Examkin

Organik Bileşikler

156 questions

All types156Multiple choice79True / False25Numeric4Matching29Ordering19
Question 141Question →

Oksalik asit (etandioik asit), kuzukulağı gibi bitkilerde doğal olarak bulunan ve sanayide pas giderme işlemlerinde de kullanılan iki karbonlu bir dikarboksilik asittir.

Buna göre, oksalik asit bileşiği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Sulu çözeltisinin 0,10,1 molünün tamamen nötrleşmesi için 0,20,2 mol sodyum hidroksit (NaOHNaOH) gerekir.

Answer

Sulu çözeltisinin 0,10,1 molünün tamamen nötrleşmesi için 0,20,2 mol sodyum hidroksit (NaOHNaOH) gerekir.
Oksalik asit (HOOC−COOHHOOC-COOH) iki adet karboksil (−COOH-COOH) grubu içerdiği için iki değerli (diprotik) bir asittir. Tam nötrleşme tepkimesinde asitten salınan her bir mol H+H^+ iyonu karşılığında bazdan bir mol OH−OH^- iyonu gelmelidir. Bu durumda 1 mol H2C2O41\text{ mol } H_2C_2O_4 asidi 2 mol NaOH2\text{ mol } NaOH ile tepkimeye girer. Dolayısıyla 0,1 mol0,1\text{ mol} oksalik asidin tamamen nötrleşmesi için 0,2 mol NaOH0,2\text{ mol } NaOH kullanılması gerekir.

Step-by-Step Solution

1
Oksalik asidin (etandioik asit) yapısal formülünü yazarak moleküldeki karboksil (−COOH-COOH) grubu sayısını belirleme.
Oksalik asit HOOC−COOHHOOC-COOH formülüne sahiptir ve yapısında iki tane karboksil grubu bulunduran bir dikarboksilik asittir.
Karboksilik asitlerin nötrleşme tepkimelerindeki tesir değerliği, içerdikleri karboksil grubu sayısına eşittir.
2
Asidin sodyum hidroksit (NaOHNaOH) bazıyla nötrleşme tepkimesinin mol ilişkisini kurma.
1 mol dikarboksilik asit, tam nötrleşme için 2 mol NaOHNaOH bazı gerektirir (H2C2O4+2NaOH→Na2C2O4+2H2OH_2C_2O_4 + 2NaOH \rightarrow Na_2C_2O_4 + 2H_2O).
Asitten gelen H+H^+ iyonu sayısı ile bazdan gelen OH−OH^- iyonu sayısının eşit olması (tam nötrleşme) gerekir.
3
0,10,1 mol oksalik asit için gereken baz miktarını hesaplama.
Gereken NaOHNaOH miktarı = 0,1 mol×2=0,2 mol0,1 \text{ mol} \times 2 = 0,2 \text{ mol} olarak bulunur.
Mol oranları bire iki (1:21:2) olduğu için asit molünün iki katı kadar baz harcanır.

Key Concept

Karboksilik asitlerin tesir değerliğine bağlı olarak nötrleşme tepkimeleri ve genel kimyasal özellikleri.
Estimated Time:2m 0s
Question 142Question →

Açık zincirli bir monoalken olan XX bileşiğine uygun koşullarda hidrojen klorür (HClHCl) katılmasıyla ana ürün olarak 2-kloro-2-metilbütan bileşiği oluşmaktadır.

Buna göre, XX bileşiği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Molekülü geometrik (cis-trans) izomeri göstermez.

Answer

X bileşiğinin geometrik (cis-trans) izomeri göstermeyeceği ifadesi kesinlikle doğrudur.
Olası alken yapıları olan 2-metil-1-büten ve 2-metil-2-büten bileşiklerinin her ikisinde de ikili bağ karbonlarından en az birine iki adet aynı grup (2-metil-1-bütende birinci karbonda iki hidrojen atomu, 2-metil-2-bütende ise ikinci karbonda iki metil grubu) bağlıdır. Bu durum cis-trans izomerisi görülmesini engeller. Dolayısıyla X bileşiği kesinlikle geometrik izomeri göstermez.

Step-by-Step Solution

1
Markovnikov kuralına göre HClHCl katılmasıyla 2-kloro-2-metilbütan oluşturabilecek alken yapılarını belirlemek.
Olası alkenler 2-metil-1-büten veya 2-metil-2-bütendir.
Her iki alken de ikili bağ karbonlarındaki hidrojen sayılarına göre Markovnikov katılması gerçekleştirdiğinde aynı ana ürünü (2-kloro-2-metilbütan) verir.
2
Bulunan olası alkenlerin yapılarını cis-trans izomerliği kuralına göre analiz etmek.
2-metil-1-bütende birinci karbonda iki hidrojen atomu, 2-metil-2-bütende ise ikinci karbonda iki metil grubu bulunduğundan ikisi de geometrik izomeri göstermez.
Çift bağlı karbonlardan en az birine iki aynı atom veya grup bağlıysa geometrik izomerlik görülmez.

Key Concept

Alkenlerde Markovnikov katılması ve cis-trans izomerliği şartları
Question 143Question →

Günlük hayatta ve endüstride sıkça karşılaşılan bazı karboksilik asitler ile bu asitlerin kaynağı ya da kullanım alanlarına dair açıklamalar aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütunda verilen karboksilik asitler ile sağ sütunda verilen açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Formik asit (HCOOHHCOOH)
Benzoik asit (C6H5COOHC_6H_5COOH)
Salisilik asit (C6H4(OH)COOHC_6H_4(OH)COOH)
Laktik asit (CH3CH(OH)COOHCH_3CH(OH)COOH)

Matches

Show answer & explanation

Answer

Formik asit - Karınca salgısında bulunan en küçük üyeli asit; Benzoik asit - Gıdalarda koruyucu olarak kullanılan en basit aromatik asit; Salisilik asit - Söğüt kabuğundan elde edilen aromatik hidroksiasit; Laktik asit - Yoğurtta bulunan yorgunluk asidi.
Formik asit karıncalarda bulunan en küçük karboksilik asittir; benzoik asit gıdalarda koruyucu katkı maddesidir; salisilik asit söğüt kabuğundan elde edilen akne ilacı hammaddesidir; laktik asit ise yoğurtta bulunan yorgunluk asididir. Bu eşleştirmeler asitlerin temel kimyasal ve fiziksel özellikleri ile kullanım alanlarına tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Karboksilik asitlerin yaygın adlarını ve formüllerini belirleme
Formik asit (HCOOHHCOOH), benzoik asit (C6H5COOHC_6H_5COOH), salisilik asit (C6H4(OH)COOHC_6H_4(OH)COOH) ve laktik asit (CH3CH(OH)COOHCH_3CH(OH)COOH) bileşikleri tanımlanır.
Her bir asidin yapısal sınıfını (aromatik, alifatik, oksi-asit vb.) anlamak eşleştirmeyi kolaylaştırır.
2
Asitlerin doğal kaynakları ve kullanım alanları ile eşleştirme yapma
Formik asit tek karbonlu en basit asit olup karıncalarda bulunur. Benzoik asit gıda koruyucudur. Salisilik asit söğüt kabuğunda bulunur ve akne/aspirin ile ilgilidir. Laktik asit yorgunluk asidi olarak bilinir ve yoğurtta bulunur.
Müfredatta belirtilen temel kullanım alanları ve biyolojik kaynaklar doğrudan bilgi düzeyinde sorgulanmaktadır.

Key Concept

Karboksilik asitlerin sınıflandırılması, yaygın adları, doğal kaynakları ve kullanım alanları
Question 144Question →

Sol sütunda kimyasal formülleri belirtilen alken moleküllerini, sağ sütunda verilen sistematik (IUPAC) adlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

CH2=C(CH3)−CH2−CH3CH_2=C(CH_3)-CH_2-CH_3
CH3−C(CH3)=CH−CH3CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3
(CH3)2CH−CH=CH2(CH_3)_2CH-CH=CH_2
CH3−CH2−CH=CH−CH2−CH3CH_3-CH_2-CH=CH-CH_2-CH_3

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sol sütundaki moleküller ile sağ sütundaki IUPAC adlarının doğru eşleşmesi sırasıyla şu şekildedir: Birinci formül 2-metil-1-büten ile, ikinci formül 2-metil-2-büten ile, üçüncü formül 3-metil-1-büten ile ve dördüncü formül 3-heksen ile eşleşir.
Verilen alkenlerin sistematik IUPAC adları belirlenirken çift bağın yer aldığı ana zincirin doğru seçilmesi, çift bağa küçük numara verilerek numaralandırma yapılması ve bağlı grupların yerlerinin doğru saptanmasıyla doğru eşleşmeler elde edilmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Alken bileşiklerinin çift bağ içeren en uzun karbon zincirlerini belirleyin.
İlk üç bileşikte en uzun zincir 4 karbonludur (büten türevi), dördüncü bileşikte ise 6 karbonludur (heksen türevi).
IUPAC kurallarına göre alkenlerin adlandırılmasında çift bağ içeren en uzun sürekli karbon zincirinin seçilmesi temel kuraldır.
2
Ana zincirdeki karbon atomlarını çift bağın yer aldığı uca en yakın olacak şekilde numaralandırın.
Birinci bileşik soldan (çift bağ C1'de), ikinci bileşik soldan (çift bağ C2'de), üçüncü bileşik sağdan (çift bağ C1'de) ve dördüncü bileşik her iki uçtan da C3'te olacak şekilde numaralandırılır.
Adlandırmada çift bağın bulunduğu karbon atomunun en küçük numarayı alması önceliklidir.
3
Zincirdeki dallanmaların (metil gruplarının) bağlı olduğu karbon numaralarını ve adlarını belirterek adlandırmayı tamamlayın.
Bileşikler sırasıyla 2-metil-1-büten, 2-metil-2-büten, 3-metil-1-büten ve 3-heksen şeklinde adlandırılır.
Alken adı yazılırken önce dallanmaların yerleri ve adları, ardından çift bağın başladığı karbonun numarası ve ana zincirdeki karbon sayısına uygun alken ismi belirtilir.

Key Concept

Alkenlerin IUPAC kurallarına göre adlandırılması
Estimated Time:2m 0s
Question 145Question →

Bir organik XX bileşiğinin uygun koşullarda su ile hidroliz edilmesi sonucu YY ve ZZ organik bileşikleri elde ediliyor. Elde edilen YY bileşiğinin indirgenmesiyle ZZ bileşiği oluşmaktadır. ZZ bileşiğinin 0,1 mol0,1\text{ mol}'ünün tamamen yanması sonucu normal koşullarda 6,72 L6,72\text{ L} CO2\mathrm{CO_2} gazı açığa çıkmaktad��r. Buna göre, XX bileşiği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Hekzanoik asit ile fonksiyonel grup izomeridir.

Answer

Hekzanoik asit ile fonksiyonel grup izomeridir.
Propil propanoat bileşiği 6 karbonlu bir ester olup kapalı formülü C6H12O2\mathrm{C_6H_{12}O_2}'dir. Aynı karbon sayısına sahip monokarboksilik asit olan hekzanoik asit ile kapalı formülleri aynı, fonksiyonel grupları farklı olduğu için bu iki bileşik birbirinin fonksiyonel grup izomeridir.

Step-by-Step Solution

1
Z bileşiğinin mol sayısını ve karbon atomu sayısını hesaplama
0,1 mol0,1\text{ mol} Z bileşiği yandığında normal koşullarda 6,72 L6,72\text{ L} CO2\mathrm{CO_2} yani 6,72/22,4=0,3 mol6,72 / 22,4 = 0,3\text{ mol} CO2\mathrm{CO_2} oluşturmaktadır. 0,1 mol0,1\text{ mol} bileşikten 0,3 mol0,3\text{ mol} karbon çıktığına göre, 1 mol1\text{ mol} Z bileşiğinde 3 mol3\text{ mol} karbon atomu bulunur. Z bir alkol olduğuna göre 3 karbonlu bir alkoldür.
Yanma tepkimesi verilerinden yararlanarak alkolün karbon sayısını belirlemek.
2
Y ve Z bileşiklerinin türlerini ve formüllerini belirleme
Monokarboksilik asitlerin indirgenmesiyle primer alkoller oluşur. Y bileşiği indirgendiğinde Z oluştuğuna göre, Y bir monokarboksilik asit (propanoik asit), Z ise bir primer alkoldür (1-propanol).
Reaksiyon türlerini ve indirgenme basamaklarını kullanarak bileşik sınıflarını netleştirmek.
3
X ester bileşi��inin formülünü yazma ve adlandırma
Propanoik asit (YY) ile 1-propanol (ZZ) bileşiklerinin esterleşmesi sonucu propil propanoat esteri (XX) ve su olu��ur. Formülü: CH3CH2COOCH2CH2CH3\mathrm{CH_3CH_2COOCH_2CH_2CH_3}.
Asit ve alkol köklerini birleştirerek ester yapısını ortaya koymak.
4
Doğru seçeneği belirleme
Propil propanoat 6 karbonlu bir ester olup kapalı formülü C6H12O2\mathrm{C_6H_{12}O_2}'dir. 6 karbonlu monokarboksilik asit olan hekzanoik asit (kapalı formülü C6H12O2\mathrm{C_6H_{12}O_2}) ile kapalı formülleri aynı, fonksiyonel grupları farklı olduğu için birbirinin fonksiyonel grup izomeridir.
Bileşiğin kapalı formülü üzerinden izomerlik ilişkilerini değerlendirmek.

Key Concept

Esterlerin hidrolizi, esterleşme reaksiyonları, karbon sayılarına göre monokarboksilik asitlerle olan fonksiyonel grup izomerliği ve IUPAC adlandırılması.
Question 146Question →

Alkinlere uygun koşullarda su katılması (H2O\text{H}_2\text{O}) tepkimesi elektrofilik katılma mekanizmasıyla gerçekleşir. Tepkime sonucunda kararsız bir ara ürün olan enol yapısı oluşur ve bu yapı daha kararlı olan keto yapısına (tautomerleşme ile) dönüşür.

X\text{X} monoalkin bileşiğine asidik ortamda cıva(II) sülfat (HgSO4\text{HgSO}_4) katalizörlüğ��nde su katıldığında ana ürün olarak aseton (propanon) bileşiği elde edilmektedir.

Buna göre, tepkimeye giren X\text{X} bileşiği ve oluşan ürünler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: X\text{X} bileşiğinin 1 mol1\text{ mol}'ünün platin katalizörlüğünde tamamen doyurulması için 2 mol2\text{ mol} H2\text{H}_2 gazı tüketilir.

Answer

Platin katalizörlüğünde tamamen doyurulması için iki mol hidrojen gazı tüketileceğini belirten ifade doğrudur.
Propin (C3H4\text{C}_3\text{H}_4) bileşiği yapısında bir adet üçlü bağ ve dolayısıyla iki adet pi bağı içerir. Alkinlerin tamamen doyurulması sürecinde pi bağı sayısı kadar katılma gerçekleştiğinden, bir mol propinin tamamen doyurulması için iki mol hidrojen gazı harcanır. Bu durum doğru olan seçenekte açıkça belirtilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Tepkimeye giren X bileşiğinin kimliğini belirleme.
X bileşiğinin propin (CH3−C≡CH\text{CH}_3-\text{C}\equiv\text{CH}) olduğu belirlenir.
Alkinlerden yalnızca en küçük üye olan asetilene su katıldığında aldehit (asetaldehit) oluşur. Diğer alkinlere su katıldığında ise keton elde edilir. Elde edilen ürün aseton (3 karbonlu keton) olduğuna göre, başlangıç alkininin de 3 karbonlu alkin olan propin olması gerekir.
2
Propin bileşiğinin yapısını ve pi bağı sayısını analiz etme.
Propin bileşiğinin yapısında bir adet üçlü bağ (−C≡C−−\text{C}\equiv\text{C}−) bulunur ve bu bağ bir adet sigma, iki adet pi bağı içerir.
Alkinlerin tamamen doyurulması için yapılarındaki pi bağlarının tamamının açılması gerekir.
3
Doyurulma stokiometrisini hesaplama.
1 mol1\text{ mol} propin için 2 mol2\text{ mol} H2\text{H}_2 gerektiği bulunur.
Her bir pi bağı için bir mol H2\text{H}_2 katılması gerektiğinden, iki adet pi bağı içeren propinin tamamen doyurulması için iki mol H2\text{H}_2 gazı harcanmalıdır.

Key Concept

Alkinlerin su ve hidrojen katılması tepkimeleri ile yapısal özellikleri
Question 147Question →

Beş karbonlu açık zincirli monoalkenler olan XX, YY ve ZZ bileşikleri ile ilgili aşağıdaki bilgiler veriliyor:

- XX bileşiği cis-trans (geometrik) izomeri gösterirken, YY ve ZZ bileşikleri bu izomeriyi göstermez.
- YY bileşiğine asidik ortamda su (H2OH_2O) katıldığında oluşan kararlı ana ürün bir tersiyer (üçüncül) alkoldür.
- ZZ bileşiği, dallanmamış (düz zincirli) bir yapıya sahiptir.

Buna göre XX, YY ve ZZ bileşiklerinin IUPAC sistemine göre adları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: XX: 2-penten, YY: 2-metil-2-büten, ZZ: 1-penten

Answer

X bileşiğinin 2-penten, Y bileşiğinin 2-metil-2-büten, Z bileşiğinin ise 1-penten olduğu seçenek doğrudur.
Verilen bilgilere göre; 2-penten cis-trans izomerisi gösteren beş karbonlu açık zincirli monoalkendir (XX). 2-metil-2-büten bileşiği çift bağ karbonunda iki özdeş metil grubu taşıdığından cis-trans izomerisi göstermez ve Markovnikov kuralına göre su katılmasıyla tersiyer bir alkol olan 2-metil-2-butanol bileşiğini oluşturur (YY). 1-penten ise dallanmamış düz zincirli bir yapıya sahiptir ve çift bağlı uç karbonunda iki hidrojen taşıdığından cis-trans izomerisi göstermez (ZZ). Bu durum doğru seçenekteki eşleştirmeyle tam olarak uyuşmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Beş karbonlu açık zincirli monoalkenlerin (C5H10C_5H_{10}) tüm izomerlerini yazarak yapılarını belirlemek.
Olası izomerler: 1-penten, 2-penten, 2-metil-1-büten, 2-metil-2-büten ve 3-metil-1-büten'dir.
Verilen özellikleri sağlayan doğru bileşikleri bu izomer havuzundan seçebilmek için yapıları bilmemiz gerekir.
2
Cis-trans izomerisi gösterebilme şartını çift bağ karbonlarına bağlı gruplara bakarak incelemek.
Çift bağ karbonlarından birine bile iki aynı grup bağlıysa cis-trans izomerisi görülmez. 2-penten (CH3−CH=CH−CH2−CH3CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3) cis-trans gösterir (XX). Diğer izomerler (1-penten, 2-metil-1-büten, 2-metil-2-büten, 3-metil-1-büten) ise göstermez.
XX bileşiğinin cis-trans gösterdiği, YY ve ZZ'nin ise göstermediği belirtilmiştir.
3
Cis-trans göstermeyen izomerlerin (YY adayı) asidik ortamda su katılması (hidrasyon) tepkimesini Markovnikov kuralına göre analiz etmek.
2-metil-2-büten (CH3−C(CH3)=CH−CH3CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3) ve 2-metil-1-büten (CH2=C(CH3)−CH2−CH3CH_2=C(CH_3)-CH_2-CH_3) bileşiklerine su (H−OHH-OH) katıldığında, hidrojen atomu hidrojeni çok olan karbona, hidroksil (−OH-OH) grubu ise hidrojeni az olan çift bağ karbonuna bağlanarak tersiyer alkol olan 2-metil-2-butanol'ü oluşturur. Dolayısıyla YY bu iki bileşikten biri olmalıdır.
YY bileşiğinin su katılmasıyla kararlı bir tersiyer alkol oluşturduğu verilmiştir.
4
ZZ bileşiğinin düz zincirli (dallanmamış) olma ve cis-trans göstermeme şartını de��erlendirmek.
5 karbonlu düz zincirli alkenler 1-penten ve 2-penten'dir. 2-penten cis-trans gösterdiğinden, cis-trans göstermeyen düz zincirli tek alken olan 1-penten ZZ bileşiğidir.
ZZ bileşiğinin dallanmamış yapıda olduğu ve cis-trans göstermediği bilgisiyle bu sonuca ulaşılır.
5
Bulunan bileşikleri seçeneklerle eşleştirmek.
XX: 2-penten, YY: 2-metil-2-büten, ZZ: 1-penten olarak belirlenir.
T��m kriterleri eksiksiz karşılayan tek eşleştirme bu sıralamadır.

Key Concept

Alkenlerde cis-trans izomerisi şartı, IUPAC adlandırması, dallanma kavramı ve Markovnikov kuralına göre su katılmasıyla alkol eldesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 148Question →

Aşağıda verilen alkin bileşiklerini, 1 mol1\text{ mol}'lerinin amonyaklı gümüş nitrat (AgNO3\text{AgNO}_3) çözeltisiyle tepkimesi sonucu metal iyonlarıyla yer değiştiren hidrojen atomu sayısına göre en fazla olandan en az olana doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Alkin bileşiklerinin Tollens ayracı ile tepkimesi sonucu yer değiştiren hidrojen atomu sayılarına göre en fazladan en aza doğru sıralaması Asetilen, Propin, 2-Butin şeklindedir.
Asetilen iki adet uç hidrojen atomu içerdiğinden en fazla hidrojen yer değiştirmesi bu molekülde gerçekleşir. Propin ise bir adet uç hidrojen içerir. 2-Butin bir iç alkin olduğundan yer değiştirme tepkimesi vermez.

Step-by-Step Solution

1
Asetilen molekülünün yapısın��n incelenmesi ve yer değiştiren hidrojen atomu sayısının belirlenmesi.
Asetilenin yapı formülü HC≡CHHC\equiv CH şeklindedir. Üçlü bağ karbonlarının her ikisinde de hidrojen atomu (toplam iki adet) bulunduğundan, 1 mol1\text{ mol} asetilen tepkimeye girdiğinde 2 mol2\text{ mol} hidrojen atomu metal iyonlarıyla yer değiştirir.
Alkinlerin Tollens ayracıyla yer değiştirme tepkimesi verebilmesi için üçlü bağ karbonlarına bağlı hidrojen atomlarının (uç hidrojenlerin) bulunması gerekir.
2
Propin molekülünün yapısının incelenmesi ve yer değiştiren hidrojen atomu sayısının belirlenmesi.
Propinin yapı formülü CH3−C≡CHCH_3-C\equiv CH şeklindedir. Ü��lü bağ karbonlarından sadece birinde hidrojen atomu (uç hidrojen) bulunduğundan, 1 mol1\text{ mol} propin tepkimeye girdiğinde 1 mol1\text{ mol} hidrojen atomu metal iyonlarıyla yer değiştirir.
Propin bir uç alkindir ve yapısında sadece bir adet uç hidrojen atomu bulundurur.
3
2-Butin molekülünün yapısının incelenmesi ve yer değiştiren hidrojen atomu sayısının belirlenmesi.
2-Butin bileşiğinin yapı formülü CH3−C≡C−CH3CH_3-C\equiv C-CH_3 şeklindedir. Üçlü bağ karbonlarına bağlı hidrojen atomu bulunmadığı için tepkime gerçekleşmez ve yer değiştiren hidrojen atomu sayısı sıfırdır.
2-Butin bir iç alkindir ve yapısında uç hidrojen atomu taşımadığından Tollens ayracı ile yer değiştirme tepkimesi vermez.

Key Concept

Uç alkinlerin Tollens ayracı ile yer değiştirme tepkimeleri
Estimated Time:1m 30s
Question 149Question →

Esterleşme tepkimeleri, bir karboksilik asit ile alkolün asit katalizörlüğünde kondenzasyonu sonucu gerçekleşir. Bu tepkimeler tersinir olup esterlerin su ile hidroliz edilmesiyle başlangıçtaki asit ve alkol bileşikleri geri elde edilir.

Buna göre, formik asit (metanoik asit) ve izopropil alkolün (2-propanol) tepkimesiyle oluşan ester bileşiği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Hidroliz edildiğinde oluşan alkolün yükseltgenmesiyle elde edilen kararlı organik bileşik Tollens ayıracı ile gümüş aynası oluşturur.

Answer

Hidroliz edildiğinde oluşan alkolün yükseltgenmesiyle elde edilen kararlı organik bileşiğin Tollens ayıracı ile gümüş aynası oluşturduğu ifadesi yanlıştır. Çünkü bu tepkime sonucunda oluşan alkol 2-propanol (izopropil alkol) olup sekonder alkol sınıfındadır. Sekonder alkoller yükseltgendiğinde keton (propanon) sınıfı bileşikler elde edilir ve ketonlar Tollens ayıracı ile gümüş aynası oluşturamazlar.
İzopropil metanoat esterinin hidroliziyle formik asit ve izopropil alkol (2-propanol) elde edilir. İzopropil alkol sekonder bir alkoldür ve yükseltgendiğinde propanon (aseton) adında bir keton oluşur. Ketonlar Tollens ayıracı ile tepkimeye girerek gümüş aynası oluşturamazlar. Bu nedenle hidroliz ürünü olan alkolün yükseltgenmesiyle elde edilen kararlı bileşiğin gümüş aynası oluşturduğu ifadesi yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Esterin asidik ortamda hidroliz tepkimesini yazarak oluşan ürünleri tespit etmek.
Formik asit (metanoik asit) ve izopropil alkol (2-propanol) elde edilir.
Esterlerin hidrolizi sonucu kendilerini oluşturan karboksilik asit ve alkol bileşikleri açığa çıkar.
2
Hidroliz ürünü olan alkolün sınıfını belirlemek ve yükseltgenme tepkimesini yazmak.
2-propanol sekonder bir alkoldür ve yükseltgendiğinde propanon (aseton) adında bir keton oluşur.
Sekonder alkollerin yükseltgenmesiyle ketonlar elde edilir.
3
Oluşan yükseltgenme ürününün Tollens ayıracı ile tepkime verip vermediğini değerlendirmek.
Ketonlar Tollens ayıracı ile yükseltgenme tepkimesi vermez, dolayısıyla gümüş aynası oluşturamaz.
Aldehitlerin aksine ketonlar Tollens ayıracı tarafından yükseltgenemez.

Key Concept

Esterlerin hidroliz tepkimeleri ve hidroliz ürünlerinin (alkollerin) kimyasal özellikleri
Estimated Time:2m 0s
Question 150Question →

Sanayide karpit olarak bilinen kalsiyum karbür (CaC2\text{CaC}_2) katısının su ile tepkimesinden, alkin sınıfının ilk üyesi olan etin (asetilen) gazı elde edilir.

Buna göre, elde edilen bu gaz bileşiği ile ilgili;

I. Moleküldeki karbon atomları spsp hibritleşmesi yapmıştır.
II. Amonyaklı gümüş nitrat (Tollens) çözeltisi ile tepkimeye girerek beyaz renkli bir çökelek oluşturur.
III. Yapısında pi (π\pi) bağı içerdiği için cis-trans (geometrik) izomeri gösterir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: I ve II

Answer

Doğru olan ifadeler I ve II'dir.
Doğru cevap, karbon atomlarının sp hibritleşmesi yaptığını ve amonyaklı gümüş nitrat ile beyaz çökelek oluşturduğunu belirten 'I ve II' ifadesini içeren seçenektir. Asetilen bir alkin olup cis-trans izomerliği göstermez.

Step-by-Step Solution

1
Karpit katısının suyla olan kimyasal tepkimesini yazarak elde edilen gazı belirleme.
CaC2(k)+2H2O(s)→C2H2(g)+Ca(OH)2(suda)\text{CaC}_2(\text{k}) + 2\text{H}_2\text{O}(\text{s}) \rightarrow \text{C}_2\text{H}_2(\text{g}) + \text{Ca(OH)}_2(\text{suda}) tepkimesi sonucu asetilen (etin) gazı oluşur.
Soruda bahsedilen gaz bileşiğinin kimyasal formülünü saptamak için.
2
Asetilen molekülünün hibritleşme türünü analiz etme.
H−C≡C−H\text{H}-\text{C}\equiv\text{C}-\text{H} doğrusal molekülünde her bir karbon atomu 2 doğrultuya (sigma bağına) sahip olduğundan spsp hibritleşmesi yapmıştır. I. öncül doğrudur.
Karbon atomlarının hibritleşme durumunu doğrulamak için.
3
Asetilenin Tollens ayracı ile tepkimesini değerlendirme.
Asetilen, üçlü bağa bağlı asidik hidrojen atomları içerdiği için bir uç alkindir ve Tollens çözeltisi ile yer değiştirme tepkimesi vererek beyaz renkli gümüş asetilenür çökeleği oluşturur. II. öncül doğrudur.
Uç alkinlerin yer değiştirme tepkimesi verme özelliğini kontrol etmek için.
4
Asetilenin cis-trans izomeri gösterip göstermediğini kontrol etme.
Cis-trans (geometrik) izomerliği alkenlerde çift bağ karbonlarındaki atomların dizilimine bağlı olarak görülür. Alkinlerde ise üçlü bağ doğrusal olduğu için geometrik izomeri görülmez. III. öncül yanlıştır.
Alkinlerde cis-trans izomerliğinin bulunmadığını doğrulamak için.

Key Concept

Asetilenin elde edilme tepkimesi, molekül yapısı (hibritleşme) ve uç alkin tepkimeleri
Estimated Time:1m 30s
Question 151Question →

Açık zincirli bir monoalkin bileşiğinin 10,8 gram10,8\text{ gram}'ını tamamen doyurmak için en fazla 0,4 mol0,4\text{ mol} hidrojen (H2H_2) gazı harcanmaktadır.

Buna göre, bu monoalkin bileşiğinin 1 mol1\text{ mol}'ünde kaç mol hidrojen atomu bulunur?
(C=12 g/molC = 12\text{ g/mol}, H=1 g/molH = 1\text{ g/mol})

Show answer & explanation

Answer: 6

Answer

Bile��iğin 1 molünde 6 mol hidrojen atomu bulunur.
Monoalkinlerin 1 molü tamamen doymak için yapısındaki iki adet pi bağı nedeniyle 2 mol H2 tüketir. 0,4 mol H2 tüketildiğine göre alkin 0,2 moldür. 0,2 mol alkin 10,8 gram ise molekül kütlesi 54 g/mol olur. Açık zincirli monoalkinlerin genel formülü CnH2n-2 olduğundan, 12n + 2n - 2 = 54 eşitliğinden n = 4 elde edilir. Formül C4H6 olup, bileşiğin 1 molünde 6 mol H atomu bulunur.

Step-by-Step Solution

1
Monoalkinlerin doyurulma oranını belirlemek.
1 mol monoalkin 2 mol pi bağı içerdiğinden 2 mol H2 ile doyurulur.
Alkinlerin yapısındaki üçlü bağda bir sigma ve iki pi bağı bulunur.
2
Reaksiyona giren alkinin mol sayısını bulmak.
Alkinin mol sayısı = 0,4 / 2 = 0,2 mol.
Kullanılan H2 gazının mol sayısı 0,4 mol olduğundan, harcanan alkin bunun yarısı kadardır.
3
Monoalkinin mol kütlesini hesaplamak.
Mol kütlesi = 10,8 / 0,2 = 54 g/mol.
Molar kütle, kütlenin mol sayısına bölünmesiyle elde edilir.
4
Genel formülü kullanarak hidrojen atomu sayısını bulmak.
14n - 2 = 54 denkleminden n = 4 bulunur. Formül C4H6'dır, yani hidrojen sayısı 6'dır.
Açık zincirli monoalkinlerin genel formülü CnH(2n-2) şeklindedir.

Key Concept

Alkinlerin katılma tepkimeleri ve genel formülleri üzerinden mol-kütle ilişkisi kurulması.
Estimated Time:1m 40s
Question 152Question →

Aşağıda yaygın adları verilen alkin bileşiklerini, IUPAC sistemine göre adland��rılmalarında temel alınan en uzun sürekli karbon zincirlerindeki karbon sayılarına göre küçükten büyüğe doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Bileşiklerin IUPAC kurallarına göre en uzun karbon zincirlerindeki karbon sayılarına göre küçükten büyüğe sıralanışı Asetilen, Metilasetilen, İzopropilasetilen ve Etilmetilasetilen şeklindedir.
Bileşiklerin açık formülleri yazıldığında IUPAC sistemine göre ana zincirleri belirlenir. Bu zincirlerdeki karbon sayıları sırasıyla etin (asetilen) için 2, propin (metilasetilen) için 3, 3-metil-1-bütin (izopropilasetilen) için 4 ve 2-pentin (etilmetilasetilen) için 5'tir. Bu değerlerin küçükten büyüğe doğru sıralanışı Asetilen, Metilasetilen, İzopropilasetilen ve Etilmetilasetilen sırasını verir.

Step-by-Step Solution

1
Verilen alkin bileşiklerinin yaygın adlarından yarı açık formüllerini yazınız.
Asetilen için HC≡CHHC \equiv CH, metilasetilen için CH3−C≡CHCH_3 - C \equiv CH, izopropilasetilen için (CH3)2CH−C≡CH(CH_3)_2CH - C \equiv CH ve etilmetilasetilen için CH3−CH2−C≡C−CH3CH_3 - CH_2 - C \equiv C - CH_3 formülleri elde edilir.
Bileşiklerin sistematik adlandırılmasında temel alınan ana zincir uzunluğunu belirlemek için yapısal formüllerini bilmek gerekir.
2
Her bileşik için üçlü bağı içeren en uzun sürekli karbon zincirini (ana zincir) belirleyip karbon sayılarını bulunuz.
Etin (asetilen) 2 karbonlu, propin (metilasetilen) 3 karbonlu, 3-metil-1-bütin (izopropilasetilen) 4 karbonlu ve 2-pentin (etilmetilasetilen) 5 karbonlu ana zincirlere sahiptir.
IUPAC adlandırma kurallarına göre ana zincir uzunluklarını doğru tespit etmek sıralamanın temelini oluşturur.
3
Bulunan ana zincir karbon sayılarını (2, 3, 4, 5) küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
Karbon sayılarına göre sıralama 2 < 3 < 4 < 5 şeklinde gerçekleştiğinden doğru sıra Asetilen, Metilasetilen, İzopropilasetilen, Etilmetilasetilen olur.
Soruda istenen küçükten büyüğe sıralama kriterini karşılamak amacıyla karşılaştırma yapılır.

Key Concept

Alkinlerin yaygın adlarından yapı formüllerinin yazılması, IUPAC kurallarına göre en uzun karbon zincirinin belirlenmesi ve adlandırılması.
Question 153Question →
Yarı açık formülü;
CH3−C≡C−CH(CH3)2\text{CH}_3 - \text{C} \equiv \text{C} - \text{CH(CH}_3)_2
olan organik bileşik ile ilgili aşa��ıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Show answer & explanation

Answer: Asidik ortamda, cıva(II) sülfat (HgSO4\text{HgSO}_4) katalizörlüğünde su katılmas��yla keton sınıfı bileşik oluşur.

Answer

Asidik ortamda, cıva(II) sülfat (HgSO4\text{HgSO}_4) katalizörlüğünde su katılmasıyla keton sınıfı bileşik oluşması
Verilen bileşik asimetrik bir iç alkindir. Alkinlere asidik ortamda cıva(II) sülfat katalizörlüğünde su katılması sonucunda keto-enol tautomerleşmesi üzerinden kararlı keton bileşikleri elde edilir. Asetilen dışındaki tüm alkinlerin hidrasyonu keton verir. Dolayısıyla, bu alkin bileşiğine su katılmasıyla keton sınıfı bileşik oluşacağı ifadesi doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Bileşiğin yapısı incelenerek alkin sınıfı (uç veya iç alkin) belirlenir.
Üçlü bağ zincir ortasında yer aldığından ve üçlü bağ karbonlarında hidrojen atomu bulunmadığından bileşik bir iç alkindir (4-metil-2-pentin).
Alkinlerin Tollens ayracı ile tepkime verip vermeyeceğini belirlemek için uç/iç alkin ayrımının yapılması gerekir.
2
Hibritleşme türleri ve pi bağlarının etkisi incelenir.
Üçlü bağ karbonları 2 sigma bağı yaptığı için spsp hibritleşmesi yapmıştır. Pi bağları hibritleşme türünü belirlemede doğrultu olarak sayılmaz.
Hibritleşme belirlenirken sadece sigma bağları ve ortaklanmamış elektron çiftleri doğrultu kabul edilir.
3
Alkinlerin su katılması tepkimesi değerlendirilir.
Bileşik asidik ortamda HgSO4\text{HgSO}_4 katalizörlüğünde su ile tepkimeye girdiğinde kararsız enol yapısı üzerinden kararlı keton bileşiği oluşturur.
Asetilen dışındaki tüm alkinlerin hidrasyonu (su katılması) keto-enol tautomerleşmesiyle keton sınıfı bileşikler verir.

Key Concept

Alkinlerin kimyasal tepkimeleri ve yapısal özellikleri
Question 154Question →

Bir monoalkin bileşiğinin 0,2 mol0,2\text{ mol}'üne asidik ortamda cıva(II) sülfat (HgSO4HgSO_4) katalizörlüğünde su katılması sonucu 14,4 gram14,4\text{ gram} kararlı organik bileşik elde ediliyor.

Buna göre, başlangıçtaki alkin bileşiğinin normal koşullar altında 4,48 litre4,48\text{ litre} hacim kaplayan miktarını tamamen doyurmak için en az kaç gram brom (Br2Br_2) katılmalıdır?

(H=1H = 1, C=12C = 12, O=16O = 16, Br=80Br = 80)

Show answer & explanation

Answer: 64

Answer

Başlangıçtaki alkin bileşiğinin normal koşullarda 4,48 L4,48\text{ L}'sini tamamen doyurmak için en az 64 gram64\text{ gram} brom (Br2Br_2) katılmalıdır.
Doğru yanıt olan 64 gram64\text{ gram}, 0,2 mol0,2\text{ mol} alkinin su katılması tepkimesiyle 72 g/mol72\text{ g/mol} mol kütlesine sahip C4H8OC_4H_8O (bütanon) bileşiğini oluşturmasından hareketle alkinin C4H6C_4H_6 olduğunu bulmamızı sağlar. Ardından normal koşullarda 4,48 L4,48\text{ L} (0,2 mol0,2\text{ mol}) hacim kaplayan bu alkinin yapısındaki iki adet pi bağını tamamen doyurmak için 0,4 mol0,4\text{ mol} Br2Br_2 (64 g64\text{ g}) harcanması gerektiği hesaplanır.

Step-by-Step Solution

1
Su katılması sonucu oluşan kararlı ürün��n mol kütlesini hesaplamak
0,2 mol0,2\text{ mol} ürün 14,4 g14,4\text{ g} ise, 1 mol1\text{ mol} ürün 14,40,2=72 g/mol\frac{14,4}{0,2} = 72\text{ g/mol}'dür.
Tepkimeye giren alkinin karbon sayısını tespit edebilmek amacıyla oluşan ürünün mol kütlesine ihtiyaç duyulur.
2
Kararlı ürünün genel formül��nden faydalanarak karbon sayısını bulmak
CnH2nOC_n H_{2n} O genel formülü için; 14n+16=72⇒14n=56⇒n=414n + 16 = 72 \Rightarrow 14n = 56 \Rightarrow n = 4 bulunur. Alkin bileşiği 4 karbonlu C4H6C_4H_6 (bütin) bileşiğidir.
Monoalkinlere (asetilen hariç) su katıldığında keto-enol tautomerisi sonucu kararlı keton bileşikleri oluşur. Ketonların genel formülü CnH2nOC_n H_{2n} O şeklindedir.
3
Normal koşullarda doyurulacak alkinin mol sayısını bulmak
n=V22,4=4,4822,4=0,2 moln = \frac{V}{22,4} = \frac{4,48}{22,4} = 0,2\text{ mol} alkin.
Gaz fazındaki maddelerin normal koşullar altındaki hacim değerinden yararlanarak mol sayısına geçiş yapılır.
4
Doyurma işlemi için gereken bromun mol sayısını ve kütlesini belirlemek
1 mol1\text{ mol} monoalkini tamamen doyurmak için yapısındaki iki pi bağı nedeniyle 2 mol2\text{ mol} Br2Br_2 katılması gerekir. 0,2 mol0,2\text{ mol} alkin için 0,4 mol0,4\text{ mol} Br2Br_2 kullanılır. Br2Br_2 mol kütlesi 160 g/mol160\text{ g/mol} olduğuna göre; m=0,4 mol×160 g/mol=64 gm = 0,4\text{ mol} \times 160\text{ g/mol} = 64\text{ g} brom gereklidir.
Alkinlerin yapısındaki pi bağlarının sayısı kadar halojen molekülü katılarak bileşik doyurulur.

Key Concept

Alkinlere su katılması tepkimesi ve alkinlerin katılma stokiometrisi
Question 155Question →

Açık zincirli C4H6C_4H_6 kapalı formülüne sahip XX ve YY alkin izomerleri ile ilgili aşağıdaki bilgiler verilmektedir:

* XX bileşiği amonyaklı gümüş nitrat (Tollens) çözeltisi ile tepkimeye girerek beyaz çökelek oluşturur.
* YY bileşiği amonyaklı gümüş nitrat çözeltisi ile tepkime vermez.

Buna göre, XX ve YY bileşikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: XX bileşiği 1-bütin, YY bileşiği ise 2-bütin olarak adlandırılır.

Answer

X bileşiği 1-bütin, Y bileşiği ise 2-bütin olarak adlandırılır.
Tollens çözeltisiyle (amonyaklı gümüş nitrat) tepkime verip beyaz çökelek oluşturan alkinler uç alkinlerdir. C4H6C_4H_6 kapalı formülüne sahip açık zincirli alkin izomerlerinden uç alkin olanı 1-bütin iken, tepkime vermeyen iç alkin izomeri ise 2-bütindir. Dolayısıyla X'in 1-bütin, Y'nin ise 2-bütin olduğunu belirten ifade doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
X ve Y bileşiklerinin uç veya iç alkin olma durumunu belirleme
X bileşiği amonyaklı gümüş nitrat (Tollens) çözeltisiyle beyaz çökelek oluşturduğundan uç alkindir. Y bileşiği ise Tollens ile tepkime vermediği için iç alkindir.
Uç alkinlerin üçlü bağ karbonlarında bulunan asidik hidrojen atomu metal iyonlarıyla yer değiştirme tepkimesi vererek çökelek oluşturabilir, ancak iç alkinlerde bu hidrojen bulunmadığından tepkime gerçekleşmez.
2
X ve Y bileşiklerinin yapı formüllerini ve IUPAC adlarını tespit etme
X bileşiği 1-bütin (CH≡C−CH2−CH3CH \equiv C - CH_2 - CH_3), Y bileşiği ise 2-bütin (CH3−C≡C−CH3CH_3 - C \equiv C - CH_3) olarak belirlenir.
Dört karbonlu açık zincirli monoalkin formülü C4H6C_4H_6'dır. Bu formüle uyan uç alkin izomeri sadece 1-bütin, iç alkin izomeri ise 2-bütindir.
3
Belirlenen yapılara göre seçeneklerin doğruluğunu değerlendirme
Doğru seçenekte X bileşiğinin 1-bütin, Y bileşiğinin 2-bütin olduğu belirtilmektedir.
Yapılan yapısal analiz bu adlandırma bilgisiyle tam olarak eşleşmektedir.

Key Concept

Uç ve iç alkinlerin yapısal farklılıkları, Tollens çözeltisi ile yer değiştirme tepkimeleri ve alkinlerin adlandırılması.
Question 156Question →
Yarı açık formülü
CH3−CH(OH)−CH2−CH2−O−CH2−CH=CH2CH_3 - CH(OH) - CH_2 - CH_2 - O - CH_2 - CH = CH_2
olan organik bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Show answer & explanation

Answer: Yapısında eter (−O−-O-) ve alken (−C=C−-C=C-) fonksiyonel gruplarını bulundurur.

Answer

Yapısında eter (-O-) ve alken (-C=C-) fonksiyonel gruplarını bulundurur ifadesi doğrudur.
Bileşik formülü incelendiğinde, iki karbon zincirini birbirine bağlayan bir oksijen atomu (eter grubu, -O-) ve bir adet karbon-karbon çift bağı (alken grubu, -C=C-) içerdiği açıkça görülmektedir. Dolayısıyla, yapısında eter ve alken fonksiyonel gruplarını bulundurur ifadesi doğrudur.

Step-by-Step Solution

Bileşikteki alkol grubunun sınıfını belirlemek.
Hidroksil (-OH) grubunun bağlı olduğu karbon atomu solunda bir metil (−CH3-CH_3) ve sağında bir alkil zinciri olmak üzere iki karbon atomuna doğrudan bağlıdır. Bu nedenle sekonder alkol özelliğindedir.
Primer alkol olabilmesi için hidroksilin bağlı olduğu karbonun sadece bir karbona bağlı olması gerekirdi.
Bileşikteki fonksiyonel grupları ve hibritleşmeleri incelemek.
Bileşikte eter (-O-) ve çift bağ içeren alken grubu bulunmaktadır. Alken grubundaki karbonlar pi bağı içerdiğinden sp2 hibritleşmesi yapmıştır.
Eter ve alken grupları mevcuttur. Çift bağlardan dolayı tüm karbon atomlarının sp3 hibritleşmesi yaptığı ifadesi çürütülür.
Geometrik izomerlik şartını kontrol etmek.
Alken kısmında çift bağlı uç karbonda iki adet hidrojen atomu bulunur.
Çift bağlı karbonlardan en az birine iki aynı atom ya da grup bağlıysa cis-trans izomerliği gözlenmez.
Tollens ayracı reaksiyonunu değerlendirmek.
Molekülde aldehit grubu bulunmadığından Tollens çözeltisi ile yükseltgenme vermez.
Alkenler, eterler ve sekonder alkoller Tollens ayracı ile gümüş aynası oluşturamaz.

Key Concept

Polifonksiyonel bileşiklerde fonksiyonel grupların tespiti, alkol sınıflandırması, alkenlerde cis-trans izomerliği kuralları ve fonksiyonel grupların ayırt edici tepkimeleri.
Estimated Time:1m 40s
PreviousPage 8 / 8
Organik Bileşikler Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Page 8 | Examkin