Question

Difficulty: MediumÜnsüz Yumuşaması

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcükleri, ünlüyle başlayan ek aldıklarında gösterdikleri ünsüz yumuşaması (değişimi) kuralı veya bu kuralın istisnaları ile eşleştiriniz.

  • Demokratik toplumlarda her vatandaşın hukuka saygı göstermesi gerekir.Yabancı kökenli bir sözcük olduğu için ünlüyle başlayan ek almasına rağmen ünsüz yumuşaması kuralına uymayan (aykırılık gösteren) durum
  • Gurbette geçirdiği uzun yıllardan sonra nihayet kendi yurdu için çalışmaya başladı.Tek heceli bir sözcük olmasına rağmen ünl��yle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşamasına uğrayan durum
  • Rüzgâr sert estikçe bahçedeki yaşlı ağacın dalları penceremize vuruyordu.Çok heceli Türkçe bir sözcük olup ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşaması kuralına uygun şekilde yumuşayan durum
  • Yaz tatilinin bir bölümünü geçirmek üzere ailece Ayvalık'a gitmeye karar verdik.Özel isim olduğu için ünlüyle başlayan ek aldığında telaffuzda yumuşama meydana gelse de bu durumun yazıda gösterilmediği durum

Answer

Eşleştirme sonucunda: 'hukuka' kelimesi yabancı kökenli istisnayla, 'yurdu' kelimesi tek heceli olmasına rağmen yumuşayan istisnayla, 'ağacın' kelimesi kurallı ünsüz yumuşamasıyla, 'Ayvalık'a' kelimesi ise özel isimlerde yazıda yumuşama olmaması kuralıyla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede: 'hukuka' sözcüğü yabancı kökenli olması nedeniyle ünsüz yumuşamasına aykırılık gösterir. 'yurdu' sözcüğü tek heceli kelimelerin yumuşamaması kuralına bir istisna olarak yumuşar. 'ağacın' sözcüğü çok heceli Türkçe kelimelerin standart yumuşama kuralına uyar. 'Ayvalık'a' sözcüğü ise özel isim olduğundan yazıda yumuşamaz.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde geçen ve koyu belirtilen sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri belirleyin.
'hukuk' + '-a' yönelme eki, 'yurt' + '-u' iyelik eki, 'ağaç' + '-ın' ilgi eki, 'Ayvalık' + '-a' yönelme eki.
Sözcüklerde ses olayını tespit edebilmek için kelimenin ek almadan önceki yalın halini bilmek gerekir.
2
Köklerin sonundaki sert ünsüzlerin (p, ç, t, k) ünlüyle başlayan ek aldıklarında uğradıkları değişimi gözlemleyin.
'hukuk' sözcüğündeki 'k' değişmemiş, 'yurt' sözcüğündeki 't' sesi 'd'ye dönüşmüş, 'ağaç' sözcüğündeki 'ç' sesi 'c'ye dönüşmüş, 'Ayvalık' sözcüğündeki 'k' sesi yazıda değişmeden kalmıştır.
Ünsüz yumuşaması kuralına uygunluğu ve istisnaları tespit etmek için ses değişimlerinin türü incelenmelidir.
3
Gözlemlenen durumları dil bilgisi kuralları ve istisnaları ile eşleştirin.
'hukuka' yabancı kökenli istisnaya, 'yurdu' tek heceli istisnaya, 'ağacın' standart kurala, 'Ayvalık'a' ise özel isim kuralına eşlenir.
Her ses değişimi veya değişmeme durumu, Türkçe ses bilgisi kurallarının farklı bir yönünü temsil eder.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve Kuralın İstisnaları
Rate this question