Examkin

Ünsüz Yumuşaması

11 questions

All types11Multiple choice6Matching5
Question 1Question →

Aşağıdaki sözcükleri, ünsüz yumuşaması kuralına uygunluk ve aykırılık durumlarına göre sağdaki açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

kapağı
hukuku
saçı

Matches

Show answer & explanation

Answer

kapağı sözcüğü ünsüz yumuşamasına uğramış sözcükle, hukuku sözcüğü yabancı kökenli olduğu için yumuşamaya aykırı sözcükle, saçı sözcüğü ise tek heceli olduğu için yumuşamaya aykırı sözcükle eşleşmelidir.
kapağı sözcüğünde ünsüz yumuşaması kuralına uygun bir değişim (k -> ğ) vardır. hukuku sözcüğü yabancı kökenli olduğu için, saçı sözcüğü ise tek heceli olduğu için ünsüz yumuşaması kuralına aykırıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri belirleyin.
"kapağı" sözcüğünün kökü "kapak" olup "-ı" eki almıştır; "hukuku" sözcüğünün kökü "hukuk" olup "-u" eki almıştır; "saçı" sözcüğünün kökü "saç" olup "-ı" eki almıştır.
Ses olayını görebilmek için kelimenin ek almadan önceki son harfi ile ek aldıktan sonraki hali karşılaştırılmalıdır.
2
Kelimelerde ses değişimi olup olmadığını kontrol edin.
"kapak" kelimenin sonundaki "k" ünsüzü "ğ" ünsüzüne dönüşmüştür. "hukuk" ve "saç" kelimelerinin sonundaki sert ünsüzlerde bir değişim olmamıştır.
Hangi sözcükte ünsüz yumuşamasının gerçekleştiğini tespit etmek için.
3
Yumuşama gerçekleşmeyen sözcüklerin kurala aykırılık gerekçelerini sınıflandırın.
"hukuk" yabancı kökenli bir sözcük olduğundan kural dışıdır; "saç" ise tek heceli Türkçe bir sözcük olduğundan kural dışıdır.
Sağ taraftaki istisna tanımlarıyla doğru eşleştirmeyi yapabilmek için.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve Kurala Aykırı Durumlar
Estimated Time:1m 0s
Question 2Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yazarın son kitabını kütüphanede bulabilirsiniz.

Answer

Yazarın son kitabını kütüphanede bulabilirsiniz.
Doğru seçenekte yer alan cümlede 'kitap' sözcüğü ünlüyle başlayan bir ek aldığında kelime sonundaki 'p' sert ünsüzü yumuşayarak 'b' sesine dönüşmüştür. Bu olay ünsüz yumuşamasına örnektir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki tüm sözcüklerin kökleri ve ekleri incelenerek ünlüyle başlayan ek alan kelimeler tespit edilir.
Hukuku, kartı, kitabını, sepeti ve saati sözcüklerinin ünlüyle başlayan ekler aldığı görülür.
Ünsüz yumuşaması kuralının gerçekleşmesi için p, ç, t, k ünsüzleriyle biten kelimelerin ünlüyle başlayan ekler alması gerekir.
2
Sözcüklerin kök sonlarındaki sert ünsüzlerin değişim geçirip geçirmediği kontrol edilir.
Kitap sözcüğündeki 'p' sesinin 'b'ye dönüştüğü (kitabı), diğer sözcüklerdeki (hukuk-u, kart-ı, sepet-i, saat-i) sert ünsüzlerin ise aynen korunduğu belirlenir.
Tek heceli kelimeler veya yabancı kökenli sözcükler genellikle ünsüz yumuşaması kuralına istisna oluşturur; kitap sözcüğü ise Türkçe kurallarına göre yumuşamaya uğrar.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve İstisnaları
Estimated Time:45s
Question 3Question →

Aşağıdaki cümlelerde geçen koyu yazılmış sözcükleri, ünsüz yumuşaması kuralına uyma veya bu kurala aykırılık gösterme durumlarına göre sağda verilen dil bilgisi açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Romanın son kapağı okurların beğenisini kazandı.
Hakimin salonda hukuku harfiyen uygulaması beklenir.
Çiftçi, tarladaki otu kurutup saman yapacak.
Önümüzdeki hafta Karabük'e doğru yola çıkacağız.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirmede 'kapağı' standart ünsüz yumuşamasına (right_1), 'hukuku' yabancı sözcük istisnasına (right_2), 'otu' tek heceli sözcük istisnasına (right_3), 'Karabük'e' ise özel isim yazım kuralına (right_4) karşılık gelmektedir.
Doğru eşleştirmede 'kapağı' sözcüğündeki 'kapak' kelimesi sert sessizle bitip ünlü aldığından kural gereği yumuşamıştır. 'hukuk' ve 'ot' kelimeleri sert ünsüzle bitip ünlü almalarına karşın sırasıyla yabancı kökenli ve tek heceli olma özelliklerinden ötürü yumuşama kuralına aykırılık göstermektedir. 'Karabük' ise özel isim olduğu için söyleyişte yumuşatılsa da yazıda aynen korunmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Koyu yazılmış sözcüklerin kök ve ek analizini yaparak hangi harflerin değişime uğradığını veya korunması gerektiğini belirleyin.
kapak-ı -> kapağı (değişim var), hukuk-u -> hukuku (değişim yok), ot-u -> otu (değişim yok), Karabük-e -> Karabük'e (yazıda değişim yok).
Sözcüklerin uğradığı ya da uğramadığı ses olaylarını kök-ek ilişkisinden saptamak gerekir.
2
Her bir sözcüğün yapısal veya kökensel özelliğini (tek heceli olması, yabancı dilden geçmesi, özel isim olması vb.) değerlendirin.
'kapak' Türkçe ve çok heceli, 'hukuk' yabancı kökenli, 'ot' tek heceli Türkçe, 'Karabük' ise özel isimdir.
Ünsüz yumuşaması kuralının istisnaları kelimenin hece sayısına, kökenine ve özel ad olup olmamasına göre değişiklik gösterir.
3
Sözcüklerin bu yapısal özelliklerini sağdaki tanımlarla bire bir eşleştirin.
'kapağı' kuralın doğrudan uygulanmasına, 'hukuku' yabancı kelime aykırılığına, 'otu' tek heceli kelime aykırılığına, 'Karabük'e' ise özel isimlerin yazım kuralına eşlenir.
Dil bilgisi tanımları ile örnek sözcüklerin dilsel özellikleri arasındaki mantıksal bağı kurarak eşleştirmeyi tamamlarız.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve Kuralın İstisnaları
Question 4Question →

(I) Yazar, edebiyat yolculuğunda her zaman dilin saflığını korumaya özen göstermiştir. (II) Romanlarında olay örgüsünü derinleştirirken okurun ilgisini her zaman canlı kılmayı başarır. (III) Karakterlerin iç dünyasını tahlil ederken insan psikolojisinin bilinmeyen yönlerine ışık düşürür. (IV) Her yapıtın, okurun zihninde yeni bir dünyanın kapısını aralayacağına inanırdı. (V) Toplumun her kesiminden insanın kendi yaşamından izler bulabileceği sıcak hikâyeler kaleme almıştır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde hem ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcük hem de bu kurala ayk��rılık gösteren bir sözcük birlikte kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dördüncü cümle (IV)
Dördüncü cümlede ünsüz yumuşamasının hem kuralı hem de istisnası (aykırılığı) örneklendirilmiştir. 'aralayacağına' sözcüğünün kökünde yer alan gelecek zaman eki olan '-acak' eki, ünlüyle başlayan iyelik eki aldığında sonundaki 'k' sesi 'ğ' sesine dönüşerek yumuşamıştır. Diğer taraftan, aynı cümledeki 'yapıtın' sözcüğü sert ünsüzle bitip ünlüyle başlayan ek almasına rağmen yumuşamamıştır ve kurala aykırı bir kullanım sergilemiştir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki ünsüz yumuşamasına (p, ç, t, k seslerinin ünlüyle başlayan ek aldığında b, c, d, g/ğ seslerine dönüşmesi) uğramış sözcükleri tespit etmek.
Birinci cümlede 'yolculuk -> yolculuğunda' ve 'saflık -> saflığını', üçüncü c��mlede 'et- -> ederken', dördüncü cümlede 'aralayacak -> aralayacağına', beşinci cümlede 'bulabilecek -> bulabileceği' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması gerçekleşmiştir.
Soruda istenen ilk şartı sağlayan cümleleri filtrelemek gerekir.
2
Cümlelerde ünsüz yumuşaması kuralına aykırılık gösteren (sert ünsüzle bitmesine ve ünlüyle başlayan ek almasına rağmen yumuşamayan) sözcükleri aramak.
Dördüncü cümlede yer alan 'yapıt' kelimesi türemiş bir sözcüktür ve 't' sert ünsüzüyle biter. Ünlüyle başlayan '-ın' ilgi ekini almasına rağmen 'yapıdın' şeklinde yumuşamayarak 'yapıtın' olarak kalmıştır. Bu durum ünsüz yumuşamasına aykırılıktır.
Soruda istenen ikinci şartın hangi cümlede sağlandığını belirlemek gerekir.
3
Her iki durumun da (yumuşama ve aykırılık) bir arada yer aldığı cümleyi seçmek.
Dördüncü cümlede hem 'yapıtın' (aykırılık) hem de 'aralayacağına' (yumuşama) sözcükleri bir arada yer almaktadır.
Cevabın kesinleşmesini ve doğru seçeneğin bulunmasını sağlar.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve İstisnaları (Aykırılık)
Estimated Time:2m 0s
Question 5Question →

Sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten sözcüklerin ünlüyle başlayan bir ek aldığında yumuşaması kuralına ünsüz değişimi (yumuşaması) denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kuralı örneklendiren bir sözcük vardır?

Show answer & explanation

Answer: Kütüphaneden yeni bir kitap aldı ve o kitabı hemen okumaya başladı.

Answer

Kitap kelimesinin ünlüyle başlayan ek alarak kitabı şekline dönüşmesini içeren cümle doğru cevaptır.
Ünsüz yumuşaması kuralına uyan örnek, 'kitap' sözcüğünün belirtme eki alarak 'kitabı' şekline girmesidir. Sert ünsüz olan 'p', ünlü ek alarak 'b'ye dönüşmüştür.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan ve ünlüyle başlayan ek alan sözcükler incelenir.
Diğer seçeneklerde geçen 'hukuku', 'sepeti', 'kartı' ve 'sütü' kelimeleri ünlüyle başlayan ek almıştır ancak ünsüz yumuşaması gerçekleşmemiştir.
Tek heceli veya yabancı kökenli bazı sözcüklerin ünsüz yumuşaması kuralına aykırı olduğunu bilmek gerekir.
2
Kurala uygun olarak yumuşayan sözcük belirlenir.
Doğru seçenekte geçen 'kitabı' kelimesinin kökü 'kitap' olup ünlüyle başlayan ek aldığında sondaki 'p' ünsüzünün 'b'ye dönüştüğü tespit edilir.
Bu değişim ünsüz değişimi (yumuşaması) kuralının doğrudan ve basit bir örneğidir.

Key Concept

Ünsüz yumuşaması ve bu kuralın istisnaları (aykırılıkları)
Estimated Time:1m 0s
Question 6Question →

Aşağıdaki cümlelerde tırnak içinde belirtilen sözcükleri, ünsüz yumuşaması kuralına uyma durumları veya bu kurala aykırılık gerekçeleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

"Burak'ın yeni aldığı kitabı kütüphaneye teslim etmesi gerekiyordu." cümlesindeki "Burak'ın" sözcüğü
"Milletin bağımsızlığı için gösterilen çaba her şeyin üstündedir." cümlesindeki "milletin" sözcüğü
"Yazarın son yapıtı okurlar tarafından büyük bir ilgiyle karşılandı." cümlesindeki "yapıtı" sözcüğü
"Ağacın gölgesinde oturup uzun uzun geçmiş günleri yâd ettik." cümlesindeki "ağacın" sözcüğü

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sözcüklerin doğru eşleşmesi şu şekildedir: Burak'ın - özel isimlerde yumuşamama istisnası, milletin - yabancı kelimelerde yumuşamama istisnası, yapıtı - Türkçe türemiş sözcüklerde yumuşamama istisnası, ağacın - ünsüz yumuşaması kuralına uyum.
Verilen örnekler ünsüz yumuşaması kuralına uygunluk ve aykırılık yönlerinden değerlendirilmiştir. 'Burak'ın' özel isimlerin yazımı kuralıyla, 'milletin' yabancı sözcüklerde yumuşamama kuralıyla, 'yapıtı' Türkçe türemiş sözcüklerde yumuşamama kuralıyla ve 'ağacın' ise genel ünsüz yumuşaması kuralıyla eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
"Burak'ın" sözcüğünü inceleyiniz.
Sözcük özel isimdir. Özel isimlerin sonundaki sert sessizlerin yazımda yumuşatılmaması kuralı geçerlidir.
Özel isimlerde ünsüz yumuşamasının uygulanıp uygulanmayacağını belirlemek.
2
"milletin" sözcüğünü inceleyiniz.
"Millet" sözcüğü yabancı kökenlidir. Sonundaki sert ünsüzün ek aldığında korunması yabancı kökenli sözcüklerdeki yumuşamama istisnasıyla örtüşür.
Yabancı kökenli kelimelerin ünsüz yumuşaması karşısındaki durumunu tespit etmek.
3
"yapıtı" sözcüğünü inceleyiniz.
"Yapıt" sözcüğü Türkçe kökenli türemiş bir sözcüktür ancak ek aldığında sonundaki sert ünsüz yumuşamaz, bu da kurala aykırılık teşkil eder.
Türemiş Türkçe sözcüklerdeki ünsüz yumuşaması aykırılığını tespit etmek.
4
"ağacın" sözcüğünü inceleyiniz.
"Ağaç" kelimesine ünlüyle başlayan ilgi eki getirildiğinde sonundaki sert "ç" ünsüzü yumuşak "c"ye dönüşmüştür. Bu durum kuralın tam olarak uygulandığını gösterir.
Genel ünsüz yumuşaması kuralına uyan örneği belirlemek.

Key Concept

Ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) kuralı ve bu kuralın istisnaları (özel isimler, yabancı kökenli sözcükler ve bazı tek heceli/türemiş Türkçe sözcükler).
Estimated Time:2m 0s
Question 7Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına (ünsüz değişimine) uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yazar, romanının taslağını hazırlarken günlerce k��tüphanede çalıştı.

Answer

Yazar, romanının taslağını hazırlarken günlerce kütüphanede çalıştı.
Doğru olan cümlede yer alan 'taslağını' sözcüğü ünsüz yumuşaması kuralına uymaktadır. Kelimenin kökü 'taslak' olup sert ünsüz olan 'k' ile bitmektedir. Bu sözcüğe ünlüyle başlayan belirtme durumu eki getirildiğinde sondaki 'k' sesi 'ğ' sesine dönüşmüştür (taslak-ı -> taslağı).

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki tüm sözcükleri ek ve köklerine ayırarak sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten ve ünlüyle ba��layan ek alan kelimeleri belirlemek.
Doğru seçenekte 'taslağını' kelimesinin kökü 'taslak', 'sepeti' kelimesinin kökü 'sepet', 'hukuku' kelimesinin kökü 'hukuk', 'kartı' kelimesinin kökü 'kart' ve 'sütü' kelimesinin kökü 'süt' olarak belirlenir.
Ünsüz yumuşaması kuralının uygulanabilmesi için kelimenin sert ünsüzle bitmesi ve ünlüyle başlayan ek alması şarttır.
2
Tespit edilen bu kelimelerdeki ses olaylarını veya aykırılıkları analiz etmek.
'Taslak' sözcüğü ünlüyle başlayan ek aldığında sonundaki 'k' sesi 'ğ' sesine dönüşmüştür (taslak-ı -> taslağı). Diğer sözcüklerde (sepet-i, hukuk-u, kart-ı, süt-ü) ise herhangi bir ses değişimi olmamıştır.
Türkçede bazı tek heceli sözcükler ile yabancı kökenli sözcükler ünsüz yumuşaması kuralına aykırılık gösterir.
3
Elde edilen sonuçlara göre sadece yumuşama ses olayının gerçekleştiği cümleyi işaretlemek.
Yalnızca 'taslağını' sözcüğünün bulunduğu cümlede ünsüz yumuşaması gerçekleştiği saptanır.
Soru kökü ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcüğün yer aldığı seçeneği sormaktadır.

Key Concept

Ünsüz yumuşaması (değişimi) kuralı ve bu kurala aykırı durumlar (tek heceli, yabancı kökenli ve özel sözcükler).
Estimated Time:1m 30s
Question 8Question →

Türkçede sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında bu ünsüzler yumuşayarak "b, c, d, g/ğ" seslerine dönüşür. Ancak bazı Türkçe ve yabancı sözcükler yapısal özelliklerinden dolayı bu kurala aykırılık gösterebilir ya da kuralın istisnasını oluşturabilir.

Buna göre, sol sütundaki sözcükleri sağ sütundaki açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Hukuku
Yudum
Sütü
Çocuğu

Matches

Show answer & explanation

Answer

Hukuku -> Yabancı kökenli bir sözcük olduğu için ünlüyle başlayan ek almasına rağmen ünsüz yumuşaması kuralına aykırılık gösterir. / Yudum -> Türkçe tek heceli bir sözcük (eylem) olmasına rağmen ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşaması kuralına uyar (istisnadır). / Sütü -> Türkçe tek heceli sözcüklerin büyük çoğunluğunda ünlüyle başlayan ek geldiğinde ünsüz yumuşamasının gerçekleşmeyeceğini örneklendirir. / Çocuğu -> Çok heceli Türkçe bir sözcükte ünlüyle başlayan ek aldığında gerçekleşen düzenli ünsüz yumuşaması kuralını örneklendirir.
Verilen sözcüklerin kökenleri ve hece yapıları incelendiğinde; 'hukuk' sözcüğünün yabancı kökenli olması nedeniyle yumuşamaya aykırı davrandığı, 'yut-' eyleminin tek heceli olmasına karşın yumuşayarak istisna teşkil ettiği, 'süt' sözcüğünün tek heceli sözcüklerde yumuşama olmaması genel eğilimini gösterdiği ve 'çocuk' sözcüğünün ise çok heceli Türkçe bir sözcük olarak düzenli yumuşamayı örneklendirdiği görülür. Bu durum sol ve sağ sütunlardaki tanımları tam olarak doğrular.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve ek yapılarını tespit etme
"Hukuku" sözcüğünün kökü "hukuk" (yabancı kökenli isim), "yudum" sözcüğünün kökü "yut-" (tek heceli fiil), "sütü" sözcüğünün kökü "süt" (tek heceli isim), "çocuğu" sözcüğünün kökü ise "çocuk"tur (çok heceli isim).
Ses olaylarını doğru saptayabilmek için sözcüklerin yalın halleri (kökleri) ile aldıkları eklerin tahlil edilmesi şarttır.
2
Köklerin hece sayısını, Türkçe olup olmadığını ve sonundaki ünsüz harfleri değerlendirme
"Hukuk" iki heceli Arapça kökenli bir kelimedir ve son harfi "k"dir. "Yut-" tek heceli Türkçe bir fiildir ve son harfi "t"dir. "Süt" tek heceli Türkçe bir isimdir ve son harfi "t"dir. "Çocuk" çok heceli Türkçe bir isimdir ve son harfi "k"dir.
Ünsüz yumuşamasının istisnaları (tek hecelilik, yabancı köken, özel isimler vb.) bu özelliklere göre belirlenmektedir.
3
Ünlüyle başlayan ek getirildiğinde gerçekleşen değişimi ya da değişmemeyi kurallarla eşleştirme
"Hukuku" kelimesinde yumuşama olmaması yabancı sözcük aykırılığıdır. "Yudum" sözcüğünde yumuşama olması tek heceliler içindeki istisnadır. "Sütü" kelimesinde yumuşama olmaması tek heceli sözcüklerin genel eğilimidir. "Çocuğu" kelimesinde "k"nin "ğ"ye dönmesi genel yumuşama kuralıdır.
Elde edilen verilerle sağ sütundaki teorik açıklamaların birebir eşleştiği görülür.

Key Concept

Ünsüz yumuşaması kuralının uygulanma koşulları, tek heceli sözcüklerin durumu ve yabancı kökenli sözcüklerdeki aykırılıklar
Estimated Time:2m 0s
Question 9Question →

Türkçede sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında yumuşayarak "b, c, d, g/ğ" seslerine dönüşür. Ancak bazı Türkçe tek heceli sözcükler ile yabancı kökenli sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek alsalar bile bu kurala uymazlar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşaması kuralına aykırı bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Masanın üzerindeki boş sepeti mutfağa götürmemi istedi.

Answer

Masanın üzerindeki boş sepeti mutfağa götürmemi istedi.
Doğru seçenekte yer alan 'sepeti' sözcüğünün kökü 'sepet'tir. Sert ünsüz olan 't' ile biten bu sözcük, ünlüyle başlayan belirtme durumu ekini (-i) almasına rağmen 'sepedi' şeklinde yumuşamamıştır. Bu durum ünsüz yumuşaması kuralına aykırılık oluşturduğu için aranan doğru cevaptır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten ve ünlüyle başlayan ek alan sözcükler belirlenir.
Seçeneklerdeki 'kitabını', 'Çocuğun', 'sepeti' ve 'anlattığı' sözcükleri bu yapıya uygundur.
Ünsüz yumuşaması kuralının ve bu kurala aykırılığın aranacağı yerleri tespit etmek için.
2
Belirlenen sözcüklerin ek almadan önceki kök durumları ve ek aldıktan sonraki ses değişimleri incelenir.
'kitap -> kitabı' (p -> b değişimi var), 'çocuk -> çocuğu' (k -> ğ değişimi var), 'anlat-tık -> anlattığı' (k -> ğ değişimi var), 'sepet -> sepeti' (t ünsüzü korunmuş, değişim yok).
Sözcüklerin kurala uyup uymadığını belirlemek için.
3
Ünlüyle başlayan ek almasına rağmen sert ünsüzü yumuşamayan sözcüğün yer aldığı cümle seçilir.
'sepeti' sözcüğünün yer aldığı 'Masanın üzerindeki boş sepeti mutfağa götürmemi istedi.' cümlesi doğru cevaptır.
Soruda istenen ünsüz yumuşaması kuralına aykırı kullanımı bulmak için.

Key Concept

Ünsüz yumuşaması ve bu kuralın istisnaları (aykırılıklar)
Question 10Question →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcükleri, ünlüyle başlayan ek aldıklarında gösterdikleri ünsüz yumuşaması (değişimi) kuralı veya bu kuralın istisnaları ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Demokratik toplumlarda her vatandaşın hukuka saygı göstermesi gerekir.
Gurbette geçirdiği uzun yıllardan sonra nihayet kendi yurdu için çalışmaya başladı.
Rüzgâr sert estikçe bahçedeki yaşlı ağacın dalları penceremize vuruyordu.
Yaz tatilinin bir bölümünü geçirmek üzere ailece Ayvalık'a gitmeye karar verdik.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda: 'hukuka' kelimesi yabancı kökenli istisnayla, 'yurdu' kelimesi tek heceli olmasına rağmen yumuşayan istisnayla, 'ağacın' kelimesi kurallı ünsüz yumuşamasıyla, 'Ayvalık'a' kelimesi ise özel isimlerde yazıda yumuşama olmaması kuralıyla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede: 'hukuka' sözcüğü yabancı kökenli olması nedeniyle ünsüz yumuşamasına aykırılık gösterir. 'yurdu' sözcüğü tek heceli kelimelerin yumuşamaması kuralına bir istisna olarak yumuşar. 'ağacın' sözcüğü çok heceli Türkçe kelimelerin standart yumuşama kuralına uyar. 'Ayvalık'a' sözcüğü ise özel isim olduğundan yazıda yumuşamaz.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde geçen ve koyu belirtilen sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri belirleyin.
'hukuk' + '-a' yönelme eki, 'yurt' + '-u' iyelik eki, 'ağaç' + '-ın' ilgi eki, 'Ayvalık' + '-a' yönelme eki.
Sözcüklerde ses olayını tespit edebilmek için kelimenin ek almadan önceki yalın halini bilmek gerekir.
2
Köklerin sonundaki sert ünsüzlerin (p, ç, t, k) ünlüyle başlayan ek aldıklarında uğradıkları değişimi gözlemleyin.
'hukuk' sözcüğündeki 'k' değişmemiş, 'yurt' sözcüğündeki 't' sesi 'd'ye dönüşmüş, 'ağaç' sözcüğündeki 'ç' sesi 'c'ye dönüşmüş, 'Ayvalık' sözcüğündeki 'k' sesi yazıda değişmeden kalmıştır.
Ünsüz yumuşaması kuralına uygunluğu ve istisnaları tespit etmek için ses değişimlerinin türü incelenmelidir.
3
Gözlemlenen durumları dil bilgisi kuralları ve istisnaları ile eşleştirin.
'hukuka' yabancı kökenli istisnaya, 'yurdu' tek heceli istisnaya, 'ağacın' standart kurala, 'Ayvalık'a' ise özel isim kuralına eşlenir.
Her ses değişimi veya değişmeme durumu, Türkçe ses bilgisi kurallarının farklı bir yönünü temsil eder.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve Kuralın İstisnaları
Question 11Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) hem de bu ses olayına aykırılık g��steren bir sözcük bir arada yer almaktadır?

Show answer & explanation

Answer: Genç şairin edebiyata olan ilgisi, yazdığı ilk şiirlerden kolayca anlaşılıyordu.

Answer

Genç şairin edebiyata olan ilgisi, yazdığı ilk şiirlerden kolayca anlaşılıyordu.
Şairin edebiyata olan ilgisinden ve yazdığı şiirlerden bahsedilen cümlede 'yaz-dık-ı' fiilimsisi ünlüyle başlayan ek alırken sondaki 'k' ünsüzü yumuşayarak 'ğ' sesine dönüşmüştür (yazdığı). Bu durum ünsüz yumuşamasına örnektir. Aynı cümlede bulunan 'edebiyat' sözcüğü ise sert ünsüzle bitmesine ve ünlüyle başlayan yönelme durum ekini (-a) almasına rağmen yumuşamamıştır (edebiyata). Bu durum ise ünsüz yumuşaması kuralına aykırılığın bir örneğidir. Her iki kullanım da bu cümlede bir arada yer almaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki sözcükleri tek tek inceleyerek ünsüz yumuşaması (p, ç, t, k ünsüzlerinin ünlüyle başlayan ek aldığında b, c, d, g/ğ seslerine dönüşmesi) gösteren kelimeleri tespit etmek.
Cümleler incelendiğinde 'ağaç > ağacın', 'yaz-dık-ı > yazdığı' ve 'çocuk > çocuğun' sözcüklerinde ünsüz yumuşamasının gerçekleştiği belirlenir.
Sorudaki ilk koşul olan ünsüz yumuşaması örneğini içeren cümleleri süzmek amacıyla bu işlem gerçekleştirilir.
2
Cümlelerde sert ünsüzle bittiği ve ünlüyle başlayan ek aldığı hâlde yumuşamayan (aykırılık/istisna oluşturan) kelimeleri belirlemek.
Yabancı kökenli olan 'edebiyat > edebiyata' ve 'adalet > adaletin' sözcüklerinde ünlüyle başlayan ek alınmasına rağmen sert ünsüzün korunduğu ve yumuşama gerçekleşmediği görülür.
Sorudaki ikinci koşul olan ünsüz yumuşamasına aykırı kullanımları bulmak için bu tarama yapılır.
3
Her iki ses özelliğini (yumuşama ve aykırılık) bünyesinde barındıran ortak cümleyi seçmek.
Şairin edebiyata olan ilgisinden ve yazdığı şiirlerden bahsedilen cümlede hem 'yazdığı' (yumuşama) hem de 'edebiyata' (aykırılık) sözcüklerinin bir arada kullanıldığı saptanır.
İki ölçütü birden karşılayan tek ve doğru seçeneğe ulaşmak için bu sentez yapılır.

Key Concept

Ünsüz yumuşaması kuralı ve bu kurala aykırı durumlar (tek heceli, yabancı kökenli ve özel sözcükler)