Kritisizm (Eleştiricilik)

Kant, bilginin oluşum sürecini açıklarken ne tek başına aklın ne de tek başına duyumların yeterli olduğunu savunur. Ona göre bilgi, dış dünyadan gelen duyusal verilerin zihnin doğuştan getirdiği kategoriler tarafından işlenmesiyle kurulur. Filozof bu durumu 'Görüsüz kavramlar boş, kavramsız görüler kördür.' sözüyle özetler.

Buna göre Kant'ın kritisizm (eleştiricilik) felsefesinin temel iddiası aşağıdakilerden hangisidir?

Kant, rasyonalizmin aklı tek kaynak gören dogmatik tavrı ile empirizmin deneyi tek kaynak gören sınırlı yaklaşımını eleştirerek yeni bir bilgi kuramı geliştirmi��tir. Ona göre bilgi, duyularımız aracılığıyla dış dünyadan gelen ham verilerin aklın apriori (deney öncesi) formları tarafından işlenmesiyle oluşur.

Buna göre, kritisizmin bilgi anlayışını en iyi özetleyen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

İnsan bilgisi, ne yalnızca dış dünyadan gelen duyusal izlenimlerin zihinde pasif bir şekilde birikmesiyle ne de zihnin dış dünyadan bağımsız olarak ürettiği soyut kavramlarla açıklanabilir. Duyu organlarımız bize dış dünyanın ham malzemesini sunar; zihin ise doğuştan getirdiği zaman, mekân ve anlama yetisinin kategorileriyle bu ham malzemeyi işler, düzenler ve anlamlı bir bilgi hâline getirir. Zihnin bu aktif yapısı olmaksızın duyularımız bize sadece düzensiz bir algı yığını sunar; duyuların getirdiği içerik olmaksızın da zihinsel kavramlarımız içi boş kalıplardan ibaret kalır.

Bu parçada savunulan bilgi görüşüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Kant, bilginin sınırlarını ve kaynağını sorgularken insan zihninin kurucu rolünü ön plana çıkarır. Ona göre, bilginin oluşumu için deneyim yoluyla gelen duyusal veriler şarttır; ancak bu veriler zihnin apriori (deney öncesi) formları ve kategorileri tarafından işlenmedikçe anlamsız birer yığından ibarettir. Zihin duyulardan gelen malzemeyi kendi yasalarına göre düzenleyerek bilgiye dönüştürür. Dolayısıyla insan, nesneleri 'kendilerinde oldukları gibi' (numen) değil, zihninin kurucu yapısının izin verdiği biçimde yani 'görünüşler' (fenomen) olarak bilir.

Bu parçadan hareketle Kant'ın kritisizmiyle ilgili;

I. Bilgi, sujeden (özne) bağımsız nesnel bir gerçekliğin zihne doğrudan yansımasıdır.
II. Bilginin inşasında akıl aktif bir biçimlendirici, deney ise bu biçimlendirme için gerekli içeriği sağlayan bir kaynaktır.
III. İnsan zihni, kendi sınırlarını aşan metafiziksel alanın (numen) kesin bilgisine deneyüstü akıl yoluyla ulaşabilir.

yargılarından hangileri savunulabilir?

Bilginin ham maddesi duyular ve deneyimler aracılığıyla dış dünyadan gelir. Ancak bu ham madde, zihnin doğuştan getirdiği akıl kalıpları (kategoriler) tarafından işlenip şekillendirilmedikçe anlamlı bir bilgi hâline gelemez. Ne tek başına deney ne de tek başına akıl bilgiyi açıklamaya yeterlidir.

Bu parçada açıklanan bilgi görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir çevirmen, elinde çevirecek yabancı bir metin bulunmadıkça ne kadar iyi dil bilgisi kurallarına sahip olursa olsun hiçbir çeviri yapamaz. Öte yandan, önünde duran yabancı metnin dil bilgisi kurallarından tamamen yoksun olan biri için o metin, yalnızca anlamsız işaretler yığınından ibaret kalacaktır. Gerçek ve anlamlı bir çeviri, ancak dışarıdan gelen metnin, çevirmenin zihnindeki dil bilgisi yapılarıyla işlenip sentezlenmesi sayesinde mümkündür.

Bu benzetme, Immanuel Kant'ın bilgi felsefesindeki görüşleri açısından değerlendirildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisini desteklemek amacıyla kullanılabilir?

Bir heykeltıraşın mermeri şekillendirmesi gibi, insan zihni de dış dünyadan gelen kaotik duyum akışını kendi kalıplarına dökerek anlamlı bir nesneler dünyası inşa eder. Zihnin bu apriori (deney öncesi) biçimlendirici yapıları olmasaydı, algıladığımız evren düzensiz bir duyum yığınından ibaret kalırdı. Ancak bu yapılar, şekillendirecekleri duyusal bir malzeme olmadığında kendi başlarına içi boş birer formdan ibarettir. Bu nedenle bilgi, ne sadece zihnin kendi içine dönük düşünmesinden ne de sadece dış dünyanın pasif bir şekilde algılanmasından doğar.

Bu parçada savunulan görüş doğrultusunda, bilginin kaynağı ve yapısına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir heykeltıraşın heykel yapabilmesi için hem işleyeceği bir mermer bloğa (malzeme) hem de bu mermere vereceği biçimi tasarlayan zihinsel gücüne (form) ihtiyacı vardır. Yalnızca mermerin varlığı bir heykel oluşturmaya yetmeyeceği gibi, malzemenin olmadığı durumlarda sadece heykel fikri de somut bir sanat eseri ortaya koyamaz.

Buna göre, parçadaki heykeltıraş benzetmesi bilgi felsefesindeki görüşlerden hangisinin bilgi edinme sürecine dair yaklaşımını örneklendirir?

Bir fotoğraf makinesinin net bir görüntü kaydedebilmesi için hem dış dünyadan gelen ��şığa hem de bu ışığı toplayıp işleyecek dahili bir mercek ve sensör sistemine ihtiyacı vardır. Karanlık bir odada ışık olmadan makinenin mekanizması tek başına hiçbir şey kaydedemez; diğer yandan, makine olmadan boşluğa yayılan ışık dalgaları da bir fotoğraf karesi oluşturamaz.

Bu benzetmede dile getirilen durum, bilgi felsefesindeki aşağıdaki yaklaşımlardan hangisinin bilgi edinme sürecine dair görüşünü destekler?

Bir terzinin diktiği elbise, hem dışarıdan temin edilen kumaşa hem de bu kumaşı biçimlendirecek dikim kalıplarına bağlıdır. Kumaş (malzeme) olmaksızın sadece kalıplarla bir elbise ortaya konamaz; aynı şekilde, herhangi bir dikim kalıbı olmaksızın rastgele bir araya getirilen kumaş parçalarından da giyilebilir, bütünlüklü bir kıyafet elde edilemez.

Bu benzetmeden yola çıkılarak Immanuel Kant'ın kritisizm felsefesine dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?