Examkin

Question

Difficulty: MediumKayaçlar ve Özellikleri

Kayaçların mineral bileşimi, gözeneklilik derecesi ve sertlik gibi fiziksel-kimyasal özellikleri, dış kuvvetlerin aşındırma faaliyetleri altındaki dirençlerini doğrudan belirler. Bu durum, farklı kayaç yapısına sahip bölgelerde birbirinden farklı yer şekillerinin ve hidrografik özelliklerin ortaya çıkmasına neden olur.

Buna göre, Türkiye'de kayaç özelliklerinin yer şekli ve çevre üzerindeki etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Teke ve Taşeli platolarında yüzey sularının az olması, kalker kayaçlarının yüksek sızdırma kapasitesi ve kimyasal olarak kolay çözünebilen çatlaklı yapısıyla ilişkilidir.
  2. B
    Kapadokya yöresindeki peri bacalarının gövde kısmını oluşturan tüfler kolay aşınabilirken, şapka kısmındaki bazaltların aşınmaya karşı daha dirençli olması bu şekillerin dikey yönde gelişmesini sağlamıştır.
  3. C
    Doğu Karadeniz'in dik yamaçlarında yaygın olan kil taşlarının, bünyesine su aldığında şişerek geçirimsiz bir tabaka oluşturması heyelan olaylarını kolaylaştırıcı bir etkendir.
  4. Güneydoğu Anadolu'da geniş yer kaplayan bazalt platoları, bazaltın kimyasal çözünmeye karşı çok dayanıksız olması ve suyla temas ettiğinde hızla erimesi nedeniyle yaygın karstik obrukların oluştuğu alanlardır.Answer
  5. E
    Aydın Dağları çevresindeki granit bloklarının fiziksel ve kimyasal yollarla aşınmasıyla oluşan tor topografyası, iç püskürük kaya��ların yüzeye çıktıktan sonra dış kuvvetlerle şekillenebileceğini gösterir.

Answer

Güneydoğu Anadolu'daki bazalt platolarında bazaltın kimyasal çözünmeyle eriyip yaygın karstik obruklar oluşturduğunu belirten ifade yanlıştır. Karstik obruklar kimyasal tortul kayaçların (kalker, jips vb.) çözünmesiyle meydana gelir, bazalt gibi volkanik kayaçlarda görülmez.
Güneydoğu Anadolu'da geniş yer kaplayan bazalt platolarındaki bazalt kayaçları magmatik (dış püskürük) kökenlidir ve karstik aşınım süreçlerine (erimeye) maruz kalmazlar. Karstik obruklar ise kalker veya jips gibi kolay çözünebilen kimyasal tortul kayaçların bulunduğu alanlarda yer altı mağara tavanlarının çökmesiyle oluşur. Bu nedenle bazaltın kimyasal çözünmeyle eriyip obruklar oluşturduğu yönündeki ifade tamamen yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Kayaç türlerinin sınıflandırılmasını analiz edin.
Kalker, jips ve kaya tuzu kimyasal tortul kayaçlardır. Bazalt, andezit ve tüf ise magmatik (volkanik) kayaçlardır. Kil taşı fiziksel tortul kayaçtır. Granit ise iç püskürük magmatik kayaçtır.
Soruda geçen kayaç türlerinin kökenini ve temel özelliklerini bilmek doğru değerlendirme yapmak için gereklidir.
2
Kayaç özellikleri ile yer şekli/hidrografya ilişkisini inceleyin.
Teke ve Taşeli'de kalker nedeniyle yüzey sularının yeraltına sızması, Kapadokya'da tüf-bazalt ilişkisiyle peri bacalarının oluşumu, Doğu Karadeniz'de kil taşının geçirimsiz yapısıyla heyelana yol açması ve Aydın Dağları'nda granit aşınımıyla tor topografyası oluşması coğrafi gerçeklerle tam uyuşmaktadır.
Seçeneklerdeki doğru (ulaşılabilir) coğrafi yargıları elemek için bu ilişkiler tespit edilir.
3
Karstik şekillerin oluşum koşullarını değerlendirin.
Obruk gibi karstik şekiller sadece kolay çözünebilen kimyasal tortul kayaçların olduğu sahalarda oluşur. Bazalt gibi volkanik kayaçların yaygın olduğu alanlarda bu tarz karstik şekiller gelişmez. Dolayısıyla bazalt platolarında karstik obrukların yaygın olduğunu savunan ifade yanlıştır.
Yanlış olan ve soru kökünde bizden istenen seçeneği belirlemek için erime özelliğinin sadece kimyasal tortul kayaçlara özgü olduğunu saptamak gerekir.

Key Concept

Kayaçların fiziksel ve kimyasal özelliklerinin (geçirgenlik, direnç, eriyebilirlik) yeryüzü şekillerinin ve hidrografik özelliklerin oluşumu üzerindeki doğrudan etkisi.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Kayaçlar ve Özellikleri

More questions from this topic