Examkin

Coğrafi Konum

18 questions

All types18Multiple choice10True / False1Matching5Ordering2
Question 1Question →

Türkiye'de iklim elemanları, bitki örtüsü dağılışı ve ekonomik faaliyetler üzerinde hem mutlak (matematik) hem de göreceli (özel) konum özellikleri belirleyicidir. Sıcaklığın enlem veya bakı gibi faktörlere bağlı değişimi mutlak konumla açıklanırken; yükselti, denizellik-karasallık ve dağların uzanış doğrultusu gibi yerel faktörlere bağlı değişimi göreceli konumla açıklanır.

Buna göre, Türkiye'nin coğrafi özellikleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde, durumun ortaya çıkmasındaki temel etken yanlış sınıflandırılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Ege Denizi kıyılarından İç Batı Anadolu'ya do��ru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının düşmesi →\rightarrow Mutlak konum (Enlem etkisi)

Answer

Ege Denizi kıyılarından İç Batı Anadolu'ya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının düşmesinin mutlak konum (enlem etkisi) olarak sınıflandırılması
Ege Denizi kıyılarından iç kesimlere (İç Batı Anadolu'ya) gidildikçe sıcaklığın azalması ve kar yağışlı gün sayısının artması, yükseltinin batıdan doğuya doğru artması ve deniz etkisinin kaybolması (karasallık) ile ilgilidir. Bu durum göreceli konum özellikleridir. Dolayısıyla bu durumun mutlak konum (enlem etkisi) ile eşleştirilmesi yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'nin mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum özelliklerinin tanımlarını hatırlayın.
Enlem, boylam, yarım küre, bakı gibi Ekvator ve Başlangıç Meridyeni'ne göre belirlenen özellikler mutlak konumdur. Yükselti, karasallık-denizellik, yer şekilleri ve dağların uzanışı ise göreceli konumdur.
Seçeneklerdeki eşleştirmeleri doğru analiz edebilmek için temel kavramları belirlemek gerekir.
2
Ege kıyılarından İç Batı Anadolu'ya doğru olan hareket yönünü ve coğrafi koşulları değerlendirin.
İzmir ile Afyonkarahisar yaklaşık olarak aynı enlem dereceleri üzerinde yer alır. Dolayısıyla bu hat üzerinde doğuya doğru gidildikçe sıcaklığın düşmesi enlem etkisi ile açıklanamaz. Sıcaklık düşüşünün nedeni yükseltinin artması ve deniz etkisinden uzaklaşılmasıdır (göreceli konum).
Eşleştirmelerdeki hatalı olan temel etkeni tespit etmek.
3
Diğer seçeneklerde verilen coğrafi durumların temel etkenlerini kontrol edin.
Deniz suyu tuzluluğu enlemle (mutlak konum), Doğu Anadolu'daki kar süresi yükseltiyle (göreceli konum), Kuzey Anadolu Dağları'nın yağış durumu denizellikle (göreceli konum) ve Toroslar'daki erken olgunlaşma bakı etkisiyle (mutlak konum) doğru eşleştirilmiştir.
Doğru cevabın benzersiz ve kesin olduğunu teyit etmek.

Key Concept

Türkiye'nin Göreceli ve Mutlak Konum Sonuçlarının Ayırt Edilmesi
Estimated Time:1m 30s
Question 2Question →

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumu göz önüne alındığında, coğrafi koordinatları yaklaşık olarak verilen;

- X merkezi: 37∘37^\circ Kuzey enlemi, 28∘28^\circ Doğu boylamı
- Y merkezi: 40∘40^\circ Kuzey enlemi, 43∘43^\circ Doğu boylamı

noktalarıyla ilgili olarak ileri sürülen:

I. 21 Haziran tarihinde X merkezinde Güneş ışınları, Y merkezine göre daha eğik açıyla düşer.
II. 21 Aralık tarihinde Y merkezindeki gündüz süresi, X merkezine göre daha kısadır.
III. X merkezinde Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı çizgisel h��z Y merkezine göre daha fazla olup, her iki merkezde de bu çizgisel hız yıl boyunca değişmez.
IV. Y merkezindeki yerel saat ile Türkiye’nin ulusal saati arasındaki zaman farkı, X merkezine göre daha azdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: II, III ve IV

Answer

İkinci, üçüncü ve dördüncü ifadeler doğrudur.
Türkiye'nin mutlak konumu gereği, 21 Aralık tarihinde güneyden kuzeye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır. Y merkezi (40∘40^\circ K) X merkezine (37∘37^\circ K) göre daha kuzeyde yer aldığından gündüz süresi daha kısadır. Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru azalır; bu nedenle Ekvator'a daha yakın olan X merkezindeki çizgisel hız Y merkezinden fazladır. Bu çizgisel hız enlem derecesine ve eksen etrafındaki dönüşe bağlı olduğundan yıl içinde değişmez. Türkiye'de ulusal saat olarak 45∘45^\circ Doğu boylamının (Iğdır) yerel saati kullanılmaktadır. Y merkezi (43∘43^\circ Doğu) ulusal saat ayar boylamına X merkezinden (28∘28^\circ Doğu) daha yakın olduğu için yerel saati ile ulusal saat arasındaki fark daha azdır. 21 Haziran'da ise Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne (23∘27′23^\circ 27' K) dik açıyla gelir; X merkezi dönenceye daha yakın olduğundan ışınları Y merkezine göre daha büyük (dik) açıyla alır, dolayısıyla birinci öncül yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Merkezlerin enlem derecelerine göre Güne�� ışınlarının düşme açısını analiz edin.
21 Haziran'da Güneş ışınları 23∘27′23^\circ 27' Kuzey enlemine (Yengeç Dönencesi) dik düşer. X merkezi (37∘37^\circ K) Y merkezine (40∘40^\circ K) kıyasla Yengeç Dönencesi'ne daha yakın olduğundan Güneş ışınlarını daha dik açıyla alır. Dolayısıyla birinci ifade yanlıştır.
Enlem derecelerinin dönencelere olan uzaklığı, Güneş ışınlarının geliş açısını belirler.
2
Merkezlerin enlem derecelerine göre 21 Aralık tarihindeki gündüz sürelerini karşılaştırın.
21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır. Y merkezi (40∘40^\circ K) X merkezine (37∘37^\circ K) göre daha kuzeyde olduğundan gündüz süresi daha kısadır. Dolayısıyla ikinci ifade doğrudur.
Eksen eğikliği nedeniyle solstis tarihlerinde enleme göre gece-gündüz süreleri değişim gösterir.
3
Dünya'nın çizgisel hızının enlemlere göre değişimini ve yıl boyunca sabit kalma durumunu değerlendirin.
Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru azalır. X (37∘37^\circ K) Ekvator'a Y'den (40∘40^\circ K) daha yakın olduğu için çizgisel hızı daha fazladır. Bu hız enleme ve Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı olduğu için yıl boyunca sabit kalır. Dolayısıyla üçüncü ifade doğrudur.
Çizgisel hız enlem derecesinin bir fonksiyonu olup, çizgisel hızın mevsimsel veya yıllık bir değişimi yoktur.
4
Merkezlerin boylam derecelerine göre Türkiye'nin ortak saatiyle olan farklarını hesaplayın.
Türkiye'nin ulusal saat dilimi 45∘45^\circ Doğu boylamının yerel saatine göre ayarlanmıştır. Y merkezi (43∘43^\circ D) bu boylama 2∘2^\circ uzaklıkta iken, X merkezi (28∘28^\circ D) 17∘17^\circ uzaklıktadır. Y merkezinin boylam farkı daha az olduğu için ulusal saatle arasındaki zaman farkı da daha azdır. Dolayısıyla dördüncü ifade doğrudur.
Yerel saat farkı, boylamların ortak saat ayar meridyenine olan uzaklığına bağlıdır.

Key Concept

Türkiye'nin enlem ve boylam derecelerinin (36°-42° Kuzey, 26°-45° Doğu) güneş ışınlarının açısı, çizgisel hız, gece-gündüz süresi ve yerel saat üzerindeki etkileri.
Estimated Time:2m 30s
Question 3Question →

Aşağıda verilen coğrafi yargının enlem ve enlemin etkileri açısından doğruluğunu değerlendiriniz:

'Ekvator'dan kutuplara do��ru gidildikçe Dünya'nın çizgisel dönüş hızının azalmasına bağlı olarak grup ve tan (alacakaranlık) süreleri uzar. Buna göre, Türkiye'de Hatay'dan Sinop'a doğru gidildikçe alacakaranlık süresinin uzaması enlem etkisinin bir sonucuyken; aynı enlem üzerinde yer alan Ankara ve Erzurum'da alacakaranlık sürelerinin yıl boyunca farklılık göstermesi enlem etkisiyle açıklanabilir.'

Show answer & explanation

Answer: False

Answer

Verilen yargı yanlıştır. Aynı enlem üzerinde bulunan merkezlerin çizgisel hızları eşit olduğundan, grup ve tan süreleri yıl boyunca aynı kalır; bu durum enlem etkisiyle açıklanabilecek bir farklılık göstermez.
Verilen yargının ikinci kısmı yanlıştır çünkü aynı enlem üzerinde yer alan Ankara ve Erzurum gibi merkezlerin Ekvator'a olan uzaklıkları ve çizgisel dönüş hızları birebir aynıdır. Çizgisel hızları eşit olan merkezlerde grup ve tan (alacakaranlık) süreleri yıl boyunca aynı kalır, enlem etkisine bağlı olarak herhangi bir farklılık göstermez.

Step-by-Step Solution

1
Enlem ve grup/tan süresi ilişkisini analiz etme
Ekvator'dan kutuplara gidildikçe çizgisel hız azalır, bu da güneşin doğuş ve batış hızını yavaşlatarak grup ve tan (alacakaranlık) sürelerini uzatır. Bu durum enlemin (matematiksel konumun) doğrudan bir sonucudur.
Enlem etkisinin grup ve tan süresi üzerindeki genel kuralını belirlemek için.
2
Türkiye'nin güney-kuzey doğrultusundaki değişimi inceleme
Güneydeki Hatay'dan kuzeydeki Sinop'a gidildikçe enlem derecesi arttığından çizgisel hız azalır ve alacakaranlık süresi uzar. Bu durum enlem etkisiyle açıklanır.
Yargının ilk kısmının doğruluğunu test etmek için.
3
Aynı enlem üzerindeki merkezlerin özelliklerini değerlendirme
Aynı enlemde (Ankara ve Erzurum) yer alan noktaların Ekvator'a uzaklıkları ve çizgisel hızları eşittir. Dolayısıyla, çizgisel hıza bağlı olan grup ve tan süreleri yıl boyunca birbirine eşittir, farklılık göstermez.
Yargının ikinci kısmındaki 'farklılık göstermesi enlem etkisiyle açıklanabilir' ifadesinin doğruluğunu sorgulamak için.

Key Concept

Aynı enlem üzerindeki noktaların çizgisel hızlarının ve buna bağlı olarak grup/tan (alacakaranlık) sürelerinin eşit olması
Question 4Question →

Dünya'nın şekline bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe enlemin etkisine bağlı olarak birçok coğrafi özellik düzenli değişim gösterir. Buna göre, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe aşağıdaki özelliklerden hangisinin azalması beklenir?

Show answer & explanation

Answer: İki meridyen arasındaki uzaklık

Answer

İki meridyen arasındaki uzaklık
İki meridyen arasındaki uzaklık Ekvator üzerinde yaklaşık 111 km iken, meridyenlerin kutup noktalarında birleşmesi nedeniyle kutuplara doğru gidildikçe bu mesafe azalarak daralır.

Step-by-Step Solution

1
Ekvator'dan kutuplara gidildikçe değişen coğrafi özellikleri analiz etmek.
Grup ve tan süresi, yer çekimi, gece-gündüz süre farkı ve güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranı Ekvator'dan kutuplara gidildikçe artar.
Bu özelliklerin kutuplara doğru artış veya azalış yönlerini doğru tespit etmek soruyu çözmek için gereklidir.
2
Meridyenlerin uzaydaki geometrik uzanışını değerlendirmek.
Meridyen yayları kutup noktalarında birleştiği için aralarındaki mesafe Ekvator'da en geniştir ve kutuplara gidildikçe daralır.
İki meridyen arasındaki uzaklığın kutuplara doğru azaldığı sonucuna ulaşılır.

Key Concept

Dünya'nın şekline bağlı olarak meridyen boylarının kutuplarda birleşmesi ve enlem etkisi
Question 5Question →

Aşağıda verilen coğrafi özellikleri, karşılarındaki doğru kavram veya değerlerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

30∘30^\circ Doğu meridyeninde yer alan bir merkez ile Başlangıç Meridyeni (0∘0^\circ) arasındaki yerel saat farkı
Ardışık iki meridyen yayı arasındaki zaman farkı
Başlangıç Meridyeni'nin doğusunda yer alan yarım küre
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş yönüne bağlı olarak yerel saatin daha ileri olduğu yön

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirmeler sırasıyla şu şekildedir: 30∘30^\circ Doğu meridyeni farkı için 120120 dakika, iki meridyen arası zaman farkı için 44 dakika, Başlangıç Meridyeni'nin doğusu için Doğu Yarım Küre ve yerel saatin ileri olduğu yön için Doğu yönü.
Soruda yer alan tüm coğrafi tanımlar ve hesaplamalar temel coğrafya bilgileriyle tam uyumludur. Ardışık meridyenler arası zaman farkı 44 dakikadır, 30∘30^\circ boylam farkı 120120 dakikaya karşılık gelir, Greenwich'in doğusu Doğu Yarım Küre'dir ve Dünya'nın dönüş yönü nedeniyle yerel saat doğuda daha ileridir.

Step-by-Step Solution

1
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkının belirlenmesi
Meridyenler arasındaki zaman farkının Dünya'nın her yerinde sabit ve 44 dakika olduğu belirlenir.
Matematiksel saat hesaplamalarında kullanılacak temel birimin tespit edilmesi.
2
Belirtilen boylamlar arasındaki zaman farkının hesaplanması
30∘30^\circ Doğu meridyeni ile Başlangıç Meridyeni (0∘0^\circ) arasında 30−0=3030 - 0 = 30 boylam farkı vardır. 30×4=12030 \times 4 = 120 dakika fark bulunur.
Boylam derecesi bilinen bir meridyenin zaman farkının hesaplanması.
3
Yarım kürelerin konumuna göre adlandırılması
Başlangıç Meridyeni'nin doğu kısmında yer alan boylamların Doğu Yarım Küre'de yer aldığı belirlenir.
Coğrafi koordinat yönünün tespit edilmesi.
4
Dünya'nın günlük hareket yönüne bağlı olarak saat farkı yönünün bulunması
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için güneşin daha erken doğduğu ve yerel saatin daha ileri olduğu yönün Doğu olduğu eşleştirilir.
Günlük hareketin yerel saat üzerindeki temel etkisinin anlaşılması.

Key Concept

Meridyenlerin özellikleri, boylam farkına bağlı yerel saat hesaplama ve yarım küre tanımları
Estimated Time:1m 30s
Question 6Question →

Türkiye'de 20162016 yılından itibaren yıl boyunca +3+3. saat diliminde yer alan 45∘45^\circ Doğu meridyeninin (Iğdır) yerel saati ulusal (ortak) saat olarak kullanılmaktadır. Buna göre, Türkiye'nin coğrafi konumu göz önüne alındığında, aşağıdaki illerin hangisinde yerel saat ile ulusal ortak saat arasındaki zaman farkı en fazladır?

Show answer & explanation

Answer: İzmir

Answer

İzmir (Ortak saat merkezi olan Iğdır'a en uzak ve en batıda yer alan şehir olduğundan yerel saati ile ortak saat arasındaki fark en fazladır.)
İzmir, verilen şehirler arasında en batıda yer alan il olduğundan, ulusal ortak saat olarak kullanılan 45∘45^\circ Doğu meridyenine (Iğdır) en uzak konumdadır. Bu nedenle yerel saati ile ulusal ortak saat arasındaki zaman farkı en fazladır.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'nin ulusal saat olarak +3+3. saat diliminin merkez boylamı olan 45∘45^\circ Doğu boylamını (Iğdır) kullandığı belirlenir.
Ulusal saat için başlangıç noktamız 45∘45^\circ Doğu boylamıdır.
Zaman farkı hesaplamalarında referans noktasını tespit etmek amacıyla.
2
Bir yerin yerel saati ile ortak saat arasındaki farkın en fazla olması için, o yerin ortak saat olarak kullanılan boylama (45∘45^\circ Doğu) boylam derecesi olarak en uzak mesafede (en batıda) yer alması gerektiği tespit edilir.
Merkezden en batıda olan ilde zaman farkı en fazladır.
Mesafe ve boylam farkı arttıkça yerel saat farkının da artması kuralına dayanarak.
3
Verilen iller (İzmir, Ankara, Sivas, Erzurum, Iğdır) batıdan doğuya doğru coğrafi konumlarına göre sıralandığında en batıda yer alan ilin İzmir olduğu belirlenir.
İzmir en batıdadır ve zaman farkı en fazladır.
Doğru seçeneğe ulaşmak için coğrafi konum sıralaması yapmak amacıyla.

Key Concept

Türkiye'nin ortak saat kullanımı ve boylam farkının yerel saat farkına etkisi
Estimated Time:1m 0s
Question 7Question →

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumuna ait bazı coğrafi özellikler ve bunların sonucunda ortaya çıkan durumlar aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki mutlak konum özelliklerini sağ sütundaki doğru coğrafi sonuçlar ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey Enlemleri
26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu Boylamları
Kuzey Yarım Küre'nin Orta Kuşağı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Kuzey enlem dereceleri enlem etkisiyle güneş ışınlarının düşme açısının daralmasını; doğu boylam dereceleri boylam farkından kaynaklanan yerel saat farkını; Orta Kuşak ise yıl içinde dört mevsimin belirgin yaşanmasını açıklar.
Türkiye'nin mutlak konum koordinatlarının coğrafi sonuçları doğru biçimde eşleştirilmiştir: Kuzey enlem dereceleri güneş açısının kuzeye doğru daralmasını, doğu boylam dereceleri yerel saat farkını ve Orta Kuşak ise dört mevsimin belirgin yaşanmasını belirler.

Step-by-Step Solution

1
Enlem derecelerinin etkisini analiz etme
36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri, Türkiye'nin güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısının daralmasına neden olur.
Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısı küçülür.
2
Boylam derecelerinin etkisini analiz etme
26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu boylamları, en doğu ile en batı arasında 1919 meridyenlik fark ve dolayısıyla 7676 dakikalık yerel saat farkı yaratır.
İki meridyen arasındaki zaman farkı sabittir ve 44 dakikadır (19×4=7619 \times 4 = 76).
3
Matematiksel iklim kuşağının etkisini analiz etme
Orta Kuşak enlemlerinde bulunmak, Türkiye'de yıl boyunca dört mevsimin belirgin olarak yaşanmasını sağlar.
Orta kuşak, güneş ışınlarının yıl içindeki geliş açısının belirgin şekilde değiştiği 30∘−60∘30^\circ - 60^\circ enlemleri arası bölgedir.

Key Concept

Türkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumu ve Sonuçları
Estimated Time:1m 0s
Question 8Question →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri incelendiğinde, bu özelliklerin bir kısmının mutlak (matematik) konumun, bir kısmının ise göreceli (özel) konumun sonucu olduğu görülür. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun bir sonucudur?

Show answer & explanation

Answer: Kısa mesafelerde farklı yükselti ve denizellik şartlarına bağlı olarak aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanması

Answer

Kısa mesafelerde farklı yükselti ve denizellik şartlarına bağlı olarak aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanması
Kısa mesafelerde farklı yükselti ve denizellik şartlarına bağlı olarak aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanması, yer şekillerinin çeşitliliği ve yükselti farklarından kaynaklandığı için göreceli (özel) konumun doğrudan bir sonucudur.

Step-by-Step Solution

1
Mutlak ve göreceli konum tanımlarını hatırlayınız.
Mutlak konum, Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre olan konumdur. Göreceli konum ise denizellik, karasallık, yükselti ve yer şekilleri gibi özel şartları kapsar.
Soruyu çözebilmek için iki kavram arasındaki temel farkı ortaya koymak gerekir.
2
Verilen seçenekleri analiz ederek hangisinin yerel yer şekilleri ve yükselti ile ilgili olduğunu belirleyiniz.
Belirgin dört mevsim yaşanması, rüzgar yönlerinin sıcaklığa etkisi, Güneş ışınlarının geliş açısı sınırı ve gündüz süresi değişimi enlem ve yarım küre (mutlak konum) özellikleri ile doğrudan ilişkilidir. Ancak aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanması yer şekilleri ve yükselti gibi göreceli konum özelliklerinin sonucudur.
Her bir coğrafi sonucun temel nedenini tespit ederek doğru şıkka ulaşmak amaçlanır.

Key Concept

Göreceli konum; yükselti, denizellik-karasallık ve yer şekilleri gibi unsurların iklim üzerindeki yerel etkilerini belirler.
Question 9Question →

21 Aralık tarihinde araştırma yapmak amacıyla Zonguldak'tan hareket ederek Şanlıurfa'ya ulaşan bir coğrafya grubu, ulaştıkları yerde Zonguldak'a göre bazı değişimler gözlemlemiştir.

Bu araştırmacıların ulaştıkları yerde gözlemlediği;
I. çizgisel dönüş hızının daha fazla olması,
II. öğle vakti güneş ışınlarının düşme açısının daha büyük olması,
III. gün içinde yerel saatin daha ileri olması,
IV. karasall��k şiddetine bağlı olarak yıllık sıcaklık farkının daha fazla olması

durumlarından hangileri yalnızca Türkiye'nin mutlak (matematik) konumuyla açıklanabilir?

Show answer & explanation

Answer: I, II ve III

Answer

I, II ve III öncüllerini içeren seçenek doğrudur. Çizgisel dönüş hızı, güneş ışınlarının düşme açısı ve yerel saat doğrudan enlem ve boylam değerleriyle (mutlak konumla) açıklanırken, karasallık ve yıllık sıcaklık farkı denizellik-karasallık gibi göreceli konum faktörlerine bağlıdır.
Doğru seçenekte belirtilen çizgisel hızın artması (enlem etkisi), güneş ışınlarının düşme açısının büyümesi (enlem etkisi) ve yerel saatin ileri olması (boylam etkisi) durumları yalnızca matematiksel konum verileriyle doğrudan hesaplanan ve değişmeyen durumlardır. Bu nedenle yalnızca mutlak konumun birer sonucudurlar.

Step-by-Step Solution

1
Şehirlerin coğrafi koordinatlarını ve birbirlerine göre konumların�� belirleme.
Zonguldak daha kuzeyde ve batıda yer alırken, Şanlıurfa daha güneyde ve doğuda yer alır.
Gözlemlenen değişimlerin enlem ve boylam ilişkisini kurabilmek için yön tayini yapılması gerekir.
2
Enlem farkına bağlı olarak çizgisel hız ve güneş açısı değişimlerini analiz etme.
Güneye (Şanlıurfa'ya) gidildiğinde Ekvator'a yaklaşıldığı için çizgisel dönüş hızı artar; 21 Aralık'ta güneş ışınlarının dik geldiği Güney Yarım Küre'ye yaklaşıldığı için öğle vakti düşme açısı büyür.
Bu iki durum doğrudan enlem derecesinin yani mutlak konumun bir sonucudur.
3
Boylam farkına bağlı olarak yerel saat değişimini analiz etme.
Doğuya (Şanlıurfa'ya) gidildiğinde yerel saatin daha ileri olduğu gözlemlenir.
Dünya'nın batıdan doğuya doğru dönmesi nedeniyle doğudaki noktaların yerel saati her zaman daha ileridir, bu durum boylam derecesine (mutlak konuma) bağlıdır.
4
Sıcaklık ve iklim özelliklerindeki değişimin kökenini ayırt etme.
Şanlıurfa'da karasallığa bağlı olarak yıllık sıcaklık farkının fazla olması göreceli (özel) konumla ilgilidir.
Denizellik ve karasallık özellikleri enlem veya boylamla açıklanamaz; karaların ve denizlerin dağılışı ile yükselti gibi göreceli konum şartlarına bağlıdır.

Key Concept

Türkiye'nin Mutlak Konumu ve Sonuçları (Enlem ve Boylam Etkileri ile Göreceli Konum Ayrımı)
Question 10Question →

Dünya'nın küresel şekline bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve buna bağlı olarak sıcaklık değerleri genel olarak azalır. Bu durum 'enlem-sıcaklık ilişkisi' olarak adlandırılır. Ancak bir yerin sıcaklığı sadece enlemle açıklanamaz; yükselti, denizellik-karasallık ve rüzgarlar gibi göreceli (özel) konum şartları da sıcaklık üzerinde etkilidir. Bu durum bazen enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen ters düşen sonuçlar ortaya çıkarır.

Buna göre, Türkiye'de yaşanan aşağıdaki durumlardan hangisi enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşen bir duruma örnek gösterilebilir?

Show answer & explanation

Answer: Kış mevsiminde Samsun'un ortalama sıcaklığının Sivas'tan daha yüksek olması

Answer

Kış mevsiminde Samsun'un ortalama sıcaklığının Sivas'tan daha yüksek olması
Samsun'un kış sıcaklığının Sivas'tan yüksek olması durumu enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşer. Samsun daha kuzeyde yer aldığı için normalde daha soğuk olması gerekirken; deniz kıyısında yer alması (denizellik) ve yükseltisinin az olması nedeniyle daha sıcaktır. Bu durum göreceli (özel) konum etkisiyle açıklanır.

Step-by-Step Solution

1
Konumların enlem derecelerini karşılaştırma
Samsun Türkiye'nin kuzeyinde (yaklaşık 41∘41^\circ Kuzey enlemi), Sivas ise daha güneyinde (yaklaşık 39∘39^\circ Kuzey enlemi) yer almaktadır.
Enlem-sıcaklık ilişkisini değerlendirmek için öncelikle merkezlerin Ekvator'a olan yakınlıklarını belirlemek gerekir.
2
Enlem-sıcaklık ilişkisine göre beklenen durumu belirleme
Normal şartlarda enlem etkisine bağlı olarak daha güneydeki Sivas'ın kış sıcaklıklarının, daha kuzeydeki Samsun'dan yüksek olması beklenir.
Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçüleceği için sıcaklığın azalması gerekir.
3
Gerçekleşen durumun nedenini göreceli konum şartlarıyla açıklama
Samsun'un deniz kıyısında yer alması (denizellik) ve yükseltisinin az olması, karasal ve yüksek bir konumda olan Sivas'a göre kışın daha sıcak olmasını sağlar.
Gerçek sıcaklık dağılışında sadece enlem değil, göreceli konum faktörleri de (denizellik, karasallık, yükselti) etkilidir. Bu durum enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşer.

Key Concept

Enlem-sıcaklık ilişkisi ve bu ilişkiye ters düşen özel konum şartları
Question 11Question →

Aşağıdaki sol sütunda enlemin etkilerine bağlı olarak gerçekleşen coğrafi durumlar, sağ sütunda ise bu durumların temel nedenleri verilmiştir. Buna göre, coğrafi durumları ortaya çıkaran temel nedenlerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Hatay'dan Sinop'a doğru gidildikçe öğle vaktinde yatay düzleme dikilen cisimlerin gölge boyunun uzaması
Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe uzaması
Mersin'den Samsun'a giden bir gözlemcinin güneşin doğuş ve batış (grup ve tan) sürelerinin uzadığını görmesi
Akdeniz'in ortalama tuzluluk oranının Karadeniz'in tuzluluk oranından daha yüksek olması

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirmeler sırasıyla şu şekildedir: Hatay'dan Sinop'a gidildikçe gölge boyunun uzaması, Güneş ışınlarının düşme açısının daralmasıyla; Güneş ışınlarının atmosferdeki yolunun uzaması, tutulma oranının enleme bağlı olarak artmasıyla; Samsun'da grup ve tan sürelerinin uzun olması, çizgisel dönüş hızının kutuplara doğru azalmasıyla; Akdeniz'in Karadeniz'den daha tuzlu olması ise sıcaklık ve buharlaşmanın enleme bağlı olarak kutuplara doğru azalmasıyla eşleşir.
Doğru eşleştirmeler coğrafi olguların enlemle olan doğrudan ilişkisine dayanır. Gölge boyunun değişimi Güneş ışınlarının geliş açısıyla, atmosferdeki yol tutulma oranıyla, alacakaranlık süresi çizgisel hızla, tuzluluk ise sıcaklık ve buharlaşma ilişkisiyle doğrudan bağlantılıdır.

Step-by-Step Solution

1
Hatay ve Sinop arasındaki gölge boyu farkını analiz etmek.
Gölge boyunun kuzeye gidildikçe uzamasının, enlemin büyümesi sonucu Güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.
Enlem ve Güneş ışınlarının geliş açısı arasındaki temel ilişkiyi kurarak birinci çifti belirlemek.
2
Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun kutuplara doğru uzamasının sonucunu değerlendirmek.
Yolun uzamasının atmosferdeki tutulma ve enerji kaybı oranını artırdığı belirlenmiştir.
Dünya'nın şekli ve enlem derecelerinin ışınların atmosferde aldığı yola etkisini saptamak.
3
Mersin ve Samsun arasındaki grup ve tan sürelerinin değişimini incelemek.
Kuzeydeki Samsun'da çizgisel dönüş hızının daha yavaş olmasından ötürü Güneş'in ufuk çizgisindeki hareketinin yavaşladığı ve alacakaranlık süresinin uzadığı gözlemlenmiştir.
Çizgisel hız ile enlem arasındaki ters orantılı ilişkiyi açıklamak.
4
Akdeniz ve Karadeniz'in tuzluluk oranlarını enlem bağlamında karşılaştırmak.
Akdeniz'in Ekvator'a yakınlığı nedeniyle daha fazla güneş enerjisi aldığı, buharlaşmanın fazla olduğu ve buna bağlı tuzluluğin yüksek olduğu görülmüştür.
Sıcaklık, buharlaşma ve tuzluluk arasındaki nedensellik ilişkisini enleme dayandırmak.

Key Concept

Enlemin sıcaklık, çizgisel hız, gölge boyu ve güneş ışınlarının düşme açısı üzerindeki etkileri.
Estimated Time:2m 0s
Question 12Question →

Türkiye’de enlemin etkisine bağlı olarak Ekvator’dan kutuplara doğru (güneyden kuzeye) gidildikçe sıcaklık değerlerinin genel olarak azalması beklenir. Ancak yükselti, karasallık ve denizellik gibi göreceli konum özellikleri bu durum üzerinde sapmalara neden olabilir.

Aşağıda, Türkiye’deki üç farklı merkezin enlem dereceleri ve yıllık ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

* Antalya: 36∘ 53′36^\circ\ 53' K →\rightarrow 187 ∘C18{}7\ ^\circ\text{C}
* Ankara: 39∘ 56′39^\circ\ 56' K →\rightarrow 120 ∘C12{}0\ ^\circ\text{C}
* Trabzon: 41∘ 00′41^\circ\ 00' K →\rightarrow 145 ∘C14{}5\ ^\circ\text{C}

Bu bilgilere göre, söz konusu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Ankara ile Trabzon arasındaki sıcaklık farkı enlem-sıcaklık ilişkisiyle çelişir ve bu durum göreceli konum özellikleri ile açıklanır.

Answer

Ankara ile Trabzon arasındaki sıcaklık farkı enlem-sıcaklık ilişkisiyle çelişir ve bu durum göreceli konum özellikleri ile açıklanır.
Trabzon'un Ankara'dan daha kuzeyde yer almasına karşın daha sıcak olması, enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen ters düşer. Bu durum, Trabzon'un deniz kıyısında (denizellik etkisiyle nemli ve ılıman) bulunması ve yükseltisinin Ankara'ya göre çok daha az olması gibi göreceli konum etkenleriyle açıklanır. Dolayısıyla, Ankara ve Trabzon arasındaki bu sıcaklık ilişkisinin enlemle çeliştiğini ve göreceli konumla açıklandığını belirten yargı doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Merkezlerin enlem derecelerini karşılaştırarak Ekvator'a olan konumlarını sıralamak.
Antalya (36∘ 53′36^\circ\ 53' K) en güneyde, Ankara (39∘ 56′39^\circ\ 56' K) ortada, Trabzon (41∘ 00′41^\circ\ 00' K) ise en kuzeyde yer almaktadır.
Enlem-sıcaklık ilişkisini test etmek için öncelikle merkezlerin güneyden kuzeye doğru olan konumlarını netleştirmek gerekir.
2
Merkezlerin sıcaklık değerlerini enlem sıralamasıyla kıyaslamak.
Enlem kuralına göre güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın düzenli azalması beklenirken, Trabzon'un (145 ∘C14{}5\ ^\circ\text{C}) kendisinden daha güneyde bulunan Ankara'dan (120 ∘C12{}0\ ^\circ\text{C}) daha sıcak olduğu görülür.
Enlem etkisinin hangi merkezler arasında saptığını veya çeliştiğini belirlemek.
3
Çelişkinin nedenini coğrafi konum faktörleriyle ilişkilendirmek.
Trabzon'un deniz kıyısında yer alması (denizellik) ve yükseltisinin Ankara'ya göre az olması gibi göreceli konum özellikleri, enlem etkisinin sıcaklık üzerindeki kuralını bozmuştur.
Sıcaklık farkının enlemle mi yoksa göreceli konumla mı açıklandığını kesinleştirmek.

Key Concept

Enlem-Sıcaklık İlişkisi ve Göreceli Konum Sapmaları
Estimated Time:2m 0s
Question 13Question →

Aşağıdaki sol sütunda verilen coğrafi özellikleri ve durumları, sağ sütunda verilen doğru kavramlar veya matematiksel değerlerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

30∘30^\circ Doğu boylamında yer alan Kocaeli ile 45∘45^\circ Doğu boylamında yer alan Iğdır arasındaki yerel saat farkı
Başlangıç Meridyeni'nde (0∘0^\circ) yerel saat 10.0010.00 iken, aynı anda yerel saati 12.0012.00 olan boylam derecesi
Yerel saati 13.2013.20 olan bir merkeze göre, yerel saati 13.0013.00 olan başka bir merkezin konum farkı
Meridyenler arası ��izgisel mesafenin kutuplara doğru daralmasına rağmen, ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının Dünya'nın her yerinde 44 dakika olmasının temel nedeni

Matches

Show answer & explanation

Answer

Kocaeli ile Iğdır arasındaki yerel saat farkının 6060 dakika olması; yerel saati 12.0012.00 olan yerin 30∘30^\circ Doğu boylamı olması; saati 13.0013.00 olan merkezin diğeriyle 5∘5^\circ daha batıda olması ve 44 dakikalık sabit zaman farkının sebebinin çizgisel hızın azalması ve açısal hızın sabit kalması ile eşleşmesi doğru eşleştirmeyi oluşturur.
Doğru eşleştirmeler coğrafi konum ilkeleriyle tam uyumludur: 30∘30^\circ Doğu ile 45∘45^\circ Doğu arasında 6060 dakika fark bulunur. Başlangıç meridyeninden 22 saat ileri olan boylam 30∘30^\circ Doğu boylamıdır. Saat farkı 2020 dakika (5∘5^\circ) daha geri olan merkez, referans noktasına göre 5∘5^\circ daha batıda yer alır. Kutuplara doğru çizgisel hız azaldığı için meridyen mesafesi daralır fakat açısal hız sabit kaldığından ardışık meridyenler arası zaman farkı her enlemde 44 dakika olarak korunur.

Step-by-Step Solution

1
Boylam farkından yerel saat farkını hesaplama
45∘−30∘=15∘45^\circ - 30^\circ = 15^\circ boylam farkı bulunur. 15×4=6015 \times 4 = 60 dakika olarak yerel saat farkı hesaplanır.
Aynı yarım küredeki iki boylam arasındaki farkı bulmak için çıkarma işlemi yapılır ve her meridyen arası 44 dakika ile çarpılır.
2
Verilen saat farkından boylam derecesini ve yönünü bulma
Saat farkı 22 saat (120120 dakika) ve boylam farkı 30∘30^\circ olarak bulunur. Saat ileri olduğu için yön Doğu olarak belirlenir.
Daha doğudaki yerlerde yerel saat daima daha ileridir.
3
İki merkez arasındaki konum ilişkisini saat farkı cinsinden belirleme
2020 dakikalık zaman farkı 5∘5^\circ boylam farkına eşittir. Saati geri olan merkez batıdadır.
Yerel saatin daha geri olması, merkezin daha batıda yer aldığını gösterir.
4
44 dakikalık sabit zaman farkının fiziksel nedenini yorumlama
Çizgisel hızın kutuplara doğru azalmasıyla meridyenler arası mesafe daralsa da açısal hızın sabit kalmasıyla 44 dakikalık sürenin değişmediği belirlenir.
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı (açısal hız) her yerde sabittir.

Key Concept

Meridyenlerin özellikleri, yerel saat farkı hesaplama yöntemleri ve Dünya'nın dönüş hızının yerel saate etkisi.

Alternative Method

Yerel saat hesaplamalarında formül yerine doğrudan oran-orantı yöntemi (1 derece = 4 dakika ise X derece = Y dakika) kullanılabilir.
Estimated Time:2m 0s
Question 14Question →

Yerel saati 14.2014.20 olan 35∘35^\circ Doğu boylamı üzerindeki X merkezinden, yerel saati 12.4012.40 olan Y merkezine doğru hareket edilmektedir.

Buna göre, Y merkezinin üzerinde yer aldığı coğrafi boylam aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 10∘10^\circ Doğu boylamı

Answer

10∘10^\circ Doğu boylamı
İki merkez arasındaki yerel saat farkı olan 11 saat 4040 dakika (100100 dakika), boylam farkı olarak 25∘25^\circ yapar. Yerel saati daha geri olan Y merkezi, X merkezinin batısında yer aldığından, 35∘35^\circ Doğu boylamından 25∘25^\circ batıya gidilerek 10∘10^\circ Doğu boylamına ulaşılır.

Step-by-Step Solution

1
İki merkez arasındaki yerel saat farkını hesaplamak.
14.20−12.40=1 saat 40 dakika=100 dakika14.20 - 12.40 = 1\text{ saat } 40\text{ dakika} = 100\text{ dakika}
İki meridyen arasındaki zaman farkı sabit olduğu için öncelikle toplam zaman farkını bulmamız gerekir.
2
Zaman farkını boylam farkına dönüştürmek.
100 dakika/4 dakika=25∘100\text{ dakika} / 4\text{ dakika} = 25^\circ boylam farkı
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 44 dakika olduğundan, toplam dakika farkını 44'e bölerek boylam farkını buluruz.
3
Y merkezinin hangi yarım kürede ve boylamda olduğunu yön kurallarına göre belirlemek.
35∘ Dog˘u−25∘=10∘ Dog˘u boylamı35^\circ\text{ Doğu} - 25^\circ = 10^\circ\text{ Doğu boylamı}
Y merkezinin yerel saati (12.4012.40), X merkezinin yerel saatinden (14.2014.20) daha geridir. Yerel saatin geri olduğu merkezler daha batıda yer alır. Bu nedenle X merkezinin boylamından (35∘35^\circ Doğu) batıya doğru 25∘25^\circ gidilmelidir. Sonuç 0∘0^\circ meridyeninin doğusunda kaldığı için 10∘10^\circ Doğu boylamı olur.

Key Concept

Yerel saat hesaplamalarında boylam farkı bulma ve yön kuralları

Alternative Method

Zaman farkını doğrudan saat birimiyle oranlayarak da bulabiliriz: Her 15∘15^\circ boylam farkı 11 saate (6060 dakikaya) denk gelir. 11 saat 4040 dakikalık zaman farkı, 11 saat için 15∘15^\circ ve kalan 4040 dakika için (40/4=10∘40 / 4 = 10^\circ) olmak üzere toplam 25∘25^\circ boylam farkı oluşturur.
Estimated Time:1m 30s
Question 15Question →

Dünya üzerindeki farklı merkezlerin yerel saatleri, bulundukları boylam derecelerine ve saat dilimlerine göre değişiklik gösterir.

Buna göre, aşağıda konum özellikleri belirtilen merkezleri yerel saati en ileri olandan en geri olana doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Tokyo, Iğdır, Londra, New York
Verilen merkezlerin boylam dereceleri doğudan batıya doğru Tokyo (135∘135^\circ Doğu), Iğdır (45∘45^\circ Doğu), Londra (0∘0^\circ) ve New York (75∘75^\circ Batı) şeklindedir. Yerel saat doğuda daha ileri olduğundan, en ileri yerel saatten en geri olana doğru sıralama Tokyo, Iğdır, Londra ve New York olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Her merkezin boylam derecesini ve saat dilimi değerini belirleyin.
Tokyo: 135∘135^\circ Doğu (+9+9. saat dilimi), Iğdır: 45∘45^\circ Doğu (+3+3. saat dilimi), Londra: 0∘0^\circ (00. saat dilimi), New York: 75∘75^\circ Batı (−5-5. saat dilimi).
Merkezlerin konumlarını netleştirmek, yerel saatlerin karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
2
Dünya'nın dönüş yönünü dikkate alarak boylamları doğudan batıya doğru sıralayın.
Doğudan batıya sıralama: Tokyo (135∘135^\circ Doğu) -> Iğdır (45∘45^\circ Doğu) -> Londra (0∘0^\circ) -> New York (75∘75^\circ Batı).
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde yerel saat her zaman daha ileridir.
3
Sıralamanın doğruluğunu saat dilimi değerlerine göre teyit edin.
+9+9 (Tokyo) > +3+3 (Iğdır) > 00 (Londra) > −5-5 (New York) sıralaması elde edilir.
Pozitif saat dilimleri doğuyu, negatif saat dilimleri ise batıyı temsil eder ve sayısal olarak büyük olan saat diliminde saat daha ileridir.

Key Concept

Dünya'nın batıdan doğuya dönmesi nedeniyle yerel saat doğuda daha ileri, batıda ise daha geridir.
Estimated Time:2m 0s
Question 16Question →

Aşağıda verilen Türkiye'deki şehirleri, ekinoks tarihlerinde öğle vakti Güneş ışınlar��nı alma açılarının büyüklüğüne göre en geniş olandan en dar olana doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Ekinoks tarihlerinde öğle vakti Güneş ışınlarını alma açılarının en geniş olandan en dar olana doğru sıralanışı sırasıyla Mersin, Muğla, Kars ve Samsun şeklindedir.
Ekinoks tarihlerinde Güneş ışınlarının düşme açısı enleme göre değiştiğinden, Ekvator'a en yakın olan (en güneydeki) Mersin Güneş ışınlarını en büyük açıyla alır. Mersin'i sırasıyla enlem derecelerine göre Muğla, Kars ve Samsun takip eder.

Step-by-Step Solution

1
Verilen şehirlerin mutlak konum özelliklerine göre enlem derecelerini belirlemek.
Mersin yaklaşık 36.8∘36.8^\circ K, Muğla yaklaşık 37.2∘37.2^\circ K, Kars yaklaşık 40.6∘40.6^\circ K ve Samsun yaklaşık 41.3∘41.3^\circ K enlemlerindedir.
Ekinoks tarihlerinde Güneş ışınlarının öğle vakti düşme açısı doğrudan enlem derecesine bağlıdır ve formülü 90∘−enlem90^\circ - \text{enlem} şeklindedir.
2
Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de enlemin Güneş ışınlarının düşme açısı üzerindeki etkisini analiz etmek.
Güneyden kuzeye doğru gidildikçe enlem dereceleri büyür, bu durum Güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesine (daralmasına) neden olur.
Dünya'nın şekli nedeniyle Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe Güneş ışınlarının düşme açısı daralır.
3
Şehirleri enlem derecesi en küçük olandan (en güneydekinden) en büyük olana (en kuzeydekine) doğru sıralayarak nihai sırayı oluşturmak.
Mersin > Muğla > Kars > Samsun sıralaması elde edilir.
Enlem derecesi en küçük olan şehir Güneş ışınlarını en büyük açıyla alırken, enlem derecesi en büyük olan en kuzeydeki şehir en dar açıyla alır.

Key Concept

Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe Güneş ışınlarının düşme açısı daralmaktadır.
Estimated Time:1m 30s
Question 17Question →

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumu dikkate alındığında, coğrafi koordinatları yaklaşık olarak verilen Muğla (37∘37^\circ Kuzey enlemi, 28∘28^\circ Doğu boylamı) ile Kars (40∘40^\circ Kuzey enlemi, 43∘43^\circ Doğu boylamı) şehirleri karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi enlem farkına bağlı olarak ortaya çıkan ve yalnızca mutlak konumla açıklanabilen bir durumdur?

Show answer & explanation

Answer: Grup ve tan (alacakaranlık) sürelerinin Kars'ta Muğla'ya göre daha uzun olması

Answer

Grup ve tan (alacakaranlık) sürelerinin Kars'ta Muğla'ya göre daha uzun olması
Grup ve tan sürelerinin Kars'ta Muğla'ya göre daha uzun olması, çizgisel hızın enleme bağlı olarak kutuplara doğru azalmasının doğrudan bir sonucudur. Kars daha kuzeyde yer aldığı için çizgisel hızı daha azdır ve bu durum Güneş'in ufuk çizgisi üzerindeki doğuş/batış hareketinin daha yavaş görünmesine, dolayısıyla alacakaranlık sürelerinin uzamasına yol açar. Bu özellik göreceli konum şartlarından tamamen bağımsızdır.

Step-by-Step Solution

1
Şehirlerin enlem derecelerinin belirlenmesi.
Muğla 37∘37^\circ Kuzey enleminde, Kars ise 40∘40^\circ Kuzey enlemindedir. Kars, Ekvator'a daha uzak ve Kuzey Kutbu'na daha yakındır.
Enleme bağlı değişimleri incelemek için şehirlerin Ekvator'a göre konumlarının netleştirilmesi gerekir.
2
Çizgisel hız ile enlem ilişkisinin kurulması.
Dünya'nın küresel şeklinden dolayı Ekvator'dan kutuplara doğru çizgisel hız azalır. Dolayısıyla çizgisel hız Kars'ta (40∘40^\circ K) Muğla'ya (37∘37^\circ K) göre daha azdır.
Grup ve tan süreleri doğrudan çizgisel hıza bağlı olarak değişir.
3
Çizgisel hız farkının grup ve tan sürelerine etkisinin analiz edilmesi.
Çizgisel hızın daha düşük olduğu Kars'ta Güneş'in ufuk düzlemindeki hareketi daha yavaş gerçekleşir. Bu yavaşlık, alacakaranlık (grup ve tan) sürelerinin Kars'ta daha uzun yaşanmasına neden olur. Bu durum yükselti veya denizellik gibi göreceli konum şartlarından etkilenmez, yalnızca mutlak konumun sonucudur.
Ulaşılan sonucun göreceli konum faktörlerinden bağımsız olup olmadığının teyit edilmesi gerekir.

Key Concept

Türkiye'nin Mutlak Konumu ve Enlem Etkisi
Question 18Question →

Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun ortaya çıkardığı bazı coğrafi durumlar ile bu durumların ortaya çıkmasındaki temel göreceli konum faktörlerini eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

İzmir'den Van'a doğru gidildikçe s��caklık ortalamalarının düşmesi ve karın yerde kalma süresinin uzaması
Karadeniz kıyı kuşağında yıllık yağış miktarının Ege kıyı kuşa��ına göre belirgin derecede fazla olması
Hazar Havzası ve Orta Doğu petrol ile doğal gaz kaynaklarının Avrupa pazarlarına taşınmasında bir köprü görevi görmesi
İç Anadolu'nun iç kesimlerinde yıllık yağış miktarının az olması ve günlük sıcaklık farklarının yüksek seyretmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

İzmir ve Van arasındaki sıcaklık farkı yükseltiyle; Karadeniz ile Ege kıyılarındaki yağış farkı dağların uzanış doğrultusuyla; enerji koridoru olma durumu kıtalararası jeopolitik kavşak konumuyla; İç Anadolu'daki kuraklık ve karasallık ise çevredeki dağ sıralarının nemli havayı engellemesiyle eşleşmektedir.
İzmir ve Van arasındaki sıcaklık farkı yükseltinin artmasıyla; Karadeniz ile Ege arasındaki yağış farkı dağların uzanış yönüyle; enerji koridoru konumu stratejik kıtalararası geçiş koridoru olmasıyla; İç Anadolu'daki karasallık ise çevreleyen dağların nemli havayı kesmesiyle eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci ifadenin analizi
İzmir ve Van yaklaşık aynı enlemdedir. Sıcaklık ve kar örtüsü sürelerindeki fark enlemle açıklanamaz; bu fark batıdan doğuya doğru yükseltinin artmasından kaynaklanır. Dolayısıyla bu ifade batıdan doğuya yükseltinin artmasıyla eşleşir.
Aynı enlem üzerindeki sıcaklık farklarını göreceli konum faktörleriyle açıklamak.
2
İkinci ifadenin analizi
Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel uzanarak denizden gelen nemli rüzgarları dik karşılar ve bol yağış alır. Ege'de ise dağlar kıyıya dik uzandığı için nemli hava içeri sokulur ve kıyıda aşırı yağış birikmez. Bu durum dağların uzanış doğrultusuyla eşleşir.
Yıllık yağış miktarı ve dağılışında dağların uzanış doğrultusunun etkisini saptamak.
3
Üçüncü ifadenin analizi
Enerji koridoru ve transit ticaret yolları, Türkiye'nin enerji üreten ülkeler ile tüketen Avrupa arasında jeopolitik ve stratejik bir geçiş noktasında bulunmasının bir sonucudur.
Ekonomik ve ulaşım coğrafyası özelliklerini Türkiye'nin kıtalararası jeopolitik konumuyla ilişkilendirmek.
4
Dördüncü ifadenin analizi
İç Anadolu Bölgesi'nin etrafının Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları ile çevrili olması, denizel etkilerin içeriye sokulmasını engeller. Bu durum karasallığa ve yağış azlığına yol açar.
Yer şekillerinin çevreye göre çanak durumunda bulunmasının nemlilik ve yağış üzerindeki etkisini belirlemek.

Key Concept

Türkiye'de göreceli konuma bağlı yükselti, karasallık-denizellik, yer şekillerinin uzanış doğrultusu ve jeopolitik konum faktörlerinin coğrafi sonuçları.
Coğrafi Konum Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin