Toplumsal Kurumlar, Kültür ve Değişme

Aşağıdaki sol sütunda verilen siyaset sosyolojisi kavramlarını, sağ sütundaki en uygun tanımlarıyla eşleştiriniz.

Din; ölüm, hastalık ve doğal afetler gibi insan yaşamını sarsan durumlar karşısında bireye açıklamalar sunar. Bireyin "Ben kimim?", "Nereden geldim?", "Yaşamımın amacı nedir?" gibi varoluşsal sorularına cevaplar üreterek onun varoluş kaygısını hafifletir ve hayata tutunmasını sağlar.

Buna göre, dinin bireyin varoluşsal sorularına cevaplar vererek yaşamı açıklaması, din kurumunun aşağıdaki işlevlerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Geleneksel tarım toplumlarında ekonomik faaliyetler aile, akrabalık ve cemaat ilişkileriyle iç içe yürütülürken; üretim ve tüketim süreçleri birbirinden keskin sınırlarla ayrılmamıştır. Ancak sanayileşmeyle birlikte üretim fabrikalara taşınmış, rasyonel iş bölümü ve uzmanlaşma ön plana çıkmış, bireyler arasındaki ilişkiler sözleşmeye dayalı resmi bir nitelik kazanmıştır. Bu dönüşüm, bireyin toplumsal ilişkilerini ve toplumsal hayattaki bağlarını da kökten değiştirmiştir.

Bu parçadan hareketle, modernleşme sürecinde ekonomi kurumu ile toplumsal hayat arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Modern toplumlarda siyasi iktidar, meşruiyetini soyut kurallar bütününden ve yasal süreçlerden al��r. Bireyler, yöneten kişinin şahsına veya geleneksel konumuna değil, onun temsil ettiği makama ve yasalara itaat ederler. Ancak siyasi iktidarın bu yasal-rasyonel biçimi, toplumsal kriz veya kaos dönemlerinde sarsıntıya uğrayabilir ve kitleleri peşinden sürükleyen, olağanüstü yeteneklere sahip olduğuna inanılan liderlerin karizmatik otoritesi ön plana çıkabilir.

Bu parçadan yola çıkılarak siyaset sosyolojisindeki otorite tipleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıdaki paragrafta boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi sosyolojik kavramlar getirilmelidir?

Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerleri, siyaset sosyolojisinde kullanılan otorite tiplerine uygun olacak şekilde doldurunuz.

Kültür, insanın doğaya eklediği, onun ötesinde yarattığı maddi ve manevi değerlerin tamamıdır. Kültür; bireyler arasında ortak bir dil, inanç ve davranış kalıbı oluşturarak toplumsal birlikteliğin kurulmasında ve bu birlikteliğin kuşaktan kuşağa aktarılmasında temel bir rol oynar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kültürün temel işlevlerinden biridir?

Din kurumu, toplumsal yapının işleyişinde hem bireysel hem de toplumsal düzeyde çeşitli sosyolojik işlevler üstlenmektedir. Buna göre, sol sütunda verilen dinin sosyolojik işlevleri ile sağ sütunda verilen toplumsal yaşamdaki somut karşılıkları e��leştirildiğinde doğru eşleştirme nasıl olmalıdır?

Siyaset kurumu, toplumsal düzeni sağlamanın yanı sıra bireylerin toplumsal yapı içerisindeki konumlarını da etkiler. Örneğin, demokratik devletlerde eğitim yoluyla liyakatin desteklenmesi, bireylerin kendi yetenekleriyle daha üst statülere geçebilmesini kolaylaştırır. Buna karşın, baskıcı siyasi yapılarda bürokratik kademelere ve ayrıcalıklı statülere ulaşım sadece belirli gruplara açık tutulabilir. Bu durum, devletin yönetim anlayışının bireysel hareketlilik ve toplumsal tabakala��ma üzerindeki belirleyici gücünü gösterir.

Bu parçadan yola çıkılarak siyaset kurumu ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Kültür; maddi unsurları, manevi unsurları ve toplumsal yaşamda üstlendiği çeşitli rollerle dinamik bir bütündür. Buna göre, sol tarafta verilen kültür boyutları ve kavramları ile sağ tarafta verilen açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Max Weber, 'Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu' adlı çalışmasında, püriten ahlak anlayışının rasyonel kapitalizmin doğuşunda oynadığı rolü inceler. Kalvinist öğretiye göre insan, Tanrı'nın şanını artırmak için sürekli çalışmalı ancak kazancını lüks ve gösterişe harcamak yerine yeniden yatırıma yönlendirerek dünyevi hazlardan uzak durmalıdır. Çalışmak ve tasarruf etmek dinî bir görev olarak kabul edilmiş, bu durum zamanla kapitalist sermaye birikiminin normatif zeminini oluşturmuştur. Weber'in bu analizi, dinî inanç ve uygulamaların toplumsal eylemi ve kurumları nasıl şekillendirdiğini göstermesi açısından önemlidir. Buna göre parçada ele alınan durum, din kurumunun aşağıdaki işlevlerinden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

Siyaset sosyolojisinde devletin doğasını, işlevini ve toplumsal gruplarla ilişkisini açıklayan farklı kuramsal yaklaşımlar mevcuttur. Sol sütundaki devlet yaklaşımlarını, sağ sütundaki temel açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Farklı kültürel geçmişlere sahip iki topluluğun uzun süreli temas kurması sonucunda, her iki grubun da birbirinden yeni kültürel ögeler alarak değişime uğraması, karşılıklı bir etkileşim sürecini beraberinde getirir. Buna göre, parçada bahsedilen ve iki farklı kültürün etkileşimiyle ortaya çıkan bu süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdaki paragrafta boş bırakılan yerleri sosyolojideki kültürel süreçleri ifade eden uygun kavramlarla doldurunuz.

Bir toplulukta fiziksel zorlama ya da bask�� yoluyla başkalarının davranışlarını yönlendirme ve kendi iradesini kabul ettirme gücü bulunabilir. Ancak bu güç, yönetilenler tarafından haklı bir temele oturtulmadığı sürece toplumsal bir düzen sağlayamaz. Ne zaman ki bu gücü kullananların emirleri, yönetilenler tarafından yasal ve ahlaki açıdan meşru kabul edilip gönüllü bir itaate dönüşürse, o zaman güç ilişkisi yetkeye (otoriteye) dönüşmüş olur.

Bu parçadan hareketle iktidar ile otorite (yetke) arasındaki farkı açıklayan aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Aşağıdaki sol sütunda din kurumunun toplumsal hayattaki farklı işlevlerine dair örnek olaylar, sağ sütunda ise bu işlevlerin sosyolojik kavramsal karşılıkları verilmiştir. Bu örnek olayları ilgili sosyolojik kavramlarla eşleştiriniz.

Bir ülkede eğitim sisteminde yaşanan aksaklıkları gidermek ve kurumu günün koşullarına daha uygun hale getirmek amacıyla, mevcut yapıyı tamamen ortadan kaldırmadan yasal çerçevede yapılan planlı iyileştirme çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalarda görülen toplumsal değişme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Sanayi 4.0 dönüşümüyle birlikte iş gücü piyasasının teknik beceri talebi artmış, devlet bu ihtiyacı karşılamak amacıyla mesleki ve teknik eğitim yatırımlarını hızlandırmıştır. Eğitim kurumlarının bu yolla bireylere mesleki formasyon kazandırarak onları iş gücüne katması, eğitimin açık işlevlerinden biridir. Ancak yapılan araştırmalar; üst sosyoekonomik düzeydeki ailelerin sosyal ve kültürel sermayelerini kullanarak çocuklarını prestijli teknik üniversitelere yerleştirdiklerini, alt gelir grubundaki ailelerin çocuklarının ise daha düşük gelir getiren ve ara eleman yetiştiren okullara yöneldiğini göstermektedir. Bu durum, eğitim sisteminin liyakate (meritokrasi) dayalı dikey toplumsal hareketliliği sağlama iddiasına rağmen, arka planda mevcut sınıfsal eşitsizlikleri yeniden ürettiğini ortaya koymaktadır.

Bu parçadan hareketle, eğitim kurumu ile toplumsal yapı arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Bir ülkede yaşanan hızlı ekonomik dalgalanmalar sonrasında, toplumsal kurallara ve normlara olan bağlılık zayıflamıştır. Kamu kurumlarına duyulan güven azalmış, suç oranlarında artış gözlenmiş ve bireyler arasında ortak değerler etrafında bütünleşme eğilimi yerini bireysel çıkarlara bırakmıştır. Hukuk ve eğitim gibi kurumlar, toplumu bir arada tutan işlevlerini yerine getirmekte yetersiz kalmaya başlamıştır.

Bu durum, sosyolojide aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerleri uygun sosyolojik kavramlarla doldurunuz.