Toplumsal Kurumlar, Kültür ve Değişme

Sosyolojide ve antropolojide din kurumunun toplumsal işlevlerine dair çeşitli kuramsal yaklaşımlar geliştirilmiştir.

Buna göre, sol sütunda yer alan kuramcıları sağ sütunda verilen ve onların din kurumuna yaklaşımlarını yansıtan temel aç��klamalarla eşleştiriniz.

Kültür, yalnızca doğaya eklenmiş insan yapımı nesnelerden ibaret değildir; o aynı zamanda insanın dünyayı algılama, ona anlam verme ve toplumsal düzeni kurma biçimidir. Örneğin, geleneksel bir Türk evinin mimari yapısı (maddi kültür), sadece iklim koşullarına ve coğrafi yap��ya göre şekillenmez. Bu evin oda tasarımı, pencerelerin yerleşimi ve haremlik-selamlık gibi bölmeleri, o toplumun mahremiyet algısını, aile içi ilişkilerini ve dini inançlarını (manevi kültür) doğrudan yansıtır. Bu yönüyle maddi kültür unsurları, manevi kültürün zihniyet dünyasının görünür hale geldiği nesnel alanlar olarak işlev görür.

Buna göre kültürün tanımı, unsurları ve işlevleri dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Kültür, toplumsal yaşamın sürdürülmesinde ve bireylerin sosyalleşmesinde hayati işlevlere sahiptir. Aşağıda kültürün farklı işlevleri ve bu işlevlerin sosyolojik tanımları verilmiştir. Solda yer alan kültür işlevlerini, sağda yer alan uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Geleneksel tarım toplumlarında, ekim ve hasat zamanlarında düzenlenen kolektif dini törenler ve ritüeller, sadece tarımsal verimliliği artırma amacına yönelik değildir. Bu törenler, yıl boyunca farklı işlerle uğraşan ve aralarında çeşitli anlaşmazlıklar bulunan topluluk üyelerini bir araya getirir. Birlikte dua eden, kurban kesen ve ortak ritüelleri paylaşan bireyler; aralarındaki gerginlikleri unutarak ortak bir kimlik, aidiyet ve kader birliği duygusu geliştirirler. Böylelikle toplumsal bağlar güçlenir ve topluluğun birliği pekişmiş olur.

Bu parçada din kurumunun aşağıdaki toplumsal işlevlerinden hangisi vurgulanmaktadır?

Kültür, insanın içinde yaşadığı doğal çevreye eklediği maddi ve manevi her şeyi kapsayan dinamik bir sistemdir. Polonyalı antropolog Bronislaw Malinowski’ye göre kültür, en temelde insanın biyolojik ve psikolojik gereksinimlerini karşılamak amacıyla geliştirdiği işlevsel bir araçtır. İnsan, açlık gibi ilkel bir biyolojik dürtüyü sadece beslenerek gidermekle kalmaz; bu eylemi sofra adabı, yemek yeme ritüelleri ve ortak mutfak kültürü gibi manevi unsurlarla kurumsallaştırır. Böylelikle insan, ham doğayı kendi amaçları doğrultusunda dönüştürürken aynı zamanda kendisini de normatif kurallarla disipline eder. Bu süreç, bireyin dış dünyaya ve topluluğa uyumunu kolaylaştırırken toplumsal yapının da devamlılığını güvence altına alır.

Buna göre, parçada sözü edilen yaklaşımdan hareketle kültürün birey ve toplum yaşamındaki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Kültürel s��reçlerin sosyolojik analizine ilişkin aşağıdaki metinde boş bırakılan yerleri, bu kavramların bilimsel tanımlarını dikkate alarak uygun terimlerle tamamlayınız.

Modern toplumlarda eğitim, bireylerin kendi yetenek ve çabalarıyla toplumsal yapıda yükselmelerini sağlayan meritokratik bir yapı vadeder. Ancak sosyolojik araştırmalar, alt sosyoekonomik düzeydeki ailelerin çocuklarının okul başarısının, üst sosyoekonomik düzeydeki ailelerin çocuklarına kıyasla daha düşük olduğunu ve bu durumun toplumsal sınıfların yeniden üretilmesine yol açtığını göstermektedir. Bu durum, eğitim kurumunun toplumsal yapıda gerçekleştirmesi beklenen aşağıdaki işlevlerinden hangisinin tam olarak hayata geçirilemediğini göstermektedir?

Aşağıdaki sol sütunda verilen eğitim sosyolojisine ait kavramları, sağ sütunda yer alan günlük hayattan örneklendirilmiş açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir maden kasabasında maden işçisi bir babanın çocuğu olan Kerem, okulda aldığı nitelikli akademik eğitim ve kazandığı çalışma disiplini sayesinde üniversite sınavında üstün başarı göstererek tıp fakültesini kazanmıştır. Kerem'in bu süreçte sadece mesleki bilgi edinmekle kalmayıp, okulun tiyatro kulübünde farklı sosyo-ekonomik çevrelerden gelen akranlarıyla dostluklar kurduğu ve gelecekteki mesleki ağının (network) temelini attığı gözlenmiştir.

Bu parçaya göre eğitim kurumunun işlevleri ve toplumsal yapı ile ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aşağıdaki sol sütunda verilen toplumsal değişme senaryolarını, sağ sütundaki toplumsal değişme türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki paragrafta boş bırakılan yerleri eğitim sosyolojisine ait uygun kavramlarla doldurunuz.

Bir toplumda sanayileşmeye bağlı olarak fabrikaların kurulması, tarım sektöründeki iş gücünün sanayi ve hizmet sektörüne kaymasına neden olmuştur. Kırsal bölgelerden kente göç eden aileler, geleneksel geniş aile bağlarını korumaya çalışsalar da zamanla kent yaşamının getirdiği ekonomik koşullar nedeniyle çekirdek aile yapısını benimsemişlerdir. Kentteki yeni iş kollarında çalışan bireylerin gelir d��zeylerinin yükselmesiyle birlikte toplumsal tabakadaki konumları değişmiş, eğitim olanaklarının artmasıyla da yeni kültürel değerler ve tüketim alışkanlıkları kazanmışlardır.

Bu parçada betimlenen toplumsal süreçler dikkate alındığında, toplumsal değişme ve türleri ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

Bir toplumda mimari yapılar, köprüler, kıyafetler ve üretim araçları o toplumun maddi kültürünü oluştururken; bu ögelere yüklenen anlamlar, inançlar, estetik anlayışlar ve toplumsal kurallar manevi kültürü oluşturur. Örneğin, bir tapınak veya ibadethane sadece taş ve çimentodan ibaret maddi bir nesne değildir; ona kutsallık atfeden inanç sistemi, yani manevi kültür olmasaydı o yapı yalnızca fiziksel bir barınaktan ibaret kalırdı. Dolayısıyla maddi kültür ögeleri, ancak manevi kültürün onlara kazandırdığı anlam dünyasıyla toplumsal bir işlev kazanır ve süreklilik gösterir.

Bu parçadan yola çıkılarak kültürle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir toplumun yapısında meydana gelen dönüşümler, toplumsal yapının dinamik unsurları olan uyum, yönelim ve çözülme süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Sosyoloji literatüründe bu süreçlerin doğru analiz edilmesi, toplumsal dengenin sürdürülebilirliğini anlamak açısından önem taşımaktadır.

Buna göre;
I. Farklı toplumsal tabakalardan, kültürel gruplardan gelen bireylerin ve sosyal kurumların ortak değerler, normlar ve hedefler etrafında bütünlük oluşturacak şekilde bütünleşmesi,
II. Bir toplumda ekonomik büyüme ile birlikte demokratikleşme, eğitim ve sağlık imkânlarının artması gibi maddi ve manevi alanlardaki ilerlemelerin eş g��dümlü gerçekleşmesi,
III. Hızlı sosyal değişmeler karşısında mevcut norm ve değerlerin zayıflayarak bireyler üzerindeki denetim gücünü kaybetmesi ve toplumsal bağların kopması

durumlarının sosyolojik karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Kültür, insanın toplumsal bir varlık olarak doğaya ve yaşama eklediği maddi ve manevi değerler bütünüdür. Aşağıda sol sütunda kültürün temel özellikleri, sağ sütunda ise bu özelliklerin sosyolojik açıklamaları karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki kültür özelliklerini sağ sütundaki en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

İnsan, diğer canlılar gibi dış dünyaya doğrudan uyum sağlayacak kalıtsal-biyolojik donanımlardan (post, pençe, fildişi vb.) yoksun olarak doğar. Bir kutup ayısı soğuktan korunmak için kalın bir kürke sahipken, insan barınaklar inşa etmek, giysiler üretmek ve ısınma araçları geliştirmek zorundadır. Kutup dairesinde yaşayan bir eskimonun iglosu ile çölde yaşayan bir bedevinin çadırı, insanın doğa karşısındaki bu biyolojik yetersizliğini aşma çabasının ürünüdür. Bu yapay çevre ve yaşam bilgisi kuşaktan kuşağa aktarılarak birikir ve toplumsal yaşamın temelini oluşturur.

Bu parçada kültürün aşağıdaki işlev veya özelliklerinden hangisi vurgulanmaktadır?

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerleri uygun sosyolojik kavramlarla tamamlayınız.

Tarih boyunca ticaret yolları üzerinde yer alan liman kentlerindeki yerel halklar, limana gelen yabancı tüccarlarla kurdukları uzun süreli temaslar neticesinde onlardan yeni teknik bilgiler ve mutfak pratikleri edinmiş; benzer şekilde yabancı tüccarlar da yerel halkın dokuma tekniklerini ve geleneksel giyim unsurlarını benimseyerek kendi ülkelerine taşımışlardır. Zamanla her iki tarafın kültürel yapısında da bu etkileşime bağlı olarak yapısal dönüşümler meydana gelmiştir.

Buna göre, parçada tasvir edilen kültürel süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Kültür, durağan olmayan ve çeşitli toplumsal süreçler aracılığıyla sürekli yeniden üretilen, aktarılan veya değişime uğrayan dinamik bir yapıdır. Sosyolojide bu değişim ve aktarım mekanizmaları farklı kültürel kavramlarla açıklanmaktadır.

Buna göre, sol sütunda verilen kültürel kavramlar ile sağ sütundaki örnek senaryoları doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir sosyolojik araştırmada, geleneksel bir köyden büyük bir kente göç eden ailelerin çocuklarının durumu incelenmiştir. Bu çocukların, aile ortamında büyüklerinin aktardığı geleneksel normları ve davranış kalıplarını içselleştirerek büyüdükleri; ancak okul ve arkadaş çevrelerinde kentin modern yaşam tarzıyla doğrudan etkileşime geçerek her iki kültürün unsurlarını bir arada barındıran melez yaşam tarzları geliştirdikleri görülmüştür. Diğer yandan, bazı yaşlı aile üyeleri, genç nesillerin zamanla kendi köklerinden tamamen kopup kent kültürü içerisinde eriyip gideceğinden endişe duymaktadır.

Bu parçada sözü edilen; çocukların aile içinde geleneksel normları içselleştirmesi, kent kültürüyle etkileşime girerek melez tarzlar geliştirmesi ve kendi köklerinden kopup kent kültüründe erime endişesi süreçleri sırasıyla aşağıdaki kültürel kavramlardan hangileriyle açıklanır?