Question

Difficulty: MediumParaleller, Enlem ve Enlemin Etkileri

Dünya'nın küresel şekline bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve buna bağlı olarak sıcaklık değerleri genel olarak azalır. Bu durum 'enlem-sıcaklık ilişkisi' olarak adlandırılır. Ancak bir yerin sıcaklığı sadece enlemle açıklanamaz; yükselti, denizellik-karasallık ve rüzgarlar gibi göreceli (özel) konum şartları da sıcaklık üzerinde etkilidir. Bu durum bazen enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen ters düşen sonuçlar ortaya çıkarır.

Buna göre, Türkiye'de yaşanan aşağıdaki durumlardan hangisi enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşen bir duruma örnek gösterilebilir?

  1. Kış mevsiminde Samsun'un ortalama sıcaklığının Sivas'tan daha yüksek olmasıAnswer
  2. B
    Akdeniz kıyılarındaki deniz suyu sıcaklığının Marmara Denizi kıyılarına göre daha yüksek olması
  3. C
    Antalya'da tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin Sinop'a göre daha kısa olması
  4. D
    Kuzeyden esen rüzgarların Türkiye genelinde sıcaklığı düşürücü etki yapması
  5. E
    Antalya'daki yıllık sıcaklık ortalamasının Zonguldak'tan daha yüksek olması

Answer

Kış mevsiminde Samsun'un ortalama sıcaklığının Sivas'tan daha yüksek olması
Samsun'un kış sıcaklığının Sivas'tan yüksek olması durumu enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşer. Samsun daha kuzeyde yer aldığı için normalde daha soğuk olması gerekirken; deniz kıyısında yer alması (denizellik) ve yükseltisinin az olması nedeniyle daha sıcaktır. Bu durum göreceli (özel) konum etkisiyle açıklanır.

Step-by-Step Solution

1
Konumların enlem derecelerini karşılaştırma
Samsun Türkiye'nin kuzeyinde (yaklaşık 4141^\circ Kuzey enlemi), Sivas ise daha güneyinde (yaklaşık 3939^\circ Kuzey enlemi) yer almaktadır.
Enlem-sıcaklık ilişkisini değerlendirmek için öncelikle merkezlerin Ekvator'a olan yakınlıklarını belirlemek gerekir.
2
Enlem-sıcaklık ilişkisine göre beklenen durumu belirleme
Normal şartlarda enlem etkisine bağlı olarak daha güneydeki Sivas'ın kış sıcaklıklarının, daha kuzeydeki Samsun'dan yüksek olması beklenir.
Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçüleceği için sıcaklığın azalması gerekir.
3
Gerçekleşen durumun nedenini göreceli konum şartlarıyla açıklama
Samsun'un deniz kıyısında yer alması (denizellik) ve yükseltisinin az olması, karasal ve yüksek bir konumda olan Sivas'a göre kışın daha sıcak olmasını sağlar.
Gerçek sıcaklık dağılışında sadece enlem değil, göreceli konum faktörleri de (denizellik, karasallık, yükselti) etkilidir. Bu durum enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşer.

Key Concept

Enlem-sıcaklık ilişkisi ve bu ilişkiye ters düşen özel konum şartları
Rate this question