye oluşturur. Bir kelimenin diğerinin içinde geçmesi ise tunç kafiye olarak adlandırılır.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimeleri ek ve köklerine ayırın.
"taş-la-n-ır / haş-la-n-ır", "yolculuk / çocuk", "göç-er-im / iç-er-im", "günah / ah".
Redif ve kafiyeyi birbirinden doğru ayırmak için kelime yapısını analiz etmek gerekir.
2
Kelime sonlarındaki aynı görevli ekleri (redifleri) belirleyin.
Birinci örnekte "-lanır", üçüncü örnekte "-erim" rediftir. Diğerlerinde ortak görevli ek yoktur.
Redifler ses benzerliği sayımına dahil edilmez.
3
Kalan köklerdeki ses benzerliklerini sayarak türü belirleyin.
taş/haş (-aş, 2 ses = tam); yolculuk/çocuk (-ocuk, 4 ses = zengin); göç/iç (-ç, 1 ses = yarım); ah/günah (iç içe geçme = tunç).
Ses sayısı kafiye türünü (yarım, tam, zengin) belirler.

Key Concept

Şiirde kafiye (uyak), dize sonlarındaki köklerde bulunan ses benzerliğidir; redif ise dize sonlarındaki aynı görevli ek veya kelime tekrarıdır.
Question 89Question →

Kömür gözlüm, ne bakarsın yollara?
Gönül verdin şimden gerü ellere.
Düştüm ben de bitmez acı dillere,
Mecnun olup gezdim sahra çöllere.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Dize sonlarında tam kafiye kullanılmıştır.

Answer

Dize sonlarında tam kafiye kullanıldığına dair ifade yanlıştır; çünkü dizelerde sadece tek ses benzerliğine dayanan yarım kafiye vardır.
Dizelerdeki 'yol', 'el', 'dil' ve 'çöl' kelimelerinin kökleri incelendiğinde sadece 'l' sesinin ortak olduğu görülür. Edebiyat bilgisinde tek ses benzerliği 'yarım kafiye' olarak tanımlandığı için, dizelerde tam kafiye bulunduğunu savunan seçenek yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırın.
yol-lar-a, el-ler-e, dil-ler-e, çöl-ler-e
Kafiye ve redifi birbirinden ayırt edebilmek için eklerin görevlerini belirlemek gerekir.
2
Eklerin görevlerini kontrol ederek redifi belirleyin.
“-lara / -lere” ekleri (çoğul + yönelme durumu) rediftir.
Yazılışları ve görevleri aynı olan ekler redif oluşturur.
3
Kelime köklerindeki ses benzerliğini inceleyerek kafiye türünü bulun.
“yol, el, dil, çöl” kelimelerinde ortak olan tek ses “l” sesidir.
Tek ses benzerliği yarım kafiye olarak adlandırılır.

Key Concept

Şiirde Ahenk Unsurları: Yarım Kafiye ve Redif Ayrımı
Estimated Time:1m 30s
Question 90Question →

Aşağıda verilen şiir parçalarını, mısra sonlarındaki ses benzerliklerine göre ilgili kafiye türleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kandilli yüzerken uykularda
Mehtabı sürükledik sularda
Yollarda kaldı gözlerimiz gelmedi haber
Sensiz geçen günlerin hepsi birbirinden beter
Gönlümü bağladım ey dost bir yare
Bulunmaz derdime dünyada çare
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleşme şu şekildedir: uykularda/sularda - Yarım Kafiye, haber/beter - Tam Kafiye, yare/çare - Zengin Kafiye, geç/geç - Cinaslı Kafiye.
Kafiye analizi yapılırken önce aynı görevli ekler (redif) ayrılır, ardından kökte kalan ses benzerliği sayısına göre tür belirlenir. 'Uykularda/sularda' örneğinde '-larda' ekleri redif, 'u' sesi yarım kafiyedir. 'Haber/beter' örneğinde '-er' sesleri tam kafiyedir. 'Yare/çare' örneğinde '-are' sesleri zengin kafiyedir. 'Geç/geç' örneğinde ise kelimelerin sesteş olması cinaslı kafiyeyi doğrular.

Step-by-Step Solution

1
Mısra sonlarındaki kelimelerin ek ve köklerini ayırın.
Eklerin görevlerinin aynı olup olmadığını kontrol ederek redifleri belirleyin.
Kafiye türünü belirlemeden önce redifleri ayıklamak hatalı analiz yapmayı önler.
2
Kelimelerin köklerinde kalan ses benzerliklerini sayın.
Tek ses (yarım), iki ses (tam), üç ve üzeri ses (zengin) olarak sınıflandırın.
Kafiye türleri, kökteki benzer ses sayısına göre isimlendirilir.
3
Sesteş (yazılışı aynı anlamı farklı) kelime olup olmadığını inceleyin.
Eğer anlamlar farklıysa cinaslı kafiyeyi tespit edin.
Cinaslı kafiye, sesteşlik özelliğine dayanan özel bir ahenk unsurudur.

Key Concept

Şiirde kafiye türleri, mısra sonlarındaki ses benzerliklerinin niteliğine ve niceliğine göre belirlenir.

Practice More

Farklı nazım biçimlerinde (koşma, gazel) redif ve kafiye kullanım farklarını inceleyen bir soru çözülebilir.
Estimated Time:2m 0s
Question 91Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, sağda verilen uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Niçin kondun a bülbül kapımdaki asılmaya / Ben yarimden ayrılmam götürseler asılmaya
Bursa'da bir eski cami avlusu / Mermer şadırvanda şakırdayan su
İstemem artık ışık, ruhum karardı biraz / Sönmesin kalbimdeki o gizli itiraz
Yar deyince kalem elden düşer / Gözlerimden kanlı yaşlar taşar

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleşmeler şu şekildedir: 'asılmaya' dizeleri cinaslı kafiye, 'avlusu / su' dizeleri tunç kafiye, 'biraz / itiraz' dizeleri zengin kafiye ve 'düşer / taşar' dizeleri yarım kafiye ile eşleşir.
Verilen eşleştirmede her dize örneği, temsil ettiği kafiye türünün temel özelliklerini (cinas için anlam farkı, tunç için iç içe geçme, zengin için 3+ ses, yarım için tek ses) tam olarak yansıtmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki sözcüklerin anlamlarını kontrol etmek.
'Asılmaya' sözcüklerinin farklı anlamlara geldiği görülür.
Yazılışı aynı, anlamı farklı ses benzerlikleri cinaslı kafiyedir.
2
Sözcüklerin birbirinin içinde geçip geçmediğini incelemek.
'Su' sözcüğünün 'avlusu' içinde olduğu saptanır.
Bir kelimenin diğerinin içinde tam olarak yer alması tunç kafiye olarak adlandırılır.
3
Ek ve kök ayrımı yaparak ses benzerliklerini saymak.
'Biraz' ve 'itiraz' köklerinde 4 ses (iraz), 'düşer' ve 'taşar' köklerinde 1 ses (ş) benzerliği bulunur.
3+ ses zengin, tek ses benzerliği yarım kafiyedir; ek halindeki benzerlikler ise rediftir.

Key Concept

Şiirde kafiye türlerinin ses sayısı ve anlam ilişkisine göre sınıflandırılması.
Estimated Time:1m 30s
Question 92Question →

Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını (kafiye ve redif), karşılarında verilen türlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bursa'da bir eski cami avlusu /
Küçük şadırvanda şakırdayan su
Üstümüzden gelen boran kış gibi /
Şahin pençesinde yavru kuş gibi
Neden kondun ey bülbül kapımdaki asılmaya /
Ben yarimden ayrılmam götürseler asılmaya
Fariğ olmam eylesen yüz bin cefa sevdim seni /
Böyle kalmaz devr-i alem eyler vefa sevdim seni

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ahenk unsurları şu şekilde eşleşmektedir: avlusu/su - Tunç Kafiye; kış/kuş gibi - Yarım Kafiye ve Redif; asılmaya/asılmaya - Cinaslı Kafiye; cefa/vefa sevdim seni - Zengin Kafiye ve Redif.
Verilen eşleştirmelerde dizelerin ahenk yapıları tam olarak karşılanmıştır. Birinci örnekte tam bir kelime diğerinin içine yerleşmiş (Tunç), ikinci örnekte ek görevli tekrarların önünde tek ses benzemiş (Yarım), üçüncü örnekte sesteş kelimeler kullanılmış (Cinas) ve dördüncü örnekte üç sesli zengin bir benzerlik kurulmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini ve kelime yapılarını analiz etmek.
Dize sonlarında hem kelime tekrarları (redif) hem de köklerde ses benzerlikleri (kafiye) tespit edildi.
Kafiye ve redif ayrımını yapmak için önce eklerin ve köklerin işlevini belirlemek gerekir.
2
Köklerdeki ses benzerlik sayısına göre kafiye türlerini belirlemek.
Tek ses benzerliği (ş) yarım, iki ses (su-avlusu) tunç, üç ses (efa) zengin ve anlam farkı (asılmaya) cinas olarak sınıflandırıldı.
Ses benzerliğinin sayısı ve niteliği kafiyenin türünü belirleyen temel ölçüttür.
3
Eşleştirme listesindeki kavramlarla sonuçları karşılaştırmak.
Her dize örneği tam olarak bir ahenk türü ile örtüştü.
Verilen tanımların örnek dizelerdeki uygulamalarını doğrulamak için son kontrol yapılır.

Key Concept

Şiirde ahengi sağlayan ses benzerliklerinden olan kafiye (uyak) ve rediflerin yapısal analizidir.
Question 93Question →

Bizim elin bayırları
Coşar akar çayırları
Yâre giden hayırları
Arar oldum bu yerlerde

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerde "-ları" ekleri görevleri aynı olduğu için redif, "ayır" sesleri ise zengin kafiyedir.

Answer

Dörtlükte dize sonlarındaki "-ları" ekleri görevdaş oldukları için redif, köklerdeki "ayır" sesleri ise dört ses benzerliğiyle zengin kafiyedir.
Verilen dörtlükte dize sonlarındaki 'bayır', 'çayır' ve 'hayır' kelimeleri kök durumundadır. Bu köklere getirilen '-lar' (çokluk eki) ve '-ı' (belirtme durumu eki) birleşerek '-ları' şeklinde her dizede aynı görevde kullanılmıştır. Bu nedenle '-ları' kısmı rediftir. Kelime köklerinde kalan 'ayır' sesleri ise dört seslik bir benzerlik teşkil ettiği için zengin kafiye kuralına uygundur.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimelerin yapısal analizi yapılır.
bayır-ları, çayır-ları, hayır-ları. Kökler: bayır, çayır, hayır.
Kafiye ve redifi ayırmak için önce kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin görevleri kontrol edilir.
"-ları" ekleri her üç dizede de çokluk eki ve belirtme durumu eki işleviyle kullanılmıştır.
Yazılışları ve görevleri aynı olan ekler redif oluşturur.
3
Köklerdeki ses benzerlikleri sayılır.
bayır, çayır, hayır kelimelerinde "a-y-ı-r" olmak üzere 4 ses benzemektedir.
Üç ve daha fazla ses benzerliği zengin kafiye olarak adlandırılır.

Key Concept

Şiirde Redif ve Kafiye Ayrımı

Practice More

Dize sonlarındaki kelimelerin köklerinin farklı olduğu ancak eklerinin aynı olduğu benzer örnekler çözerek redif ve kafiye ayrımını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 94Question →

Aşağıdaki şiir parçalarında kullanılan kafiye (uyak) türlerini sağdaki kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Yine bahar geldi, bülbüller öter
Gönlümde hasretin dumanı tüter
Geçmesin günümüz boşa, yel gibi
Ömür akar gider, coşkun sel gibi
Ruhumu sarıyor eski bir yolculuk
Son nefeste duyulan o derin soluk
Bursa'da bir eski cami avlusu
Mermer şadırvanda şakırdayan su

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; tek ses benzerliğine dayanan dize yarım, iki ses benzerliği olan tam, üç ve üzeri ses benzerliği içeren zengin ve bir kelimenin diğerinin içinde yer aldığı örnek ise tunç kafiye ile eşleşmektedir.
Verilen eşleşmelerde; öter/tüter dizelerinde '-er' redif, 't' sesi yarım kafiyedir. Yel/sel dizelerinde 'gibi' redif, 'el' sesi tam kafiyedir. Yolculuk/soluk dizelerinde 'oluk' zengin kafiyedir. Avlusu/su dizelerinde 'su' kelimesi 'avlusu' kelimesinin içinde olduğu için tunç kafiyedir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin sonundaki kelimeleri kök ve eklerine ayırmak
öt-er/tüt-er; yel gibi/sel gibi; yolculuk/soluk; avlusu/su
Redif ve kafiyeyi birbirinden ayırmak için kelime tahlili şarttır.
2
Yazılışları ve görevleri aynı olan ek/kelimeleri (redif) belirlemek
L1: -er; L2: gibi; L3: yok; L4: yok
Kafiye bulunmadan önce rediflerin elenmesi gerekir.
3
Kalan kısımlardaki ses benzerlik sayılarını saymak
L1: 1 ses (t), L2: 2 ses (el), L3: 4 ses (oluk), L4: Kelime tekrarı (su)
Ses sayısı kafiye türünü (yarım, tam, zengin, tunç) belirler.

Key Concept

Şiirde Ahenk: Kafiye (Uyak) ve Redif Ayrımı
Question 95Question →

Açınca baharın rengârenk gülü
Figan eder dertli dertli bülbülü
Her seher kokladım taze sümbülü

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Tam kafiye ve redif kullanılmıştır.

Answer

Dizelerde tam kafiye ve redif unsurları bir arada kullanılmıştır.
Verilen dizelerde 'gül-ü', 'bülbül-ü' ve 'sümbül-ü' kelimelerindeki '-ü' ekleri aynı dil bilgisel işleve (belirtme hâli) sahip oldukları için redif görevindedir. Kelime köklerinde kalan '-ül' sesleri ise iki seslik bir benzerlik teşkil ettiği için tam kafiye olarak adlandırılır. Bu durum ahengin hem kafiye hem de redif ile sağlandığını gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimelerin ek ve kök ayrımını yapınız.
gül-ü, bülbül-ü, sümbül-ü şeklinde ayrılır.
Redif ve kafiyeyi doğru ayırt edebilmek için eklerin görevlerini belirlemek gerekir.
2
Eklerin görevlerini karşılaştırarak redifi belirleyiniz.
'-ü' eklerinin tamamı belirtme hâl eki görevindedir, dolayısıyla rediftir.
Yazılışları ve görevleri aynı olan ekler şiirde redif oluşturur.
3
Köklerdeki ses benzerliklerini inceleyerek kafiye türünü bulunuz.
'gül', 'bülbül' ve 'sümbül' kelimelerinde ortak olan '-ül' sesleri iki ses benzerliğidir.
İki ses benzerliğine dayanan kafiye türüne tam kafiye denir.

Key Concept

Şiirde Redif ve Kafiye Ayrımı

Practice More

Kafiye ve redifi ayırt etmekte zorlanıyorsanız, önce dize sonundaki kelimenin kökünü bulun; kök dışındaki eklerin görevlerini karşılaştırarak işe başlayın.
Estimated Time:1m 30s
Question 96Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye türlerini, yanlarındaki örneklerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Yarım Kafiye
Tam Kafiye
Zengin Kafiye
Tunç Kafiye

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; tek ses benzerliği olan (l) yarım kafiye, iki ses benzerliği olan (or) tam kafiye, dört ses benzerliği olan (oluk) zengin kafiye ve bir kelimenin diğeri içinde geçmesiyle oluşan (su) tunç kafiye sırasıyla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede her dize, taşıdığı ses benzerliği sayısına uygun kafiye türüyle birleştirilmiştir: tek ses benzerliği yarım kafiyeye, iki ses tam kafiyeye, üç ve üzeri ses zengin kafiyeye ve iç içe geçmiş kelimeler tunç kafiyeye karşılık gelir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki kelimelerin kök ve eklerini ayırarak redifleri tespit edin.
"güler/özler" dizelerinde "-er" ve "-r" geniş zaman ekleri; "yordum/sordum" dizelerinde ise "-dum" kişi ve zaman ekleri rediftir.
Redifler kafiye arayışından önce elenmelidir ki kafiye türü yanlış belirlenmesin.
2
Redifler çıkarıldıktan sonra dize sonlarındaki ses benzerliklerini sayın.
"l" tek ses (yarım), "or" iki ses (tam), "oluk" dört ses (zengin) olarak belirlenir.
Kafiye türleri, ses benzerliğinin sayısına göre isimlendirilir.
3
Kelime içi benzerlikleri kontrol edin.
"su" kelimesinin "avlusu" içinde tam bir biçimde geçtiği görülür.
Bir kelimenin diğerinin içinde aynen bulunması tunç kafiye olarak adlandırılır.

Key Concept

Şiirde dize sonlarındaki ses benzerliklerinin görevlerine (redif) ve ses sayısına (kafiye türleri) göre analiz edilmesi.
Question 97Question →

Ruhumda gizli bir emel mi kaldı
Gönlümde bitmeyen bir sel mi kaldı
Bilmem ki tutacak bir el mi kaldı
Garibim, her yanım virane şimdi

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerde zengin kafiye kullanılmıştır.

Answer

Dizelerde zengin kafiye kullanılmıştır ifadesi yanlıştır; çünkü mısra sonlarındaki benzerlik iki sesle sınırlıdır ve bu durum tam kafiye oluşturur.
Verilen dörtlükte dize sonlarındaki 'mi kaldı' ifadeleri rediftir. Redifler atıldığında geriye kalan 'emel', 'sel' ve 'el' sözcüklerindeki 'e' ve 'l' harfleri (iki ses) benzerlik göstermektedir. Türk edebiyatı geleneğinde iki ses benzerliği 'tam kafiye' olarak adlandırılır. Bu nedenle dizelerde 'zengin kafiye' (en az üç ses) kullanıldığı yargısı yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Ölçü kontrolü yapılır.
Ünlü harfler sayıldığında (Ru-hum-da-giz-li-bir-e-mel-mi-kal-dı) 11 hece olduğu saptanır.
Şiirin ritmik yapısını belirlemek için hece ölçüsüne bakılır.
2
Redif tespiti yapılır.
Dize sonlarındaki 'mi kaldı' ifadelerinin hem yazılışı hem de anlam/görevi aynıdır. Dolayısıyla bunlar rediftir.
Kafiyeden sonra gelen görevdaş unsurları ayırt etmek gerekir.
3
Kafiye (uyak) tespiti yapılır.
Redifler çıkarıldıktan sonra kalan 'emel', 'sel' ve 'el' kelimelerindeki ortak sesler incelenir. Üçünde de ortak olan 'el' (e ve l) sesleridir.
Kafiye türünü belirlemek için benzeşen ses sayısı sayılır.
4
Kafiye türü adlandırılır.
İki ses benzerliği (e+l) olduğu için bu 'tam kafiye'dir.
Edebiyat bilgilerine göre iki ses benzerliği tam kafiyeyi tanımlar.

Key Concept

Şiirde ahenk unsurlarından kafiye ve redif ayrımı.
Question 98Question →

Aşağıdaki dizelerde yer alan kafiye (uyak) türlerini, sağdaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kandilli yüzerken uykularda,
Mehtabı sürükledik sularda.
Başım dağ, saçlarım kardır,
Deli rüzgârlarım vardır.
Ertesi gün başladı gün doğmadan yolculuk,
Soğuk bir mart sabahı buz tutmuştu her soluk.
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç,
Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; tek ses benzerliği olan 'uykularda/sularda' yarım kafiye, iki ses benzerliği olan 'kardır/vardır' tam kafiye, üçten fazla ses benzerliği olan 'yolculuk/soluk' zengin kafiye ve anlam farkı olan 'geç/geç' ise cinaslı kafiyedir.
Doğru eşleştirme; dizelerin sonundaki eklerin görevleri ayrıldıktan sonra kalan ses benzerliklerinin miktarına ve niteliğine dayanır. 'u' sesi yarım, 'ar' sesi tam, 'oluk' sesleri zengin kafiyedir; 'geç' kelimeleri arasındaki anlam farkı ise cinası kurar.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin sonundaki kelimelerin kök ve eklerini ayırın.
Eklerin görevlerinin aynı olup olmadığını (redif) kontrol edin.
Kafiye, redifler ayrıldıktan sonra köklerdeki ses benzerliklerine bakılarak bulunur.
2
Köklerdeki seslerin sayısını sayın.
Tek ses (yarım), iki ses (tam), üç ve daha fazla ses (zengin) olarak sınıflandırın.
Kafiye türleri, ses benzerliğinin sayısına göre belirlenir.
3
Yazılışı aynı olan kelimelerin anlamlarını karşılaştırın.
Anlamlar farklı ise cinaslı kafiye olarak adlandırın.
Cinas, sesteş sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla oluşan bir ahenk unsurudur.

Key Concept

Kafiye Türleri ve Redif Ayrımı

Practice More

Tunç kafiye örneği olarak 'kalem / âlem' gibi bir kelimenin diğerinin içinde tam olarak geçtiği örnekleri inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 99Question →

Kardaş senin ile yollarımız bir
Söylenen lisanlar dillerimiz bir
Bizim özümüz bir ellerimiz bir
Bir ana, bir baba, bir kardaşız biz

Bu dörtlükteki ahenk unsurlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Zengin kafiyeye yer verilerek ses akışı güçlendirilmiştir.

Answer

Zengin kafiyeye yer verilmiştir.
Dizelerin köklerinde (yol, dil, el) benzer olan tek ses "l" sesidir. Edebiyat bilgisinde tek ses benzerliği 'yarım kafiye' olarak adlandırılır. Zengin kafiye olabilmesi için köklerde en az üç sesin benzer olması gerekir. Bu nedenle 'zengin kafiye kullanılmıştır' ifadesi yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol etme.
Tüm dizelerin 11 heceden oluştuğu tespit edildi (Kar-daş se-nin i-le yol-la-rı-mız bir = 11).
Nazım biçimini ve ölçü doğruluğunu saptamak için hece sayımı gereklidir.
2
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini kök ve eklerine ayırma.
yol-lar-ımız bir / dil-ler-imiz bir / el-ler-imiz bir.
Kafiye ve redif ayrımını doğru yapmak için kelime köklerini belirlemek esastır.
3
Redifleri belirleme.
"-ler" (çoğul eki), "-imiz" (iyelik eki) ve "bir" (sözcük) kısımları görevdaş olduğu için rediftir.
Yazılışları ve görevleri aynı olan parçalar redifi oluşturur.
4
Kafiye türünü saptama.
Köklerdeki (yol, dil, el) benzer olan tek ses "l" sesidir, bu da yarım kafiyedir.
Ses benzerliği sayısı kafiye türünü (yarım, tam, zengin) belirler.

Key Concept

Şiirde kafiye (uyak) ve redif ayrımı

Practice More

Kafiye ve redif arasındaki farkı pekiştirmek için eklerin görevlerini (yapım eki, çekim eki) doğru analiz etmek çok önemlidir.
Estimated Time:1m 30s
Question 100Question →

Aşağıdaki numaralanmış şiir parçalarını, mısra sonlarındaki ses benzerliklerine göre karşılarında verilen ahenk özellikleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

I. Garibim namıma Kerem diyorlar
Aslı'mı el almış harem diyorlar
II. Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı
III. Durgunlaşır ufukta süzülen bakışların
Solgun birer rengidir o eski nakışların
IV. Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirme şu şekildedir: I - Zengin kafiye ve kelime hâlinde redif; II - Tam kafiye ile hem ek hem kelime hâlinde redif; III - Zengin kafiye ve ek hâlinde redif; IV - Cinaslı kafiye.
I numaralı örnekte 'erem' sesleri 4 ses olduğu için zengin kafiyedir, 'diyorlar' kelime rediftir. II numaralı örnekte 'an' tam kafiyedir ve '-maz mı' yapısı hem ek hem kelime içerir. III numaralı örnekte 'akış' 4 sesle zengindir ve '-ların' ek rediftir. IV numaralı örnekte sesteş kelimeler cinas oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Mısra sonlarındaki kelimelerin kök ve ekleri ayırt edilir.
I. Kerem/harem (kök), II. usan/yan (kök), III. bakış/nakış (kök), IV. geç/geç (sesteş kelimeler).
Redif ve kafiye ayrımını doğru yapabilmek için kelimenin yapısal analizi şarttır.
2
Aynı görevdeki ekler ve kelimeler (redifler) belirlenir.
I. 'diyorlar', II. '-maz mı', III. '-ların' ifadelerinin redif olduğu saptanır.
Yazılışı ve görevi aynı olan ses toplulukları ahengi sağlamak için redif olarak kullanılır.
3
Köklerdeki ses benzerlikleri sayılarak kafiye türü isimlendirilir.
İki ses benzerliği tam, üç ve üzeri ses benzerliği zengin kafiye olarak tanımlanır.
Kafiye türleri, benzer ses sayısına göre (yarım, tam, zengin) sınıflandırılır.

Key Concept

Şiirde ahenk unsurları olan kafiye (ses benzerliği) ve redifin (görev benzerliği) kök-ek analizi yoluyla tespit edilmesi.
PreviousPage 5 / 14Next
Edebiyat Bilgi ve Kuramları Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Page 5 | Examkin