Öğrenme, Bellek, Kişilik ve Ruh Sağlığı

Tıp fakültesi birinci sınıf öğrencisi olan Elif, insan anatomisindeki yüzlerce kemik ve kas ismini ezberlemekte büyük güçlük çekmektedir. Ancak anatomi hocası, bu Latince isimleri doğrudan ezberlemek yerine; isimlerin kökenindeki anlamları (örneğin *latissimus dorsi* kasının 'sırtın en geniş kası' anlamına geldiğini) öğrenmesini ve bunları Türkçe veya günlük dildeki benzer kelimelerle ilişkilendirerek zihninde bağlar kurmasını önermiştir. Elif bu yöntemi uyguladığında, kelimeleri çok daha hızlı öğrendiğini ve hafızasında tutabildiğini fark etmiştir.

Buna göre, anatomi hocasının önerdiği çalışma yöntemi, öğrenilecek malzemenin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin öğrenmeyi kolaylaştırıcı etkisine örnek oluşturur?

Bir mimar, üzerinde çalıştığı restorasyon projesinde eski bir konağın dar tavan arasına dikey bir merdiven yerleştirmek istemektedir. Çeşitli ölçümler yapıp farklı merdiven modellerini denemesine rağmen, tavan kapısı ile zemin arasındaki açıyı bir türlü tutturamamıştır. Bir süre işi bırakıp dinlenen mimar, konağın bahçesindeki eski bir ağacın dallarının birbirine geçiş biçimini izlerken zihninde konağın kirişleri ile merdiven basamakları arasındaki ilişkiyi aniden bütünsel olarak kurmuş ve aradığı çözüm yolunu bulmuştur.

Bu parçada anlatılan durum, aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnek oluşturur?

Diş hekimine gitmekten yoğun bir korku duyan ancak günlerdir devam eden şiddetli diş ağrısından da kurtulmak isteyen bir birey, kliniğe gitmek ile ağrıya katlanmak arasında ciddi bir kararsızlık yaşamaktadır. Bu durumun yarattığı içsel gerginlikle baş edemeyen birey, 'Zaten bu diş hekimlerinin tek derdi para kazanmak, hem ağrım da aslında o kadar abartılacak bir düzeyde değil.' diyerek randevusunu ertelemiştir.

Bu parçada sözü edilen bireyin yaşadığı çatışma türü ve bu durumla başa çıkmak için kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kütüphanede hararetli bir şekilde sınava hazırlanan Aylin, yan masada oturan kişinin yüksek sesle telefonla konuşmasından oldukça rahatsız olur. Aylin, bu gürültüden kurtulmak için gürültü engelleyici kulaklığını takar ve böylece sessiz bir ortamda çalışmaya devam eder (I. Durum). Ancak kulaklık takılıyken arkasından aniden yaklaşan kütüphane görevlisinin omzuna dokunmasıyla çok büyük bir irkilme ve korku yaşar. Bu olaydan sonra Aylin, kütüphanede ne zaman arkasından birinin yaklaştığını hissetse içi ürpermeye ve kalp atışları hızlanmaya başlar (II. Durum).

Buna göre Aylin'in I ve II. durumlarda sergilediği davranışların ortaya çıkışını sağlayan öğrenme süreçleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Aşağıda verilen kişilik kuramları ile bu kuramların odaklandığı temel açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir klinik psikolog, danışanının bilinçaltı süreçlerini ve bastırılmış çatışmalarını ortaya çıkarmak amacıyla ona üzerinde mürekkep lekeleri bulunan kartlar gösterir ve bu lekelerin kendisine neyi çağrıştırdığını sorar. Psikolog, danışanın bu belirsiz uyarıcılara verdiği cevaplarda aslında kendi duygu ve düşüncelerini dışa yansıttığını bilmektedir.

Buna göre, psikoloğun danışanına uyguladığı bu kişilik değerlendirme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sürücü kursunda simülatör eğitimi alan bir adayın sürüş esnasında yaşadığı aşağıdaki durumlar ile bu durumları açıklayan edimsel ve klasik koşullanma kavramlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Öğrenmeyi etkileyen faktörler; öğrenenle, öğrenme yöntemiyle ve öğrenilecek malzemeyle ilgili olmak üzere üç grupta incelenir. Aşağıda verilen öğrenmeyi etkileyen bazı faktörleri, bu faktörlerin günlük yaşamdaki yansımalarını gösteren örnek senaryolarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir fabrikada iş güvenliği uzmanı olan Berna, işçilerin iş sahasında baret takma davranışını artırmak ve kurallara uyumu sağlamak amacıyla bir sistem kurmuştur. Bu sistem çerçevesinde yaşanan durumlar şu şekildedir:

I. Baret takmayan bir işçi üretim alanına adım attığında, baretini kafasına takana kadar susmayan son derece tiz ve rahatsız edici bir uyarı sireni çalmaktadır. İşçiler bu siren sesine maruz kalmamak için alana girmeden baretlerini takmaya başlamışlardır.
II. Uyarılara rağmen baret takmamakta direnen ve kural ihlali yapan işçilerin ay sonundaki sosyal etkinlik hakları iptal edilmektedir.
III. Fabrikada çalışmaya başlayan yeni bir işçi, başlangıçta kendisi için nötr olan baret kontrol noktasındaki kırmızı çizgileri gördüğünde, daha önce bu noktada siren sesine maruz kaldığı için artık baret takmıyor olsa dahi kırmızı çizgileri görür görmez kalp atışlarının hızlandığını ve tedirgin olduğunu hissetmektedir.

Buna göre, senaryoda numaralandırılmış durumların karşılık geldiği öğrenme ilkeleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Aşağıda günlük hayattan verilen insan davranışı senaryolarını, bu davranışlarda baskın olarak kullanılan psikolojik savunma mekanizmalarıyla eşleştiriniz.

Üniversite sınavına hazırlanan Cemil, bazı günler aşırı rahat davranıp 'Nasıl olsa daha çok zaman var.' diyerek uykulu ve gevşek bir şekilde ders çalışmaya çalışmakta; bazı günler ise 'Sınavı kazanamazsam ne yaparım?' korkusuyla yoğun bir panik, el titremesi ve kalp çarpıntısıyla masanın başına geçmektedir. Cemil, her iki durumda da öğrenme veriminin ciddi şekilde düştüğünü ve konuları anlamakta zorlandığını fark etmiştir.

Cemil’in yaşadığı bu durum, öğrenmeyi etkileyen aşağıdaki faktörlerden hangisinin önemini doğrudan örneklemektedir?

Hakan, evden çıkmadan önce kapıyı kilitleyip kilitlemediğini ve ocağı kapatıp kapatmadığını defalarca kontrol etmektedir. Bu davranışları tekrarlamadığında içinde engelleyemediği büyük bir huzursuzluk ve kaygı hissetmekte, bu kaygıdan kurtulabilmek için de kontrol etme davranışını tekrarlamaktadır. Bu durum onun günlük işlerine geç kalmasına yol açmaktadır.

Buna göre, Hakan'ın yaşadığı bu durum aşağıdaki ruhsal hastalıklardan hangisine örnek oluşturur?

Aşağıda günlük hayattan bazı öğrenme senaryoları (sol sütun) ve bu senaryoların temsil ettiği öğrenme türleri (sağ sütun) verilmiştir. Sol sütundaki örnek olayları sağ sütundaki en uygun öğrenme türleriyle eşleştiriniz.

Klasik koşullanma sürecinde yer alan temel kavramlar ile bu kavramların davranışsal açıklama ve tanımlar��nı doğru şekilde eşleştiriniz.

Tolman ve Honzik tarafından gerçekleştirilen klasik bir deneysel çalışmada, üç grup fare belirli bir labirente bırakılmıştır. Birinci grup labirente her bırakıldığında çıkışta yiyecekle ödüllendirilmiş; ikinci grup çıkışta hiçbir zaman ödüllendirilmemiş; üçüncü grup ise ilk on gün boyunca ödüllendirilmemiş ancak on birinci günden itibaren çıkışa yiyecek konulmaya başlanmıştır. Araştırmacılar, üçüncü gruptaki farelerin ilk on gün boyunca labirentte amaçsızca gezindiklerini ve hata sayılarında ciddi bir düşüş olmadığını gözlemlemişlerdir. Ancak on birinci gün yiyecekle karşılaşan bu farelerin, on ikinci güne gelindiğinde labirenti en başından beri ödüllendirilen birinci gruptaki fareler kadar hızlı ve az hata yaparak tamamladıkları saptanmıştır.

Buna göre, üçüncü gruptaki farelerin on birinci güne kadar gerçekleştirdikleri öğrenme süreci aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?

Bir şirkette finans uzmanı olarak çalışan Hande, raporlarını teslim etmeyi geciktirdiğinde yöneticisinden sert uyarılar ve eleştiriler almaktadır. Hande, bu ay raporlarını son teslim tarihinden önce göndererek yöneticisinin olası eleştiri ve uyarılarına maruz kalmaktan kurtulmuştur. Bu durum Hande'nin sonraki aylarda da raporlarını zamanında teslim etme davranışını kalıcı hâle getirmiştir.

Buna göre Hande'nin eleştiri ve uyarılardan kaçınmak amacıyla raporlarını zamanında teslim etmesi ve bu davranışın sıklığının artması, edimsel koşullanma ilkelerinden hangisiyle açıklanır?

Albert Bandura'nın sosyal öğrenme kuramına göre, bir modelin gözlemlenmesi yoluyla gerçekleşen öğrenme süreci; dikkat, hat��rda tutma, davranışı meydana getirme ve güdülenme olmak üzere dört temel bilişsel-davranışsal aşamayı içerir.

Buna göre, bir tıp fakültesi öğrencisinin, uzman bir cerrahın laparoskopik cerrahi yöntemle gerçekleştirdiği karmaşık bir dikiş tekniğini ameliyathanede izleyerek öğrenme sürecine dair verilen aşağıdaki yaşantıları, kuramda belirtilen ilk aşamadan son aşamaya doğru sıralayınız.

Bir basketbol antrenörünün sporcularıyla gerçekleştirdiği çalışmalar sırasında gözlemlediği bazı durumlar ile bu durumları açıklayan koşullanma ilkeleri aşağıda karışık olarak verilmiştir. Sol sütunda yer alan koşullanma ilkelerini, sağ sütundaki uygun durumlarla eşleştiriniz.

Bir klinik psikolog, danışanının doğrudan yüzleşmekten kaçındığı bilinç dışı çatışmalarını ve bastırılmış duygularını, onun savunma mekanizmalarına takılmadan yansıtma (projeksiyon) yoluyla açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Psikolog aynı zamanda danışanın sorulara sosyal kabul görecek şekilde yanıt verme (sosyal beğenirlik) eğilimini en aza indirmek istemektedir.

Buna göre psikoloğun danışanına aşağıdaki değerlendirme araçlarından hangisini uygulaması en uygundur?

Deniz, uzun yıllar sonra çocukluğunun geçtiği mahalleye geri döner. Sokakta yürürken fırından gelen taze ekmek kokusu, onda aniden ilkokul mezuniyet t��reninde arkadaşlarıyla yaşadığı sevinç dolu anları canlandırır; o gün törende giydiği kıyafetin rengini ve çalan şarkıyı hatırlar. Ardından fırından ekmek almak için durur ve çocukken edindiği motor becerilerle bisikletini hızlıca park edip ayaklığı üzerine dengede duracak şekilde bırakır.

Bu parçada betimlenen durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?