Examkin

Ses Bilgisi

60 questions

All types60Multiple choice32Matching22Fill in the blank6
Question 1Question →

Türkçede sonu geniş ünlüyle (-a, -e) biten fiillere şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde bu geniş ünlüler daralarak dar ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşür. Bu ses olayına ünlü daralması denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması vardır?

Show answer & explanation

Answer: Yolcular otobüsün gelmesini durakta bekliyor.

Answer

Yolcular otobüsün gelmesini durakta bekliyor.
Ünlü daralması, Türkçede sonu geniş ünlü olan '-a' veya '-e' ile biten fiil kök ya da gövdelerine şimdiki zaman eki olan '-yor' getirildiğinde, bu geniş ünlülerin daralarak 'ı, i, u, ü' seslerine dönüşmesi olayıdır. 'Yolcular otobüsün gelmesini durakta bekliyor.' cümlesindeki 'bekliyor' eyleminin kökü 'bekle-' fiilidir. Geniş ünlüyle biten bu sözcük '-yor' ekini aldığında 'bekle-yor' değil, 'bekliyor' şeklinde yazılır ve telaffuz edilir. Dolayısıyla bu eylemde ünlü daralması gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki şimdiki zaman eki (-yor) almış eylemlerin kök veya gövdelerini belirlemek.
Eylemlerin kök/gövdeleri sırasıyla 'oku-', 'bekle-', 'bil-', 'kazan-' ve 'seyret-' şeklindedir.
Ünlü daralmasını tespit edebilmek için öncelikle kelimenin kök veya gövdesinin son harfinin incelenmesi gerekir.
2
Kök veya gövdelerin geniş ünlüyle (-a, -e) bitip bitmediğini kontrol etmek.
Yalnızca 'bekle-' fiili geniş ünlü olan 'e' harfiyle bitmektedir. Diğer fiiller ise ünsüzle veya zaten dar bir ünlüyle bitmektedir.
Ünlü daralması kuralı yalnızca geniş ünlüyle biten fiillerde gerçekleşebilir.
3
Geniş ünlüyle biten fiile şimdiki zaman eki geldiğinde gerçekleşen ses değişimini doğrulamak.
'bekle-yor' birleşimi 'bekliyor' şekline dönüşmüş, geniş 'e' ünlüsü dar 'i' ünlüsü haline gelmiştir.
Bu değişim ünlü daralması tanımına tam olarak uymaktadır ve doğru cevabın bu seçenek olduğunu kesinleştirir.

Key Concept

Ünlü Daralması
Estimated Time:1m 0s
Question 2Question →

Türkçede tek heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında veya yardımcı fiille birleştiklerinde sözcüğün sonundaki ünsüz çiftleşir. Buna "ünsüz türemesi" (ünsüz ikizleşmesi) adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine uğramış bir sözcük vardır?

Show answer & explanation

Answer: Bunca yıl sakladığı sırrı nihayet en yakın arkadaşıyla paylaşmaya karar vermişti.

Answer

Bunca yıl sakladığı sırrı nihayet en yakın arkadaşıyla paylaşmaya karar vermişti. (Bu cümlede yer alan 'sırrı' kelimesi ünsüz türemesine uğramıştır.)
Doğru cevap olan cümlede yer alan 'sırrı' sözcüğünün kökü 'sır'dır. Bu tek heceli kelimeye ünlüyle başlayan üçüncü tekil kişi iyelik eki (-ı) getirildiğinde kelimenin sonundaki ünsüz ikizleşerek 'sırrı' biçimini almıştır. Bu durum ünsüz türemesinin (ünsüz ikizleşmesinin) klasik bir örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan ve çift ünsüz barındıran veya ses olayına uğramış olabilecek sözcükleri tespit etmek.
'şiddetle', 'sessiz', 'sırrı', 'attı', 'bekliyordu' sözcükleri incelenmek üzere belirlenmiştir.
Ses olaylarını doğru analiz edebilmek için öncelikle şüpheli kelimelerin belirlenmesi gerekir.
2
Belirlenen kelimeleri kök ve eklerine ayırarak uğradıkları ses olaylarını analiz etmek.
'şiddet' kelimesi kök halindedir; 'ses-siz' kelimesinde ek çakışması vardır; 'at-tı' kelimesinde ünsüz benzeşmesi vardır; 'bekle-yor-du' kelimesinde ünlü daralması vardır; 'sır-ı' kelimesinde ise kök sonundaki ünsüz ikizleşerek 'sırrı' olmuştur.
Ünsüz türemesinin gerçekleşmesi için tek heceli bir sözcüğün ünlüyle başlayan ek alırken veya yardımcı fiille birleşirken kök sonundaki ünsüzün ikizleşmesi (türemesi) gerekir.
3
Ünsüz türemesi kuralına uyan tek kelimenin bulunduğu cümleyi doğru cevap olarak belirlemek.
'sırrı' kelimesinin yer aldığı cümle doğru seçenektir.
'sır' kelimesine ünlüyle başlayan '-ı' eki geldiğinde fazladan bir 'r' ünsüzü türemiştir.

Key Concept

Ünsüz Türemesi
Question 3Question →

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerlere gelmesi gereken kaynaştırma harflerini yazınız.

Fill in the blanks below

Kütüphanei temizleyen görevli, masanın üzerie bırakılan kitapları tasnif etti. Giriş kapıı önündeki panoya, yeni gelen kitapların listesini ikierli sütunlar halinde astı.
Show answer & explanation

Answer

Boşluklara sırasıyla y, n, s ve ş kaynaştırma harfleri gelmelidir.
Parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla 'y', 'n', 's' ve 'ş' kaynaştırma ünsüzleri getirilmelidir. İlk boşlukta iki ünlü arasına 'y' ünsüzü (kütüphane-y-i); ikinci boşlukta iyelik eki ile durum eki arasına 'n' ünsüzü (üzeri-n-e); üçüncü boşlukta isim tamlamasındaki iyelik eki öncesinde 's' ünsüzü (kapı-s-ı); dördüncü boşlukta ise üleştirme eki öncesinde 'ş' ünsüzü (iki-ş-er) gelmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Kütüphane sözcüğüne getirilecek eki belirleme ve kaynaştırma sesini bulma
y
Kütüphane sözcüğü ünlüyle bittiği için, ünlüyle başlayan belirtme durumu eki (-i) geldiğinde araya 'y' kaynaştırma ünsüzü girer.
2
Üzeri sözcüğüne getirilecek eki belirleme ve kaynaştırma sesini bulma
n
Üçüncü tekil kişi iyelik ekiyle biten 'üzeri' sözcüğüne yönelme durumu eki (-e) eklenirken araya 'n' (zamir n'si) kaynaştırma ünsüzü girer.
3
Kapı sözcüğüne getirilecek eki belirleme ve kaynaştırma sesini bulma
s
'Giriş kapısı' belirtisiz isim tamlamasında, ünlüyle biten 'kapı' sözcüğüne üçüncü tekil kişi iyelik eki (-ı) eklenirken araya 's' kaynaştırma üns��zü girer.
4
İki sözcüğüne getirilecek eki belirleme ve kaynaştırma sesini bulma
ş
Ünlüyle biten sayı isimlerine üleştirme eki (-er) eklenirken araya 'ş' kaynaştırma ünsüzü girer.

Key Concept

Türkçede iki ünlü yan yana gelemediğinde veya belirli eklerin birleşmesinde y, ş, s, n kaynaştırma harfleri kullanılır.
Question 4Question →

Türkçede ekler genellikle eklendikleri sözcüklerin ünlüleriyle uyum sağlar. Ancak bazı ekler tek şekilli (kalıplaşmış) olduklarından eklendikleri sözcüğün ünlü uyumu kuralına uymayabilir ya da uyumu bozabilir. Bunun yanı sıra Türkçe kökenli bazı sözcükler zamanla ses değişimine uğrayarak büyük ünlü uyumu kuralının dışına çıkmıştır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem zamanla ses değişimine uğrayarak büyük ünlü uyumuna aykırı hâle gelmiş Türkçe kökenli bir sözcük hem de aldığı ek nedeniyle bu uyuma uymayan bir sözcük bir arada kullan��lmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kardeşim gökyüzündeki bulutlara bakarken içini derin bir hüzün kapladı.

Answer

Kardeşim gökyüzündeki bulutlara bakarken içini derin bir hüzün kapladı. (Cümlesinde hem tarihsel süreçte ses değişimine uğramış 'kardeş' sözcüğü hem de kalıplaşmış '-ken' ekiyle büyük ünlü uyumu kuralına uymayan 'bakarken' sözcüğü bir arada yer almaktadır.)
Kardeşim gökyüzündeki bulutlara bakarken içini derin bir hüzün kapladı. cümlesinde yer alan 'kardeş' sözcüğü Türkçe kökenli olmasına karşın tarihsel süreçte 'karındaş' kelimesinden evrilerek büyük ünlü uyumuna aykırı hâle gelmiştir. Aynı cümledeki 'bakarken' sözcüğü ise kalın ünlü barındıran 'bak-ar' tabanına gelen ve her zaman ince olan '-ken' zarf-fiil eki nedeniyle büyük ünlü uyumuna uymamaktadır. Her iki özelliği de barındıran tek cümle budur.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki Türkçe kökenli olup zamanla ses değişimine uğrayarak büyük ünlü uyumu kuralına aykırı hâle gelmiş sözcükler tespit edilir.
'anne' (aslı 'ana'), 'kardeş' (aslı 'karındaş') ve 'hangi' (aslı 'kangı') sözcüklerinin bu gruba girdiği belirlenir. Bu sözcükler sırasıyla 'Annem her sabah...', 'Kardeşim gökyüzündeki...' ve 'Hangi yoldan...' cümlelerinde yer almaktadır.
Sorunun ilk aşamasını oluşturan ve zamanla ses değişimiyle uyum dışı kalmış Türkçe sözcükleri bulmak için bu bilgi kullanılır.
2
Seçeneklerdeki cümlelerde kalıplaşmış ekler yüzünden büyük ünlü uyumuna aykırı düşen sözcükler aranır.
'Sınıftaki öğrencilerin...' cümlesinde 'sınıftaki' (sınıf-ta-ki: kalın-kalın-ince) ve 'Tiyatrodaki oyuncular...' cümlesinde 'çıkarken' (çık-ar-ken: kalın-kalın-ince) ile 'Kardeşim gökyüzündeki...' cümlesinde 'bakarken' (bak-ar-ken: kalın-kalın-ince) sözcüklerinin ek nedeniyle uyum dışında kaldığı tespit edilir.
Sorunun ikinci aşamasında, aldığı ek dolayısıyla büyük ünlü uyumunu ihlal eden sözcükler belirlenir.
3
İki koşulu da aynı anda sağlayan seçenek belirlenir.
'Kardeşim gökyüzündeki bulutlara bakarken içini derin bir hüzün kapladı.' cümlesinde hem zamanla değişmiş 'kardeş' (kardeşim) sözcüğü hem de ek nedeniyle uyumu bozulmuş 'bakarken' sözcüğü bir arada bulunmaktadır. 'Annem her sabah...' cümlesindeki 'bahçedeki' sözcüğünde yer alan '-ki' eki ise ince ünlü olduğu için son heceyle uyumludur ve uyumu bozmamıştır.
İki koşulun kesiştiği tek seçeneğe ulaşmak için analiz birleştirilir.

Key Concept

Türkçede büyük ünlü uyumu kuralları ve bu kuralın istisnaları (tarihsel ses değişimleri ve kalıplaşmış eklerin uyumu bozması)
Question 5Question →

Aşağıda sol sütunda ünlü türemesinin görüldüğü bazı sözcükler, sağ sütunda ise bu ses olayının gerçekleşme şekline dair açıklamalar yer almaktadır. Sol sütundaki sözcükleri sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

daracık
yapayalnız
gencecik

Matches

Show answer & explanation

Answer

"daracık" sözcüğü "Sözcüğe küçültme eki getirilirken sadece ünlü türemesi gerçekleşmiştir" açıklamasıyla; "yapayalnız" sözcüğü "Sözcüğün pekiştirilmesi sırasında türeme gerçekleşmiştir" açıklamasıyla; "gencecik" sözcüğü ise "Sözcüğe küçültme eki getirilirken hem ünlü türemesi hem de ünsüz yumuşaması gerçekleşmiştir" açıklamasıyla eşleşmektedir.
Eşleştirmede her sözcük kendi yapısal gelişimine uygun açıklamayla eşleşmiştir: "daracık" sözcüğünde yalnızca küçültme eki alırken ünlü türemesi ("a") gerçekleşmiştir; "yapayalnız" sözcüğü pekiştirme öbeği kurulurken türeme ("a") yaşamıştır; "gencecik" ise küçültme eki alırken hem ünlü türemesi ("e") hem de kök sonundaki "ç" sesinin "c"ye dönüşmesiyle ünsüz yumuşaması olaylarını bir arada barındırmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
"daracık" sözcüğünün kökünü ve aldığı eki belirleyiniz.
Sözcük kökü "dar"dır. Bu köke küçültme işlevi veren "-cık" eki eklenmiştir. Eklenme sırasında kök ile ek arasında "a" sesi türemiştir.
Küçültme eki esnasında meydana gelen tekil ünlü türemesi durumunu saptamak.
2
"yapayalnız" sözcüğünün yapısını ve oluşum biçimini inceleyiniz.
Sözcük "yalnız" kelimesinin pekiştirilmiş halidir. Pekiştirme hecesi "yap-" ile kelime arasına "a" ünlüsü dahil olmuştur.
Pekiştirme yoluyla oluşan ünlü türemesini belirlemek.
3
"gencecik" sözcüğünün kökünü, aldığı eki ve ses değişimlerini inceleyiniz.
Sözcük kökü "genç"tir. Küçültme eki "-cik" eklenirken araya "e" ünlüsü girmiş (ünlü türemesi) ve kök sonundaki sert "ç" sesi yumuşayarak "c"ye dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması).
Aynı sözcükte birden fazla ses olayının (türeme ve yumuşama) bir arada gerçekleştiği durumu tespit etmek.

Key Concept

Ünlü Türemesi
Estimated Time:1m 0s
Question 6Question →

Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcükler ile bu sözcüklerdeki ünlü düşmesinin meydana geliş yollarını (nedenlerini) doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Tören alanında savrulan yapraklar, sonbaharın hüznünü tüm şehre yayıyordu.
Bunca yıllık sabrımızın meyvesini nihayet bu projeyle alacağımıza inanıyorum.
Şehrin en kalabalık caddesinde aniden kaybolan çocuğun ailesi telaşla etrafa koşuyordu.

Matches

Show answer & explanation

Answer

'Savrulan' sözcüğü türetilirken (yapım eki alırken), 'sabrımızın' sözcüğü çekim eki alırken, 'kaybolan' sözcüğü ise birleşirken ünlü kaybına uğramıştır.
'Savrulan' kelimesinin kökü 'savur-' fiilidir ve '-ul' yapım eki alırken türetilme esnasında ünlü düşmesine uğramıştır. 'Sabrımızın' kelimesinin kökü 'sabır' olup, '-imiz' iyelik (çekim) eki alırken ünlü kaybetmiştir. 'Kaybolan' kelimesi ise 'kayıp' ve 'olmak' kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik bir sözcüktür ve birleşme esnasında ünlü kaybı yaşamıştır.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümledeki 'savrulan' kelimesinin morfolojik yapısını incelemek.
'Savrulan' kelimesinin kökü 'savur-' fiilidir. Üzerine '-ul' edilgenlik yapım eki gelmiştir. Bu yapım eki gelirken 'savur-' kökündeki ikinci hecede bulunan 'u' ünlüsü düşmüştür. Bu durum 'türetilirken ünlü düşmesi' kategorisine girer.
Kelimenin hangi ek türünü alarak ünlü düşmesine uğradığını tespit etmek.
2
İkinci cümledeki 'sabrımızın' kelimesinin morfolojik yap��sını incelemek.
'Sabrımızın' kelimesinin kökü 'sabır' ismidir. Kelimeye sırasıyla '-ımız' iyelik eki ve '-ın' tamlayan eki gelmiştir. Her iki ek de çekim eki olup, iyelik eki eklenirken 'sabır' kelimesinin ikinci hecesindeki 'ı' ünlüsü düşmüştür. Bu durum 'çekim eki alırken ünlü düşmesi' kategorisine girer.
Çekim eklerinin kelimede yarattığı ses olayını analiz etmek.
3
Üçüncü cümledeki 'kaybolan' kelimesinin morfolojik yapısını incelemek.
'Kaybolan' kelimesi 'kayıp' ismi ve 'olmak' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşan birleşik bir fiildir. İki sözcük birleşirken 'kayıp' kelimesindeki 'ı' ünlüsü düşmüştür. Bu durum 'birleşirken ünlü düşmesi' kategorisine girer.
Birleşik sözcüklerin oluşumundaki ses olaylarını belirlemek.

Key Concept

Türkçede ünlü düşmesinin üç temel nedeni vardır: çekim eki alma, türetilme (yapım eki alma) ve birleşme/aşınma.
Estimated Time:2m 0s
Question 7Question →

Aşağıda verilen sözcükleri, ünlü uyumları bakımından gösterdikleri özelliklerle veya aykırılık gerekçeleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

elma
kavun
meslektaş
sinema

Matches

Show answer & explanation

Answer

elma sözcüğü ses değişimine uğrayarak büyük ünlü uyumuna aykırı hâle gelen T��rkçe sözcükle; kavun sözcüğü küçük ünlü uyumuna aykırı sözcükle; meslektaş sözcüğü -daş/-taş eki nedeniyle büyük ünlü uyumuna aykırı olan sözcükle; sinema sözcüğü ise yabancı kökenli olup ünlü uyumu aranmayan sözcükle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; 'elma' tarihsel süreçte ses değişimine uğramış sözcükle, 'kavun' küçük ünlü uyumuna aykırı Türkçe sözcükle, 'meslektaş' aldığı ek nedeniyle uyuma uymayan sözcükle, 'sinema' ise yabancı kökenli olup ünlü uyumu aranmayan sözcükle eşleşir.

Step-by-Step Solution

1
"elma" sözcüğünün kökenini ve ünlü yapısını inceleyiniz.
Sözcüğün kökeni Türkçe "alma"dır. Ancak zamanla ses değişimine uğrayarak kalın ve ince ünlüleri bir arada bulunduran "elma" şeklini almış ve büyük ünlü uyumunu bozmuştur.
Bu kelimenin Türkçe kökenli olmasına rağmen uğradığı tarihsel ses değişimi sonucunda büyük ünlü uyumuna aykırı duruma geldiğini belirlemek için.
2
"kavun" sözcüğündeki ünlülerin düzlük-yuvarlaklık özelliklerini inceleyiniz.
İlk hecedeki "a" düz, ikinci hecedeki "u" ise yuvarlak bir ünlüdür. Düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü geldiği için bu sözcük küçük ünlü uyumuna aykırıdır.
Türkçe sözcüklerin hecelerindeki düzlük-yuvarlaklık uyumu kuralına (küçük ünlü uyumu) aykırı bir durumu saptamak için.
3
"meslektaş" sözcüğündeki ünlü uyumu durumunu ve bu duruma yol açan eki inceleyiniz.
"meslek" sözcüğü ince ünlülüdür fakat eklenen ortaklık/birliktelik eki "-taş" (-daş) tek şekilli (kalın ünlülü) olduğu için kelimenin büyük ünlü uyumunu bozmuştur.
Sözcüğün kendisinin değil, aldığı ekin ünlü uyumunu bozduğunu tespit etmek için.
4
"sinema" sözcüğünün kökenini ve ünlü yapısını inceleyiniz.
Batı dillerinden dilimize geçmiş alıntı bir sözcüktür. Yabancı sözcüklerde ünlü uyumları aranmaz.
Türkçe kuralların alıntı kelimeler için geçerli olmadığını belirlemek için.

Key Concept

Ünlü Uyumları ve İstisnaları
Question 8Question →

Aşağıda verilen ünlü düşmesine uğramış sözcükleri, bu ses olayının meydana geliş nedenleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

aklı
oynamak
kaybolmak

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sözcüklerin ünlü düşmesine uğrama nedenleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: aklı sözcüğü sözcüğe ünlüyle başlayan bir çekim eki getirilmesiyle; oynamak sözcüğü sözcüğün türetilmesi sırasında; kaybolmak sözcüğü ise iki sözcüğün birleşmesi sırasında ünlü düşmesine uğramıştır.
"aklı" sözcüğündeki ünlü düşmesi çekim eki alırken, "oynamak" sözcüğündeki ünlü düşmesi yapım eki alıp türetilirken, "kaybolmak" sözcüğündeki ünlü düşmesi ise iki sözcüğün birleşmesi sırasında gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
"aklı" sözcüğünün kökünü ve aldığı eki incelemek
"akıl" köküne "-ı" çekim eki gelmiştir ve "aklı" şeklini almıştır. Bu durum ünlüyle başlayan çekim eki alırken gerçekleşen ünlü düşmesidir.
Sözcüğün çekim eki alırken uğradığı ünlü düşmesini belirlemek.
2
"oynamak" sözcüğünün yapısını incelemek
"oyun" köküne "-a" yapım eki gelerek "oynamak" fiili türetilmiştir. Bu süreçte "u" ünlüsü düşmüştür.
Sözcüğün türetilirken (yapım eki alırken) uğradığı ünlü düşmesini tespit etmek.
3
"kaybolmak" sözcüğünün oluşumunu incelemek
"kayıp" ve "olmak" sözcükleri birleşerek yardımcı eylemle kurulan birleşik fiil oluşturmuştur. Bu birleşme sırasında "ı" ünlüsü düşmüştür.
Sözcüğün birleşirken uğradığı ünlü düşmesini bulmak.

Key Concept

Ünlü Düşmesi ve Nedenleri
Estimated Time:1m 0s
Question 9Question →

Verilen cümledeki numaralanmış boşlukları, dil bilgisi kurallarına uygun kaynaştırma ünsüzleriyle doldurunuz.

Fill in the blanks below

Bahçedeki ahşap masaı boyamak için ikier kutu boya alan ustalar, günün sonunda kapının boyama işini de tamamladı.
Show answer & explanation

Answer

Birinci boşluğa 'y', ikinci boşluğa 'ş', üçüncü boşluğa 'n' harfleri getirilmelidir.
Türkçede iki ünlü yan yana gelemeyeceği için ünlüyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde araya 'y, ş, s, n' kaynaştırma ünsüzleri girer. Cümlede 'masa-y-ı' belirtme durumunda 'y', 'iki-ş-er' üleştirme sayı sıfatında 'ş', 'kapı-n-ın' tamlayan durumunda ise 'n' sesi kaynaştırma görevi üstlenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci boşluktaki 'masa-ı' birleşimini inceleme
'y' kaynaştırma ünsüzü gelerek 'masayı' kelimesi oluşur.
Ünlüyle biten 'masa' kelimesine ünlüyle başlayan belirtme durum eki (-ı) getirildiğinde araya 'y' ünsüzü girer.
2
İkinci boşluktaki 'iki-er' birleşimini inceleme
'ş' kaynaştırma ünsüzü gelerek 'ikişer' kelimesi oluşur.
Ünlüyle biten 'iki' sayısına ünlüyle başlayan üleştirme eki (-er) getirildiğinde araya 'ş' ünsüzü girer.
3
Üçüncü boşluktaki 'kapı-nın' birleşimini inceleme
'n' kaynaştırma ünsüzü gelerek 'kapının' kelimesi oluşur.
Ünlüyle biten 'kapı' kelimesine ilgi (tamlayan) eki (-ın) getirildiğinde araya 'n' ünsüzü girer.

Key Concept

Kaynaştırma Ünsüzleri (y, ş, s, n)
Estimated Time:1m 30s
Question 10Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Şiddetli rüzgarda çevreye savrulan sarı yapraklar, sokağın her yanını kaplamıştı.

Answer

Şiddetli rüzgarda çevreye savrulan sarı yapraklar, sokağın her yanını kaplamıştı.
Doğru cevap olan cümlede iki adet ünlü düşmesi gerçekleşmiştir. "çevreye" sözcüğü "çevir-" eyleminden "-e" yapım ekiyle türetilirken "i" ünlüsü düşmüştür; "savrulan" sözcüğü ise "savur-" eyleminden "-ul" edilgenlik yapım ekiyle türetilirken "u" ünlüsü düşmüştür.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan sözcükler eklerine ve köklerine ayrılarak incelenir.
Sözcüklerin asıl kökleri belirlenir.
Ses olaylarının tespiti için sözcüklerin kök hallerinin bilinmesi gerekir.
2
Kök halindeyken iki heceli olup ikinci hecesinde dar ünlü bulunduran veya türetilirken ünlü kaybına uğrayan sözcükler aranır.
"çevir-" fiilinden "çevre" isminin, "savur-" fiilinden ise "savrul-" fiilinin türetildiği belirlenir.
Ünlü düşmesi ses olayının gerçekleştiği kelimeleri doğru tespit etmek amacıyla bu işlem gerçekleştirilir.
3
Bulunan sözcüklerdeki ünlü kayıpları kontrol edilir.
"çevir-e" türetilirken "i" ünlüsünün, "savur-ul-" türetilirken "u" ünlüsünün düştüğü teyit edilir.
Doğru seçeneğe ulaşmak için ünlü düşmesinin varlığı kesinleştirilir.

Key Concept

Türetilirken (Yapım Eki Alırken) Ünlü Düşmesi
Question 11Question →

Türkçede iki heceli bazı sözcükler; çekim eki alırken, yeni bir sözcük türetilirken veya başka bir sözcükle birleşirken ünlü kaybına uğrayabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış sözcük, bu ses olayının gerçekleşme nedeni yönüyle diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Eski dostunun omzuna dokundu ve ona sessizce gülümsedi.

Answer

Eski dostunun omzuna dokundu ve ona sessizce gülümsedi.
Doğru seçenekte yer alan 'omzuna' sözcüğü, 'omuz' isim köküne iyelik eki olan '-u' çekim ekinin getirilmesiyle ünlü düşmesine uğramıştır. Diğer tüm seçeneklerdeki ünlü düşmeleri ('çevresi', 'uykusuz', 'kıvrılan', 'savrulan') ise eylem köklerine yapım eki getirilerek yeni bir sözcük türetilmesi esnasında (türetilirken) meydana gelmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki ünlü düşmesine uğram��ş sözcükleri tespit etmek.
Belirlenen sözcükler: 'çevresi' (A seçeneği), 'uykusuz' (B seçeneği), 'kıvrılan' (C seçeneği), 'savrulan' (D seçeneği) ve 'omzuna' (E seçeneği).
Soruda istenen ses olayının gerçekleştiği odak noktalarını bulmak gerekir.
2
Tespit edilen sözcüklerin kök ve ek tahlillerini yaparak ünlü düşmesinin nedenlerini gruplandırmak.
'çevir-e-si' -> türetilirken, 'uyu-ku-suz' -> türetilirken, 'kıvır-ıl-an' -> türetilirken, 'savur-ul-an' -> türetilirken ünlü düşmesi meydana gelmiştir. 'omuz-u-na' sözcüğünde ise 'omuz' ismine çekim eki (iyelik eki) geldiğinde ünlü düşmüştür.
Ünlü düşmesinin hangi dil bilgisel süreçte (türetim, çekim veya birleşim) gerçekleştiğini ayırt etmek gerekir.
3
Farklı olan seçeneği belirlemek.
Dört seçenekte yapım eki alırken (türetilirken) ünlü düşmesi gerçekleşmişken, bir seçenekte sadece çekim eki alırken ünlü düşmesi gerçekleşmiştir.
Sorunun doğru yanıtına ulaşmak amacıyla tahliller karşılaştırılır.

Key Concept

Ünlü düşmesinin sözcüğün yapım eki alması (türetilmesi) veya çekim eki alması durumlarına göre sınıflandırılması.
Question 12Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.

Answer

Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.
'Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.' cümlesinde yer alan 'hakkını' sözcüğünün kökü 'hak'tır. Bu sözcük ünlüyle başlayan bir ek (-ı) aldığında sözcüğün sonundaki ünsüz ikizleşerek 'hakkı' şeklini almış ve ünsüz türemesi gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki kelimelerin kök ve ek yapılarını incelemek.
Kelimelerin ek alırken veya birleşirken herhangi bir ünsüz ikizleşmesine (türemesine) uğrayıp uğramadığını belirlemek.
Ünsüz türemesi, genellikle Arapça kökenli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek alması veya yardımcı fiille birleşmesi sırasında ortaya çıkar.
2
Seçeneklerdeki benzer ünsüzlerin yan yana geldiği sözcükleri (hakkını, millet, sessiz, şiddet, yollardan) tek tek analiz etmek.
'hakkını' kelimesinin k��künün 'hak' olduğunu, ünlüyle başlayan '-ı' eki alırken kökün sonundaki 'k' ünsüzünün ikizleştiğini (hak -> hakkı) görmek. Diğer sözcüklerde ise (millet, şiddet) çift ��nsüzün kökün kendisinde bulunduğunu; 'sessiz' ve 'yollardan' kelimelerinde ise kök ile ek sınırındaki ünsüzlerin yan yana geldiğini (ses-siz, yol-lar) fark etmek.
Kökte bulunan çift ünsüzler veya ek alırken yan yana gelen ünsüzler ünsüz türemesi değildir.
3
Ünsüz türemesinin gerçekleştiği tek cümlenin doğru cevap olduğunu belirlemek.
'Sonunda herkes kendi hakkını aramaya karar verdi.' cümlesinin doğru seçenek olduğunu tespit etmek.
Bu cümlede 'hakkını' sözcüğünde ünsüz türemesi bulunmaktadır.

Key Concept

Ünsüz Türemesi
Estimated Time:45s
Question 13Question →

Karanlık sokakta (I) sessizce ilerlerken içindeki o fırtınanın (II) şiddetini kimseye belli etmek istemiyordu. Yaşadığı tüm olumsuzlukları (III) bizzat kendi omuzlarında taşımış, kimsenin yardımına ihtiyaç duymamıştı. Fakat bu son olay, onun da (IV) sabrını sonuna kadar zorlamış ve artık dayanacak gücü kalmamıştı. Kendisine yapılan bu haksızlığı (V) reddederek yeni bir başlangıç yapmaya karar verdi.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz türemesi vardır?

Show answer & explanation

Answer: V.

Answer

V. numaralı sözcükte ünsüz türemesi gerçekleşmiştir.
V. numaralı sözcük olan 'reddederek' ifadesinin aslı 'red' ve 'etmek' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu birleşme esnasında 'reddetmek' biçiminde ünsüz türemesi gerçekleşir. Sonrasındaki zarf-fiil ekiyle de 't' sesi yumuşayarak 'd'ye dönüşmüştür. Dolayısıyla bu sözcükte ünsüz türemesi vardır.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki numaralanmış sözcükleri tek tek ek ve köklerine ayırarak ses olaylarını inceleyin.
I. sözcük 'ses-siz-ce', II. sözcük 'şiddet-i-n-i', III. sözcük 'bizzat', IV. sözcük 'sabır-ı-n-ı', V. sözcük 'red-et-erek' şeklinde çözümlenir.
Sözcüklerin kök sınırlarını ve ek birleşim noktalarındaki ses değişimlerini doğru tespit etmek.
2
Kök ile eklerin birleşimi sırasında fazladan bir ünsüzün ortaya çıkıp çıkmadığını kontrol edin.
I, II ve III. sözcüklerdeki çift ünsüzlerin kök yapısından veya eklerin orijinal biçiminden kaynaklandığı, IV. sözcükte ise ünlü düşmesi olduğu görülür. V. sözcükte ise iki kelime birleşirken araya fazladan bir ünsüz girmiştir.
Ünsüz türemesi kuralının hangi sözcükte gerçekleştiğini belirlemek.
3
Doğru seçeneği belirleyerek işaretleyin.
V. numaralı sözcük olan 'reddederek' ifadesinde ünsüz türemesi ve sonrasında ünlüyle başlayan ek nedeniyle ünsüz yumuşaması gerçekleşmiştir.
Soruda sorulan ünsüz türemesi kuralına uyan tek seçeneğin doğrulanması.

Key Concept

Ünsüz türemesi (ikizleşme), genellikle yabancı kökenli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek alması veya yardımcı eylemlerle birleşmesi sırasında kök sonundaki ünsüzün tekrarlanması olayıdır.
Estimated Time:2m 0s
Question 14Question →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerlere gelmesi gereken kaynaştırma harflerini yazınız.

Fill in the blanks below

Yeni aldığı arabaı kapıın önüne park etti.
Show answer & explanation

Answer

İlk boşluğa 'y', ikinci boşluğa ise 'n' kaynaştırma harfi getirilmelidir.
Türkçe dil bilgisi kurallarına göre, ünlüyle biten isim kök veya gövdelerine ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde araya 'y, ş, s, n' kaynaştırma harflerinden biri girer. 'araba-ı' birleşiminde 'y' kaynaştırma harfi kullanılarak 'arabayı', 'kapı-ın' birleşiminde 'n' kaynaştırma harfi kullanılarak 'kapının' biçimi elde edilir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci boşluğu doldurmak için 'araba' kelimesine gelen eki ve oluşan ses olayını incelemek.
'araba' sözcüğü ünlüyle (a) biter ve ünlüyle başlayan belirtme durumu eki olan '-ı' ekini alır. Türkçede iki ��nlü yan yana gelemeyeceği için araya 'y' kaynaştırma harfi girerek sözcük 'arabayı' halini alır.
Ünlüyle biten kelimelere ünlüyle başlayan belirtme durumu eki getirildiğinde 'y' kaynaştırma harfi kullanılır.
2
İkinci boşluğu doldurmak için 'kapı' kelimesine gelen tamlayan ekini incelemek.
'kapı' sözcüğü ünlüyle (ı) biter ve ünlüyle başlayan tamlayan (ilgi) eki olan '-ın' ekini alır. İki ünlü yan yana gelemeyeceği için araya 'n' kaynaştırma harfi girerek sözcük 'kapının' halini alır.
Ünlüyle biten isimlere tamlayan eki getirildiğinde araya 'n' kaynaştırma harfi girer.

Key Concept

Ünlüyle biten Türkçe sözcüklere ünlüyle başlayan ekler getirildiğinde araya giren kaynaştırma harfleri (y, ş, s, n).
Estimated Time:45s
Question 15Question →

Türkçede sözcükler çekim eki alırken, türetilirken (yapım eki alırken) veya başka bir sözcükle birleşirken ünlü kaybına uğrayabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem türetilirken hem de çekim eki alırken ünlü kaybına uğramış sözcükler bir arada kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Çocuğun göğsüne dökülen sararmış yapraklar, sonbaharın hüznünü fıs��ldıyordu.

Answer

Çocuğun göğsüne dökülen sararmış yapraklar, sonbaharın hüznünü fısıldıyordu.
Doğru seçenekte yer alan 'göğsüne' (göğüs-ü-n-e) ve 'hüznünü' (hüzün-ü-n-ü) sözcükleri sadece çekim ekleri (iyelik ve hal ekleri) alırken ünlü kaybına uğramıştır. Aynı cümledeki 'sararmış' (sarı-ar-mış) sözcüğü ise isim kökünden fiil türetilirken kullanılan fiil yapım eki (-ar-) sebebiyle ünlü kaybına uğramıştır. Bu durum, soruda aranan her iki türden ünlü düşmesinin de aynı cümlede yer aldığını doğrular.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki ünlü düşmesine uğramış tüm sözcükler tespit edilir.
'göğsüne' (göğüs), 'sararmış' (sarı) ve 'hüznünü' (hüzün) sözcüklerinde ünlü düşmesi olduğu saptanır.
Sorunun çözümü için öncelikle ses olayına uğramış sözcüklerin doğru şekilde bulunması gerekir.
2
Bulunan sözcüklerin kökleri ve aldıkları ekler morfolojik olarak analiz edilir.
'göğsüne' sözcüğünün kökü 'göğüs' olup yönelme ve iyelik çekim eklerini almıştır. 'sararmış' sözcüğünün kökü 'sarı' olup isimden fiil yapım eki almıştır. 'hüznünü' sözcüğünün kökü 'hüzün' olup iyelik ve belirtme çekim eklerini almıştır.
Ünlü düşmesinin nedenini (türetilirken mi yoksa çekim eki alırken mi gerçekleştiğini) belirlemek amacıyla eklerin işlevleri incelenmelidir.
3
Sözcüklerin ünlü düşmesine uğrama nedenleri gruplandırılır.
'göğsüne' ve 'hüznünü' sözcüklerindeki ünlü kaybı çekim eki alırken; 'sararmış' (sarı-ar-mak) sözcüğündeki ünlü kaybı ise türetilirken (yapım eki alırken) gerçekleşmiştir.
Soruda istenen 'hem türetilirken hem de çekim eki alırken ünlü kaybına uğramış sözcüklerin bir arada bulunması' koşulunun sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilir.

Key Concept

Ünlü düşmesinin farklı morfolojik nedenleri (çekim eki alırken, türetilirken, birleşirken gerçekleşen ünlü düşmeleri)
Question 16Question →

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerlere gelmesi gereken kaynaştırma harflerini yazınız.

Fill in the blanks below

Bir sanatçının kendi dönemiin sorunlarına yabancı kalması düşünülemez. O, gözlemlediği toplumsal gerçekleri yansıtmak amacıla eserini kaleme alırken okurun duygu dünyasını da beslemelidir. Edebiyat araştırmacısı, şairin şiirlerini ikier aylık dönemler hâlide yayımlanan dergilerden derlemiştir.
Show answer & explanation

Answer

Boşluklara sırasıyla n, y, ş ve n harfleri getirilmelidir.
Türkçede iki ünlü yan yana gelmediği için ünlüyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde araya 'y, ş, s, n' kaynaştırma harflerinden biri girer. Ayrıca üçüncü şahıs iyelik eklerinden sonra gelen durum veya ilgi eklerinden önce 'n' kaynaştırma sesi (zamir n'si) kullanılır. Bu kurallar doğrultusunda boşluklara sırasıyla n, y, ş, n sesleri getirilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci boşluğun bulunduğu kelimedeki ses olayını tespit etmek
Birinci boşluğa 'n' harfi getirilmelidir.
'Dönem' sözcüğü üçüncü şahıs iyelik eki (-i) aldıktan sonra üzerine ilgi (tamlayan) eki (-in) gelmiştir. Bu iki ek arasına kaynaştırma ünsüzü olan 'n' sesi girer.
2
İkinci boşluğun bulunduğu kelimedeki ses olayını tespit etmek
İkinci boşluğa 'y' harfi getirilmelidir.
'Amaç' sözcüğüne üçüncü şahıs iyelik eki (-ı) geldikten sonra vasıta eki (-la/-le) eklenmiştir. Ekleşen 'ile' edatının başındaki ünlü düşerek araya 'y' kaynaştırma ünsüzü girer.
3
Üçüncü boşluğun bulunduğu kelimedeki ses olayını tespit etmek
Üçüncü boşluğa 'ş' harfi getirilmelidir.
'İki' sayı adına üleştirme eki (-er/-ar) getirilirken ünlüyle biten kelime kökü ile ünlüyle başlayan ek arasına üleştirme kaynaştırma ünsüzü olan 'ş' sesi girer.
4
Dördüncü boşluğun bulunduğu kelimedeki ses olayını tespit etmek
Dördüncü boşluğa 'n' harfi getirilmelidir.
'Hâl' sözcüğü üçüncü şahıs iyelik eki (-i) aldıktan sonra bulunma durum eki (-de) getirilmiştir. İyelik ekinden sonra gelen durum ekinden önce zamir 'n'si olan kaynaştırma ünsüzü girer.

Key Concept

Kaynaştırma Harfleri
Estimated Time:1m 30s
Question 17Question →

Ulama; Türkçe kelimelerin sonunda bulunan ünsüz harflerin, kendilerinden sonra gelen ve ünlü harfle başlayan kelimelere bağlanarak okunmasıdır. Ancak kelimeler arasında herhangi bir noktalama işareti varsa ulama yapılamaz.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama vardır?

Show answer & explanation

Answer: Dün akşam eve geç geldim.

Answer

Ulama kuralına uygun olan ve kelimeleri arasında herhangi bir noktalama işareti bulunmayan 'Dün akşam eve geç geldim.' ifadesidir.
Doğru seçenekte yer alan 'Dün akşam eve geç geldim.' cümlesinde, 'Dün' kelimesi ünsüzle ('n') bitmiş ve ardından gelen 'akşam' kelimesi ünlüyle ('a') başlamıştır. Aynı şekilde 'akşam' kelimesi ünsüzle ('m') bitip 'eve' kelimesi ünlüyle ('e') başlamıştır. Kelimeler arasında herhangi bir noktalama işareti de bulunmadığı için bu geçişlerde ulama gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Ulama kuralını ve istisnasını hatırlayın.
Ulama için bir kelimenin ünsüzle bitip sonraki kelimenin ünlüyle başlaması gerekir. Ayrıca iki kelime arasında virgül gibi bir noktalama işareti olmamalıdır.
Sorunun doğru çözülebilmesi için temel kuralın ve engelleyici durumların bilinmesi gerekir.
2
Seçeneklerdeki kelime geçişlerini ve noktalama işaretlerini analiz edin.
Seçeneklerin çoğunda ünsüz-ünlü geçişi olmasına rağmen kelimelerin arasında virgül olduğu görülür. Sadece bir seçenekte noktalama işareti engeline takılmayan ünsüz-ünlü geçişleri mevcuttur.
Hatalı seçenekleri eleyerek doğru seçeneğe ulaşmak hedeflenir.
3
Doğru geçişleri barındıran cümleyi tespit edin.
'Dün akşam eve geç geldim.' cümlesinde 'Dün' kelimesi ünsüzle bitip 'akşam' kelimesi ünlüyle başlamış (Dün_akşam); 'akşam' kelimesi ünsüzle bitip 'eve' kelimesi ünlüyle başlamıştır (akşam_eve). Arada noktalama işareti olmadığı için ulama gerçekleşmiştir.
Tespit edilen geçişlerin ulama tanımına eksiksiz uyduğunu doğrulamak gerekir.

Key Concept

Ulama ve ulama üzerinde noktalama işaretlerinin etkisi
Question 18Question →

Aşağıdaki sözcükleri, ünsüz yumuşaması kuralına uygunluk ve aykırılık durumlarına göre sağdaki açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

kapağı
hukuku
saçı

Matches

Show answer & explanation

Answer

kapağı sözcüğü ünsüz yumuşamasına uğramış sözcükle, hukuku sözcüğü yabancı kökenli olduğu için yumuşamaya aykırı sözcükle, saçı sözcüğü ise tek heceli olduğu için yumuşamaya aykırı sözcükle eşleşmelidir.
kapağı sözcüğünde ünsüz yumuşaması kuralına uygun bir değişim (k -> ğ) vardır. hukuku sözcüğü yabancı kökenli olduğu için, saçı sözcüğü ise tek heceli olduğu için ünsüz yumuşaması kuralına aykırıdır.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri belirleyin.
"kapağı" sözcüğünün kökü "kapak" olup "-ı" eki almıştır; "hukuku" sözcüğünün kökü "hukuk" olup "-u" eki almıştır; "saçı" sözcüğünün kökü "saç" olup "-ı" eki almıştır.
Ses olayını görebilmek için kelimenin ek almadan önceki son harfi ile ek aldıktan sonraki hali karşılaştırılmalıdır.
2
Kelimelerde ses değişimi olup olmadığını kontrol edin.
"kapak" kelimenin sonundaki "k" ünsüzü "ğ" ünsüzüne dönüşmüştür. "hukuk" ve "saç" kelimelerinin sonundaki sert ünsüzlerde bir değişim olmamıştır.
Hangi sözcükte ünsüz yumuşamasının gerçekleştiğini tespit etmek için.
3
Yumuşama gerçekleşmeyen sözcüklerin kurala aykırılık gerekçelerini sınıflandırın.
"hukuk" yabancı kökenli bir sözcük olduğundan kural dışıdır; "saç" ise tek heceli Türkçe bir sözcük olduğundan kural dışıdır.
Sağ taraftaki istisna tanımlarıyla doğru eşleştirmeyi yapabilmek için.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve Kurala Aykırı Durumlar
Estimated Time:1m 0s
Question 19Question →

Türkçede iki ünlü yan yana gelmediği için ünlüyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde araya "y, ş, s, n" kaynaştırma harflerinden biri girer. Bazı durumlarda ise kaynaştırma harfleri ünlü ile ünsüz arasında da görev yapabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde kaynaştırma ünsüzü kullanılmamıştır?

Show answer & explanation

Answer: Senin fikrinde ısrar etmen durumları daha da zorlaştırdı.

Answer

"Senin fikrinde ısrar etmen durumları daha da zorlaştırdı." cümlesi
"Senin fikrinde ısrar etmen durumları daha da zorlaştırdı." cümlesinde yer alan "fikrinde" sözcüğü "fikir-in-de" şeklinde çözümlenir. Buradaki "-in" eki ikinci tekil şahıs iyelik ekidir ve "n" ünsüzü bu ekin kendisine aittir. Dolayısıyla bu cümlede herhangi bir kaynaştırma ünsüzü kullanılmamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerde kaynaştırma ünsüzü alması muhtemel sözcükleri (y, ş, s, n seslerini barındıranlar) tespit edin.
"salonunun, kapısı, romanında, konuyu, şekilde, fikrinde, bahçesinde, neşeyle" sözcükleri detaylı inceleme için ayrılır.
Kaynaştırma ünsüzleri genellikle ünlüyle biten kök veya gövdelere gelen eklerin bağlantı noktalarında ortaya çıkar.
2
Tespit edilen kelimelerin ek ve kök analizini yaparak "y, ş, s, n" seslerinin işlevlerini inceleyin.
"salon-u-n-un" (n kaynaştırma), "kapı-s-ı" (s kaynaştırma), "roman-ı-n-da" (n kaynaştırma), "konu-y-u" (y kaynaştırma), "şekil-i-n-de" (n kaynaştırma), "bahçe-s-i-n-de" (s ve n kaynaştırma), "neşe-y-le" (y kaynaştırma) şeklinde kaynaştırma sesleri belirlenir.
Bu sözcüklerdeki "y, ş, s, n" sesleri iki ünlünün yan yana gelmesini engellemek veya iyelik ekinden sonra durum eki getirmek amacıyla kullanılmıştır.
3
"fikrinde" kelimesinin iyelik sahibini ve ek yapısını çözümleyin.
"Senin fikrin" tamlamasından anlaşıldığı üzere "fikir-in-de" şeklinde ayrılan kelimede "-in" eki ikinci tekil şahıs iyelik ekidir. Buradaki "n" sesi ekin orijinal ünsüzüdür, sonradan eklenmiş bir kaynaştırma harfi değildir.
İkinci tekil şahıs iyelik eki alan kelimelerdeki iyelik "n" sesi ile üçüncü şahıs iyelik ekinden sonra gelen kaynaştırma "n" sesinin farkı, sözcüğün yöneldiği şahıs anlamından (senin / onun) çıkarılır.

Key Concept

Kaynaştırma ünsüzleri ile ikinci tekil şahıs iyelik ekinin (-in) ayırt edilmesi
Question 20Question →

Türkçede tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki (-cık / -cik) getirildiğinde veya bazı sözcükler pekiştirildiğinde sözcükte fazladan bir ünlü ortaya çıkar. Bu ses olayına ünlü türemesi denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yapayalnız kaldığı bu büyük şehirde, her akşam pencerenin kenarına oturup memleketindeki günlerini hasretle anardı.

Answer

Yapayalnız sözcüğünün yer aldığı cümle
Yapayalnız sözcüğü, 'yalnız' sözcüğünün pekiştirilmesiyle oluşmuştur. Pekiştirme yapılırken 'yap-yalnız' biçimindeki yapıya 'a' ünlüsü eklenmiş ve 'yapayalnız' şeklini almıştır. Bu durum ünlü türemesinin tipik bir örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki türetilmiş, küç��ltülmüş ve pekiştirilmiş sözcükleri belirlemek.
Sırasıyla sıcacık, gülücük, başlıyor, yayılıyordu, yapayalnız ve ufacık sözcükleri inceleme altına alınır.
Ses olaylarının aranacağı hedef kelimeleri daraltmak.
2
Belirlenen sözcükleri kök ve eklerine ayırarak uğradıkları ses olaylarını analiz etmek.
Sıcak-cık -> sıcacık (ünsüz düşmesi), gülüş-cük -> gülücük (ünsüz düşmesi), başla-yor -> başlıyor (daralma), yay-ıl-ı-yor-du (yardımcı ünlü), yap-yalnız -> yapayalnız (pekiştirme sırasında 'a' ünlüsü türemesi), ufak-cık -> ufacık (ünsüz düşmesi).
Sözcüklerin asıl biçimleri ile uğradıkları değişimleri karşılaştırmak.
3
TDK kurallarına göre pekiştirme esnasında ortaya çıkan fazladan ünlünün ünlü türemesi olduğunu teyit etmek.
Yapayalnız sözcüğünün ünlü türemesine uğradığı kesinleşir.
Doğru seçeneğe ulaşmak.

Key Concept

Ünlü Türemesi
Estimated Time:2m 0s
Page 1 / 3Next