Examkin

Cümlenin Ögeleri

60 questions

All types60Multiple choice41Matching10Ordering3Fill in the blank6
Question 1Question →

Komşumuzun bahçesindeki büyük elma ağacı, bu mahallenin en yaşlı üyesiydi.

Bu cümlenin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: bu mahallenin en yaşlı üyesiydi

Answer

bu mahallenin en yaşlı üyesiydi
Cümlenin yüklemi olan 'bu mahallenin en yaşlı üyesiydi' söz öbeği, hem isim hem de sıfat tamlaması unsurlarını barındıran bir bütündür. Türkçe dil bilgisinde cümlenin ögeleri bulunurken tamlamalar ve söz öbekleri bölünemez. Bu nedenle tamlamanın tamamı yüklem görevindedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki ek fiil almış ya da çekimlenmiş yargı bildiren kelimeyi veya kelime grubunu tespit etmek.
'üyesiydi' sözcüğü ek fiil alarak yüklem olmaya aday ana unsurdur.
Yüklem, cümlenin temel yargısını taşıyan ögedir.
2
'üyesiydi' sözcüğünün bir tamlama veya söz öbeği oluşturup oluşturmadığını incelemek.
'mahallenin üyesi' belirtili isim tamlamasıdır. 'bu' sözcüğü tamlayanın sıfatı, 'en yaşlı' ise tamlananın sıfatıdır.
Söz öbekleri ve tamlamalar bir bütün olarak anlam taşıdığı için cümlenin ögeleri bulunurken bölünemezler.
3
Tüm tamlama grubunu tek bir parça halinde yüklem olarak belirlemek.
Yüklem 'bu mahallenin en yaşlı üyesiydi' olarak belirlenir.
Bölünemeyen bu tamlama grubu cümlenin yargı bildiren kısmını tamamen kapsamaktadır.

Key Concept

Ögeler belirlenirken isim ve sıfat tamlaması gibi söz öbeklerinin bölünmezliği kuralı.
Question 2Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, bir sıfat tamlamasından oluşmaktadır?

Show answer & explanation

Answer: Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla şekillenen bu küçük sahil kasabası, çocukluğumda hayallerimi süsleyen huzurlu bir sığınaktı.

Answer

Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla şekillenen bu küçük sahil kasabası, çocukluğumda hayallerimi süsleyen huzurlu bir sığınaktı.
Yüklemi sıfat tamlaması olan cümle belirlenmiştir. 'Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla şekillenen bu küçük sahil kasabası, çocukluğumda hayallerimi süsleyen huzurlu bir sığınaktı.' cümlesinde yüklem 'çocukluğumda hayallerimi süsleyen huzurlu bir sığınaktı' ifadesidir. Bu öbekte 'sığınak' ismi, önüne gelen sıfat-fiil grubu ve niteleme sıfatlarıyla nitelenerek bir sıfat tamlaması oluşturmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki tüm cümlelerin yüklemleri ve onları oluşturan kelime grupları belirlenir.
Cümlelerin yüklemleri sırasıyla şunlardır: 'çocukluğumda hayallerimi süsleyen huzurlu bir sığınaktı', 'yazarın mektuplarındaki samimi ifadelerdi', 'doğadaki karmaşık düzeni anlamlandırmaya çalışmaktır', 'yansıtmaktadır', 'adeta terk edilmiş eski bir liman gibiydi'.
Yüklemin yapısını doğru inceleyebilmek için cümlenin ögelerini ayırırken tamlamaları, birleşik fiilleri veya edat öbeklerini bölmemek gerekir.
2
Belirlenen yüklemlerin hangi sözcük grubundan oluştukları dil bilgisi kurallarına göre analiz edilir.
Belirlenen yüklemlerden ilki sıfat tamlaması, ikincisi isim tamlaması, üçüncüsü isim-fiil grubu, dördüncüsü çekimli fiil, beşincisi ise edat grubudur.
Soruda bizden yüklemi sıfat tamlaması olan seçeneği bulmamız istenmiştir; buna göre doğru seçeneğe ulaşılır.

Key Concept

Cümlenin yüklemini bulma ve yüklemin hangi sözcük grubundan (tamlama, edat öbeği vb.) oluştuğunu belirleme.
Question 3Question →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan öznelerin türünü belirleyerek cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun terimlerle doldurunuz.

Fill in the blanks below

I. 'Sınıfın duvarları hafta sonu boyandı.' cümlesindeki 'Sınıfın duvarları' öznesi, işi yapan değil işten etkilenen olduğu için olarak adlandırılır. II. 'Çocuklar bahçede neşeyle koşuyordu.' cümlesindeki 'Çocuklar' öznesi ise işi doğrudan gerçekleştirdiği için olarak adlandırılır.
Show answer & explanation

Answer

İlk boşluğa 'sözde özne', ikinci boşluğa ise 'gerçek özne' terimleri getirilmelidir.
İlk cümlede iş başkası tarafından yapılmış olup özne bu işten etkilendiği için 'sözde özne'; ikinci cümlede ise işi bizzat özne gerçekleştirdiği için 'gerçek özne' terimleri getirilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümledeki yüklemi ve özneyi bulma
I. cümlede 'boyandı' yüklemdir. 'Boyanan ne?' sorusuna cevap veren 'Sınıfın duvarları' ifadesi öznedir.
Özne türünü belirlemek için öncelikle cümledeki temel ögelerin (yüklem ve özne) doğru tespit edilmesi gerekir.
2
İlk cümledeki öznenin türünü belirleme
'Boyama' eylemini gerçekleştiren 'Sınıfın duvarları' değildir. Duvarlar bu işten etkilenen durumundadır ve yüklemde edilgenlik eki (-n) bulunmaktadır. Bu nedenle özne 'sözde özne'dir.
Yüklemi edilgen çatılı olan cümlelerde işi bizzat yapmayıp işten etkilenen özneye sözde özne denir.
3
İkinci cümledeki yüklemi ve özneyi bulma
II. cümlede 'koşuyordu' yüklemdir. 'Koşan kim?' sorusuna cevap veren 'Çocuklar' ifadesi öznedir.
İkinci cümledeki öznenin türünü saptamak için özneyi belirlemeliyiz.
4
İkinci cümledeki öznenin türünü belirleme
'Koşma' eylemini bizzat gerçekleştiren 'Çocuklar'dır. Bu nedenle bu özne 'gerçek özne'dir.
Eylemi doğrudan gerçekleştiren veya yargının doğrudan muhatabı olan özneye gerçek özne denir.

Key Concept

Cümlenin ögelerinden özne; eylemi bizzat yapan (gerçek özne) veya edilgen çatılı cümlelerde eylemden etkilenen (sözde özne) ögedir.
Estimated Time:45s
Question 4Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Tören için hazırlanan büyük salon sabahın erken saatlerinde süslendi.

Answer

Tören için hazırlanan büyük salon sabahın erken saatlerinde süslendi.
Sözde özne, edilgen çatılı (yükleminde -l veya -n eki bulunan) cümlelerde işi yapanın belli olmaması durumunda işten etkilenen ögenin özne kabul edilmesiyle oluşur. 'Tören için hazırlanan büyük salon sabahın erken saatlerinde süslendi' cümlesindeki 'süslendi' yüklemi edilgen çatılıdır ve süsleme işini yapan kişi veya kişiler belli değildir. Bu durumda süsleme işinden etkilenen 'Tören için hazırlanan büyük salon' ögesi sözde özne olur.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini bulmak ve çatısını incelemek
Cümlenin yüklemi 'süslendi' sözcüğüdür. 'Süslemek' fiili '-n' edilgenlik ekini alarak 'süslenmek' haline gelmiş ve edilgen çatılı olmuştur.
Sözde özne sadece edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde bulunur.
2
Yükleme özneyi bulduracak soruyu sormak
'Süslenen ne?' sorusuna verilen cevap 'Tören için hazırlanan büyük salon' ifadesidir.
Yükleme sorulan 'olan ne / yapan kim?' soruları cümlenin öznesini buldurur.
3
Öznenin türünü belirlemek
Süsleme eylemini gerçekleştiren kişi veya kişiler (işi yapan) cümlede belirtilmemiştir. 'Tören için hazırlanan büyük salon' ögesi bu işten etkilenen durumundadır, dolayısıyla sözde öznedir.
Edilgen cümlelerde işi yapan belli olmadığından, eylemden etkilenen öge sözde özne kabul edilir.

Key Concept

Edilgen çatılı cümlelerde yükleme sorulan özne sorusuyla bulunan ve eylemden etkilenen öge 'sözde özne'dir.
Question 5Question →

Sözde özne; yüklemi edilgen çatılı olan cümlelerde bulunur. Bu cümlelerde yüklemin bildirdiği işi doğrudan gerçekleştiren varlık (gerçek özne) belirtilmez; işten etkilenen unsur, özne görevini üstlenir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemin bildirdiği işi doğrudan gerçekleştirmeyen, eylemden etkilenen bir özne (sözde özne) kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Geniş caddedeki asırlık çınarlar, fırtınaya karşı önlem amacıyla geçen hafta budandı.

Answer

Geniş caddedeki asırlık çınarlar, fırtınaya karşı önlem amacıyla geçen hafta budandı.
Asırlık çınarların budanmasıyla ilgili cümlede yüklem olan 'budandı' fiili edilgen çatılıdır. Budama işini yapan kişi veya kişiler cümlede belirtilmemiştir. Eylemden etkilenen 'Geniş caddedeki asırlık çınarlar' söz öbeği cümle içinde sözde özne görevindedir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki yüklemleri bulup çatı özelliklerini belirleme
'budandı' yüklemi '-n' edilgenlik ekini alarak edilgen çatılı olmuştur; diğer seçeneklerdeki 'verdi', 'buldu', 'yağdı', 'seslendirdi' yüklemleri ise etken çatılıdır.
Sözde özne yalnızca edilgen çatılı yüklemlere sahip cümlelerde bulunabilir.
2
Edilgen yükleme özneyi bulmak için soru yöneltme
'budandı' yüklemine 'Budanan ne?' sorusu sorulduğunda 'Geniş caddedeki asırlık çınarlar' yanıtı alınır.
Özne, yükleme sorulan 'ne/kim' sorularıyla tespit edilir.
3
Öznenin eylemi kendi yapıp yapmadığını denetleme
Asırlık çınarlar budama eylemini kendi kendine gerçekleştiremez; bu iş başkası tarafından yapılmıştır ve çınarlar bu eylemden etkilenmektedir. Bu nedenle bu öge sözde öznedir.
Edilgen cümlelerde işi yapan belli olmadığından, işten etkilenen öge sözde özne görevini üstlenir.

Key Concept

Edilgen çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelerde, işi yapan gizli veya gerçek bir özne bulunmaz; işten etkilenen nesne durumundaki öge sözde özne adını alır.
Estimated Time:2m 0s
Question 6Question →

Aşağıdaki cümlelerde belirlenen öznelerin türünü (gerçek özne, gizli özne, sözde özne) ilgili boşluklara yazınız.

Fill in the blanks below

I. Yıllardır ��zerinde çalışılan bilimsel makale geçen hafta uluslararası saygın bir dergide yayımlandı. (Bu cümledeki özne, öznedir.)
II. Şair, çocukluk yıllarının geçtiği o sakin kasabayı yeni şiir kitabında uzun uzun anlatmış. (Bu cümledeki özne, öznedir.)
III. Bu zorlu sınavı kazanabilmek için kütüphanede gece gündüz demeden büyük bir azimle çalışıyordu. (Bu cümledeki özne, öznedir.)
Show answer & explanation

Answer

I. cümledeki özne 'sözde özne', II. cümledeki özne 'gerçek özne', III. cümledeki özne ise 'gizli özne' olarak tamamlanmalıdır.
Birinci cümlede işi yapan belli olmadığı için 'sözde', ikinci cümlede işi yapan açıkça belirtildiği için 'gerçek', üçüncü cümlede ise yazılmayıp yüklemden anlaşıldığı için 'gizli' özne kullanımı doğru cevapları oluşturmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlenin yüklemi olan 'yayımlandı' fiili incelenir.
Fiilde edilgenlik eki (-n) olduğu ve yayımlama işini gerçekleştiren gerçek kişi cümlede bulunmadığı için eylemden etkilenen 'Yıllardır üzerinde çalışılan bilimsel makale' ögesi sözde öznedir.
Yüklemin çatı özelliğine göre özne türünü belirlemek.
2
İkinci cümlenin yüklemi olan 'anlatmış' fiili incelenir.
Anlatma eylemini gerçekleştiren 'Şair' ögesi cümlede açıkça yazılı olduğu için bu öge gerçek öznedir.
Eylemi gerçekleştiren varlığın cümlede açıkça yer alıp almadığını kontrol etmek.
3
Üçüncü cümlenin yüklemi olan 'çalışıyordu' fiili incelenir.
Çalışma eylemini gerçekleştiren kişi cümlede yazılı değildir ancak yüklemdeki üçüncü tekil şahıs ekinden bu kişinin 'O' olduğu anlaşıldığı için gizli öznedir.
Cümlede yazılı olmayan fakat şahıs ekinden çıkarılabilen özneyi tespit etmek.

Key Concept

Cümlenin ögelerinde özne türleri yüklemin çatı özelliğine ve öznenin cümlede bulunma durumuna göre gerçek, gizli veya sözde özne olarak gruplandırılır.
Estimated Time:2m 0s
Question 7Question →

Cümlelerde iki virgül veya iki kısa çizgi arasında yer alan, kendinden önceki ögeyi açıklayan sözcüklere ya da söz öbeklerine ara söz denir. Ara cümleler ise bağımsız birer yargı taşıdıkları için cümle dışı unsur kabul edilir ve herhangi bir ögenin açıklayıcısı olamaz.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde, iki virgül arasında verilen bölüm herhangi bir ögenin açıklayıcısı değildir?

Show answer & explanation

Answer: Köydeki o eski evi, siz de gayet iyi bilirsiniz, geçen ay değerinin çok altında satmışlar.

Answer

Köydeki o eski evi, siz de gayet iyi bilirsiniz, geçen ay değerinin çok altında satmışlar.
Köydeki o eski evi, siz de gayet iyi bilirsiniz, geçen ay değerinin çok altında satmışlar cümlesinde iki virgül arasında yer alan 'siz de gayet iyi bilirsiniz' ifadesi, kendi içinde özne ve yüklemi bulunan bağımsız bir cümledir (ara cümle). Bu ifade kendinden önceki 'Köydeki o eski evi' belirtili nesnesini ya da başka bir ögeyi açıklamamakta, bağımsız bir cümle dışı unsur olarak işlev görmektedir. Bu nedenle doğru cevaptır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin ögelerini ayırarak iki virgül arasında kalan kısımları tespit edin.
Seçeneklerdeki cümlelerin tamamında iki virgül arasında ek açıklamalar veya bağımsız yargılar (ara söz ve ara cümleler) yer almaktadır.
Sorunun kökünde belirtilen ara söz ve ara cümle ayrımını yapabilmek için öncelikle bu yapıların tespiti gerekir.
2
İki virgül arasında yer alan bu yapıların, kendinden önceki ögeyle olan ilişkisini inceleyin.
Belirtili nesne, özne, zarf tümleci ve dolaylı tümleç ögelerini açıklayan dört seçenek bulunurken; bir seçenekte kendi içinde özne ve yüklemi olan bağımsız bir ara cümle yer almaktadır.
Kendinden önceki ögeyi açıklamayan bağımsız yargılar (ara cümleler), cümle dışı unsur olarak kabul edilir.
3
Bağımsız yargı bildiren ara cümleyi içeren seçeneği belirleyin.
'Köydeki o eski evi, siz de gayet iyi bilirsiniz, geçen ay...' cümlesindeki 'siz de gayet iyi bilirsiniz' ifadesi herhangi bir ögenin açıklayıcısı olmayan bir ara cümledir.
Bu ara cümle bağımsız bir yargı taşıdığı için cümle dışı unsurdur ve doğru cevabı oluşturur.

Key Concept

Cümle dışı unsurlar (ara cümleler) ile öge açıklayıcısı olan ara sözlerin ayırt edilmesi
Question 8Question →

Yüklemi edilgen fiil olan cümlelerde, işi gerçekleştiren gerçek bir özne bulunmaz; onun yerine işten etkilenen öge özne görevini üstlenir. Bu tür öznelere sözde özne denir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde işi yapan değil, yapılan işten etkilenen öge özne durumundadır?

Show answer & explanation

Answer: Yarışmada dereceye giren öğrencilerin ödülleri okul müdürlüğünde büyük bir titizlikle hazırlandı.

Answer

Yarışmada dereceye giren öğrencilerin ödülleri okul müdürlüğünde büyük bir titizlikle hazırlandı cümlesi
Doğru seçenekte yer alan cümlede yüklem edilgen çatılı bir eylemdir. İşi gerçekleştiren belli olmadığından, eylemden etkilenen unsur cümlenin öznesi yani sözde öznesi olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Yüklemlerin çatı özelliklerini ve edilgenlik eklerini incelemek
Seçeneklerdeki eylemler incelendiğinde 'hazırlandı' fiilinin edilgenlik eki (-n) aldığı, diğer fiillerin ise etken çatılı olduğu görülür.
Sözde özne, yalnızca edilgen çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelerde bulunur.
2
Edilgen yükleme sahip cümledeki özneyi belirlemek ve işi yapanla ilişkisini kurmak
'Hazırlandı' yüklemine 'Hazırlanan ne?' sorusu yöneltildiğinde 'Yarışmada dereceye giren öğrencilerin ödülleri' cevabı alınır.
Bu öge, hazırlama işini kendisi yapmadığı, başkası tarafından yapılan bu işten etkilendiği için sözde özne görevi üstlenmiştir.

Key Concept

Sözde özne, yüklemi edilgen çatılı olan cümlelerde işi yapanın belli olmaması durumunda işten etkilenen ögenin özne görevini üstlenmesiyle oluşur.
Question 9Question →

Aşağıdaki cümleleri, içerdikleri belirtili nesnelerin kelime grubu veya sözcük türü bakımından özellikleri ile eşle��tiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Yazar, son kitabında çocukluk anılarını içtenlikle anlatmış.
Kardeşim, raftaki kırmızı kutuyu bana uzattı.
Öğretmenimiz, bu zor sorunun çözümü için tahtaya onu çağırdı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci cümle belirtisiz isim tamlamasıyla (çocukluk anılarını), ikinci cümle sıfat tamlamasıyla (raftaki kırmızı kutuyu), üçüncü cümle ise kişi zamiriyle (onu) eşleşir.
Verilen cümlelerdeki belirtili nesneler sırasıyla isim tamlaması (çocukluk anılarını), sıfat tamlaması (raftaki kırmızı kutuyu) ve zamir (onu) türündedir.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümlenin yüklemini bulmak ve belirtili nesnesini tespit etmek.
"anlatmış" yüklemine sorulan "neyi?" sorusuyla "çocukluk anılarını" belirtili nesnesi bulunur.
Belirtili nesneyi belirlemek için yükleme "neyi?" veya "kimi?" sorusu sorulmalıdır.
2
İlk cümledeki belirtili nesnenin yapısını incelemek.
"çocukluk anıları" ifadesi bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
Belirtili nesnenin hangi sözcük grubundan oluştuğunu belirlemek gerekir.
3
İkinci cümlenin belirtili nesnesini ve yapısını bulmak.
"uzattı" yüklemine sorulan "neyi?" sorusuyla "raftaki kırmızı kutuyu" belirtili nesnesi bulunur. Bu belirtili nesne bir sıfat tamlamasıdır.
İkinci cümledeki nesnenin dil bilgisel yapısını belirlemek gerekir.
4
Üçüncü cümlenin belirtili nesnesini ve yapısını bulmak.
"çağırdı" yüklemine sorulan "kimi?" sorusuyla "onu" belirtili nesnesi bulunur. Bu kelime bir kişi zamiridir.
Üçüncü cümledeki nesnenin sözcük türünü belirlemek gerekir.

Key Concept

Cümlenin ögelerinden belirtili nesnenin tespiti ve nesneyi oluşturan sözcük/sözcük gruplarının yapısal analizi.
Question 10Question →

Bazı cümlelerde özne, yüklemin bildirdiği eylemi doğrudan gerçekleştiren değil, başkası tarafından yapılan bu eylemden etkilenen varlıktır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir özne kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kütüphanenin arşivindeki tarihî belgeler, araştırmacıların incelemesi için dijital ortama aktarıldı.

Answer

Kütüphanenin arşivindeki tarihî belgeler ifadesinin sözde özne olarak kullanıldığı cümle doğru cevaptır.
Doğru seçenekte yer alan cümlede yüklem edilgen çatılı bir fiildir. Bu eylemin bildirdiği işi yapan belli değildir, işten etkilenen 'Kütüphanenin arşivindeki tarihî belgeler' grubu ise sözde özne görevini üstlenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Yüklemlerin çatı özelliklerini inceleme
Aktarıldı yükleminin edilgen (-l eki almış), diğer seçeneklerdeki yüklemlerin ise etken olduğunu belirleme.
Sözde özne yalnızca edilgen çatılı cümlelerde bulunur.
2
Edilgen yükleme sahip cümlede özneyi tespit etme
Aktarılan ne? sorusuna 'Kütüphanenin arşivindeki tarihî belgeler' cevabını alma.
Cümledeki özneyi doğru bulmak için yükleme doğru sorular yöneltilmelidir.
3
Öznenin türünü belirleme ve eylemi yapıp yapmadığını kontrol etme
Tarihî belgeler kendi kendini aktaramayacağı için bu ögenin sözde özne olduğunu kesinleştirme.
İşi doğrudan yapmayan ama işten etkilenen özne sözde öznedir.

Key Concept

Edilgen çatılı cümlelerde işten etkilenen ögenin sözde özne olarak adlandırılması.
Question 11Question →

Nesne, yüklemde bildirilen işten etkilenen ögedir ve belirtme durum ekini (-ı / -i / -u / -��) alan nesnelere belirtili nesne denir. Belirtili nesneyi bulmak için yükleme "neyi?" veya "kimi?" soruları sorulur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Genç yazar, son romanında çocukluk günlerini anlatmış.

Answer

Genç yazar, son romanında çocukluk günlerini anlatmış.
Yazarın çocukluk günlerini anlattığını ifade eden cümlede, 'anlatmış' yüklemine sorulan 'Neyi anlatmış?' sorusunun cevabı olan 'çocukluk günlerini' söz öbeği, belirtme durum ekini (-i) aldığı için belirtili nesne görevindedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini belirleyin.
'anlatmış' sözcüğü cümlenin yüklemidir.
Cümlenin ögelerini bulmaya her zaman yüklemi tespit ederek başlarız.
2
Yükleme 'kim?' sorusunu sorarak özneyi bulun.
'Genç yazar' söz öbeği cümlenin öznesidir.
Özneyi nesneden önce bulmak, belirtisiz nesne ile öznenin karıştırılmasını önler.
3
Yükleme 'neyi?' sorusunu sorarak belirtili nesneyi bulun.
'Neyi anlatmış?' sorusunun cevabı 'çocukluk günlerini' söz öbeğidir.
Belirtili nesne, belirtme durum eki (-i) alan ve yükleme sorulan 'neyi?' veya 'kimi?' sorularına cevap veren ögedir.

Key Concept

Belirtili nesne, belirtme durum eki (-ı/-i/-u/-ü) alan ve yükleme sorulan 'neyi?', 'kimi?' sorularıyla bulunan ögedir. Üçüncü şahıs iyelik eki alan ve özne görevinde olan sözcüklerle karıştırılmamalıdır.
Estimated Time:1m 0s
Question 12Question →

A��ağıdaki cümleleri, içlerinde yer alan özne türleriyle doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Romanın taslakları, yazarın çalışma masasındaki çekmecede yıllarca saklanmış.
Her sabah erkenden kalkıp bahçedeki çiçekleri tek tek sularım.
Genç ressam, sergideki tabloların renk uyumunu büyük bir hayranlıkla izliyordu.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Saklanmış yüklemli ilk cümle sözde özneyle, sularım yüklemli ikinci cümle gizli özneyle, izliyordu yüklemli üçüncü cümle ise gerçek özneyle eşleşmelidir.
Yapılan eşleştirmede ilk cümle edilgen yüklemi nedeniyle sözde özne ile, ikinci cümle yüklemdeki şahıs ekinden anlaşılan gizli özne ile, üçüncü cümle ise cümlede yazılı olan gerçek özne ile doğru biçimde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümlenin yüklemini ve çatısını çözümlemek
'Saklanmış' fiili edilgen çatı eki (-n) taşımaktadır ve işi yapan belli değildir. İşten etkilenen 'Romanın taslakları' sözde özne olur.
Yüklemi edilgen olan cümlelerde işi yapan gerçek bir özne bulunmaz; işten etkilenen öge özne görevini üstlenir.
2
İkinci cümlenin yüklemini ve öznesini bulmak
'Sularım' yüklemindeki şahıs ekinden öznenin birinci tekil kişi (ben) olduğu anlaşılır ancak cümlede bu sözcük yazılmamıştır.
Cümlede kelime olarak geçmeyip yüklemdeki kişi ekinden tespit edilen özne türü gizli öznedir.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini ve işi yapanı tespit etmek
'İzliyordu' etken eyleminin gerçekleştiren 'Genç ressam' ögesi cümlede doğrudan yer almaktadır.
Yüklemin bildirdiği işi doğrudan yapan ve cümlede açıkça kelime olarak yer alan özne gerçek öznedir.

Key Concept

Yüklemin çatı özelliklerine (etken/edilgen) ve cümlede açıkça bulunup bulunmamasına göre özne türlerinin belirlenmesi.
Question 13Question →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcük veya sözcük gruplarını, cümlenin ögesi olarak üstlendikleri görevlerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Her akşam yatmadan önce kardeşine eğlenceli hikâyeler anlatırdı.
Sokak lambasının loş ışığında kalın kitaplar okunuyordu.
Kütüphanedeki eski kitaplar zamana yenik düşmüştü.
Yazar, son romanında okuyucuya ilginç konuları sunmuş.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci cümledeki 'hikâyeler' belirtisiz nesneyle, ikinci cümledeki 'kitaplar' sözde özneyle, üçüncü cümledeki 'kitaplar' gerçek özneyle ve dördüncü cümledeki 'konuları' belirtili nesneyle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede belirtisiz nesne, hiçbir belirtme hal eki almayan ve özne belirlendikten sonra yükleme sorulan 'Ne?' sorusuna cevap veren 'hikâyeler' sözcüğüdür. Edilgen cümledeki 'kitaplar' sözde özne, etken cümledeki 'kitaplar' gerçek özne, belirtme eki alan 'konuları' ise belirtili nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklemlerini ve öznelerini bulun.
Birinci cümlede yüklem 'anlatırdı', özne gizli 'o'; ikinci cümlede yüklem edilgen 'okunuyordu'; üçüncü cümlede yüklem 'zamana yenik düşmüştü', özne 'kütüphanedeki eski kitaplar'; dördüncü cümlede yüklem 'sunmuş', özne 'yazar'dır.
Cümlede nesneyi doğru tespit edebilmek için öncelikle yüklemi ve hemen ardından özneyi belirlemek şarttır.
2
Özneyi bulduktan sonra yüklemlere 'Ne?' sorusunu yöneltin.
Birinci cümlede 'O ne anlatırdı?' sorusunun cevabı 'hikâyeler'dir. Bu sözcük herhangi bir belirtme durum eki almamıştır.
Özne bulunduktan sonra yükleme sorulan ilk 'Ne?' sorusu bize yalın durumdaki belirtisiz nesneyi verir.
3
Diğer cümlelerde yer alan koyu yazılı ögelerin ek durumlarını ve fiil çatılarını kontrol edin.
İkinci cümlede eylem edilgen olduğu için etkilenen varlık sözde öznedir. Üçüncü cümlede eylemi yapan varlık gerçek öznedir. Dördüncü cümlede ise sözcük belirtme hal eki alarak belirtili nesne olmuştur.
Belirtisiz nesnenin, belirtili nesne veya özne türleriyle karıştırılmaması için kelimelerin aldığı hal ekleri ve fiilin çatısı incelenmelidir.

Key Concept

Belirtisiz nesne, yüklemi geçişli olan eylem cümlelerinde özne bulunduktan sonra yükleme sorulan yalın durumdaki 'Ne?' sorusuyla bulunur. Belirtme hal eki (-ı, -i, -u, -ü) almaz ve edilgen cümlelerdeki sözde özne ile karıştırılmamalıdır.
Question 14Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, gerçekleştirilen eylemin kim tarafından yapıldığı belli olmadığı için işten etkilenen unsur özne olarak belirlenmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Yıllar önce dikilen çınar ağaçları, yol genişletme çalışmaları kapsamında başka bir alana taşındı.

Answer

Yıllar önce dikilen çınar ağaçları, yol genişletme çalışmaları kapsamında başka bir alana taşındı.
Doğru seçenekte yer alan cümlede 'taşındı' yüklemi edilgen çatılıdır. Eylemi gerçekleştiren kişi ya da kurum belli değildir. Eylemden doğrudan etkilenen 'Yıllar önce dikilen çınar ağaçları' ifadesi cümlenin sözde öznesi konumundadır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklemlerini ve çatı özelliklerini belirleyin.
'taşındı' yüklemi edilgenlik eki (-n) almış bir fiildir.
Sözde özne aramak için yüklemin edilgen çatılı olması gerekir.
2
Yükleme sorulan 'taşınan ne?' sorusuyla özneyi bulun ve eylemi yapanın belli olup olmadığını kontrol edin.
Taşınan unsur 'Yıllar önce dikilen çınar ağaçları'dır ancak bu işi fiilen kimin yaptığı cümlede belirtilmemiştir.
Edilgen cümlelerde işi yapan gizli veya açık şekilde yer almaz, işten etkilenen unsur özne (sözde özne) olur.

Key Concept

Sözde Özne
Question 15Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Çocuklar, bahçedeki büyük ağacın altında saatlerce oynadılar.

Answer

Çocuklar, bahçedeki büyük ağacın altında saatlerce oynadılar.
Çocukların oynadığı yeri belirten 'bahçedeki büyük ağacın altında' söz öbeği, bulunma durumu eki olan '-da' ekini taşımakta ve yükleme sorulan 'Nerede?' sorusuna cevap vererek yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevini üstlenmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini ve öznesini belirleyin.
Cümlenin yüklemi 'oynadılar', öznesi ise 'Çocuklar' sözcüğüdür.
Ögeleri doğru ayırmak ve söz öbeklerini bölmemek için öncelikle temel ögeler bulunur.
2
Yükleme yer yönelme, bulunma veya ayrılma bildiren soruları (Nerede, Nereye, Nereden) yöneltin.
'Nerede oynadılar?' sorusuna 'bahçedeki büyük ağacın altında' cevabı alınır.
Yer tamlayıcısını bulmak için yükleme yöneltilen durum sorularının cevabı aranır.
3
Bulunan ögenin hal eklerini (-e, -de, -den) taşıyıp taşımadığını ve bir söz öbeği olup olmadığını kontrol edin.
'bahçedeki büyük ağacın altında' ifadesi bir sıfat ve zincirleme isim tamlaması grubudur ve sonundaki '-da' ekiyle yer tamlayıcısı görevindedir.
Söz öbeklerinin bütün olarak tek bir öge oluşturduğunu doğrulamak ve yanlış bölmeleri önlemek gerekir.

Key Concept

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)
Question 16Question →

Aşağıdaki cümlede yer alan belirtili nesneyi belirleyerek boş bırakılan alana cümlenin içindeki özgün biçimiyle yazınız.

"Modern bilimin doğuşunu hazırlayan etkenler, insanın doğayı denetim altına alma arzusunu tarihte hiç olmadığı kadar kamçılamıştır."

Fill in the blanks below

Cümlenin belirtili nesnesi:
Show answer & explanation

Answer

insanın doğayı denetim altına alma arzusunu
Cümlede yükleme sorulan 'Neyi kamçılamıştır?' sorusunun cevabı olan ve belirtme durum ekini üzerinde taşıyan 'insanın doğayı denetim altına alma arzusunu' öbeği belirtili nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Yüklemi belirlemek
Cümlenin yüklemi 'kamçılamıştır' çekimli fiilidir.
Cümlenin ögelerini doğru çözümlemek için öncelikle temel öge olan yüklemin bulunması gerekir.
2
Özneyi bulmak
Yükleme sorulan 'Kamçılayan ne?' sorusunun cevabı olan 'Modern bilimin doğuşunu hazırlayan etkenler' söz öbeği cümlenin öznesidir.
Nesneye geçmeden önce eylemi gerçekleştiren ögenin (öznenin) belirlenmesi, nesne ile öznenin karıştırılmasını önler.
3
Belirtili nesneyi bulmak
Özne ve yüklem belirlendikten sonra yükleme sorulan 'Neyi kamçılamıştır?' sorusunun cevabı 'insanın doğayı denetim altına alma arzusunu' ifadesidir.
Yükleme sorulan 'neyi' sorusu ve bu sorunun cevabında yer alan belirtme durum eki (-u) cümlenin belirtili nesnesini bulmamızı sağlar.

Key Concept

Cümlenin ögelerinden belirtili nesneyi bulmak için yükleme 'neyi' ya da 'kimi' soruları sorulur. Belirtili nesne durumundaki sözcük ya da söz öbeği mutlaka belirtme durum ekini (-ı / -i / -u / -ü) taşımak zorundadır.
Estimated Time:1m 30s
Question 17Question →

Cümlede yüklemin bildirdiği işi, oluşu veya durumu üzerine alan ögeye özne denir. Eylemin kim tarafından yapıldığı belli olmayan edilgen çatılı cümlelerde ise işten etkilenen öge özne görevini üstlenir ve buna sözde özne adı verilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde, yüklemin bildirdiği eylemden etkilenen bir sözde özne kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Uzun süren restorasyon çalışmalarının ardından tarihî köprü nihayet dün törenle açıldı.

Answer

Uzun süren restorasyon çalışmalarının ardından tarihî köprü nihayet dün törenle açıldı.
Doğru seçenekte yer alan cümlede yüklem 'açıldı' fiilidir. Bu fiilde edilgenlik eki (-l) bulunmaktadır. Açma eylemini gerçekleştiren kişi veya kişiler belli değildir. Eylemden etkilenen 'tarihî köprü' ögesi ise sözde özne görevini üstlenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklemlerini bulmak ve fiil çatısını incelemek.
Seçeneklerdeki yüklemler arasından sadece 'açıldı' fiilinin edilgenlik eki (-l) taşıdığı belirlenir.
Sözde özne, yalnızca edilgen çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelerde bulunabilir.
2
Edilgen yükleme özneyi bulduracak soruyu yöneltmek.
'Açılan ne?' sorusuna 'tarihî köprü' cevabı alınır. Köprü kendi kendine açılamayacağı ve bu işi yapan başkası olduğu için bu öge sözde öznedir.
Edilgen fiillerde gerçek özne bulunmadığı için işten etkilenen nesne unsuru sözde özneye dönüşür.
3
Diğer seçeneklerdeki yanıltıcı belirtisiz nesneleri ayırt etmek.
'Fotoğraf', 'yağlı boya', 'kalın kitaplar' ve 'yiyecek' ögelerinin etken fiillerin önündeki belirtisiz nesneler olduğu görülür.
Yalın haldeki nesnelerin özne sanılması sık yapılan bir hatadır.

Key Concept

Edilgen çatılı cümlelerde işten etkilenen ögenin sözde özne olarak kullanılması
Question 18Question →

Aşağıdaki cümlelerde yüklemin bildirdiği eylemi gerçekleştiren veya durumun merkezinde yer alan ögeler (özneler) dikkate alındığında, numaralanmış cümlelerdeki öznelerin türlerini (ger��ek özne, sözde özne, gizli özne) sırasıyla ilgili boşluklara yazınız.

Fill in the blanks below

I. Şairin son kitabında yer alan şiirler, insanın iç dünyasındaki karmaşayı naif bir dille yansıtıyor. (Özne türü: )
II. Kazı alanından çıkarılan antik vazolar, zarar görmemesi için büyük bir titizlikle paketlendi. (Özne türü: )
III. Bunca yıllık ayrılıktan sonra doğup büyüdüğü şehre adım atınca tarifsiz bir heyecan hissetti. (Özne türü: )
Show answer & explanation

Answer

Birinci cümlede 'Şairin son kitabında yer alan şiirler' gerçek özne, ikinci cümlede 'Kazı alanından çıkarılan antik vazolar' sözde özne, üçüncü cümlede ise yüklemin şahıs ekinden anlaşılan üçüncü tekil kişi (o) gizli öznedir.
Birinci cümlede 'yansıtıyor' etken eyleminin gerçek öznesi 'Şairin son kitabında yer alan şiirler'dir. İkinci cümlede 'paketlendi' edilgen eyleminin sözde öznesi 'Kazı alanından çıkarılan antik vazolar'dır. Üçüncü cümlede ise cümlede açıkça yazılmayan fakat yüklem çekiminden anlaşılan gizli özne mevcuttur.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümledeki yüklemi belirlemek ve özneyi bulmak.
Yüklem 'yansıtıyor' fiilidir. 'Yansıtan ne?' sorusuna cevap veren 'Şairin son kitabında yer alan şiirler' ifadesi, eylemi doğrudan gerçekleştirdiği için gerçek öznedir.
Yüklemin etken çatılı olması ve işi yapanın cümlede açıkça bulunması gerçek özne olduğunu gösterir.
2
İkinci cümledeki yüklemi belirlemek ve edilgenlik durumunu incelemek.
Yüklem 'paketlendi' fiilidir. 'Paketlenen ne?' sorusuna cevap veren 'Kazı alanından çıkarılan antik vazolar' ögesidir. Ancak paketleme işini yapan başkasıdır.
Yüklemdeki '-n' edilgenlik eki, eylemden etkilenen unsurun sözde özne görevini üstlendiğini gösterir.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini ve gizli özne durumunu tespit etmek.
Yüklem 'hissetti' fiilidir. Hisseden kim sorusunun cevabı cümle içinde doğrudan yazılı değildir, ancak yüklemin çekiminden 'o' olduğu anlaşılır.
Cümlede kelime olarak bulunmayıp yüklemin şahıs ekinden çıkarılan özne gizli öznedir.

Key Concept

Özne türlerinin (gerçek, sözde, gizli özne) cümledeki çatı özelliklerine ve yüklem ilişkisine göre ayırt edilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 19Question →

Cümlede yüklemde bildirilen ve öznenin yaptığı işten etkilenen, belirtme durum eki (-ı / -i / -u / -ü) almış ögeye belirtili nesne denir. Cümledeki belirtili nesneyi bulmak için yükleme "neyi?" veya "kimi?" soruları yöneltilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Genç araştırmacı, küt��phanedeki eski belgelerin bir kısmını titizlikle inceledi.

Answer

Genç araştırmacı, kütüphanedeki eski belgelerin bir kısmını titizlikle inceledi.
Doğru seçenekteki cümlede yükleme yöneltilen "Neyi inceledi?" sorusu "kütüphanedeki eski belgelerin bir kısmını" öbeğini vermektedir. Bu öbek bir isim tamlaması olup en sonunda belirtme durum eki (-ı) almıştır ve belirtili nesne görevindedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini ve öznesini belirleme
"Genç araştırmacı, kütüphanedeki eski belgelerin bir kısmını titizlikle inceledi." cümlesinde yüklem "inceledi", bu işi gerçekleştiren özne ise "Genç araştırmacı"dır.
Cümlenin ögeleri bulunurken yanlış öge bölünmelerini önlemek ve nesneyi özneyle karıştırmamak için önce yüklem ve özne tespit edilmelidir.
2
Belirtili nesneyi bulmak için yükleme uygun soruyu yöneltme
Yükleme "Neyi inceledi?" sorusu sorulduğunda "kütüphanedeki eski belgelerin bir kısmını" cevabı alınır.
Belirtili nesne, yükleme sorulan "neyi?" veya "kimi?" sorularıyla bulunur.
3
Bulunan ögenin hal ekini kontrol etme
Belirlenen öbeğin sonundaki "-ı" eki belirtme durum ekidir (belgelerin bir kısm-ı-n-ı).
Belirtili nesneler mutlaka belirtme durum eki (-ı / -i / -u / -ü) almak zorundadır.

Key Concept

Belirtili nesne, belirtme durum eki (-ı / -i / -u / -ü) alan ve yükleme sorulan 'neyi?', 'kimi?' sorularına cevap veren nesne türüdür. İyelik eki alan isimlerle veya belirtisiz nesnelerle karıştırılmamalıdır.
Question 20Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemi yer yönünden tamamlayan bir öge (yer tamlayıcısı) kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Genç ressam, tuvalin üzerine doğanın canlı renklerini yansıtıyordu.

Answer

Genç ressam, tuvalin üzerine doğanın canlı renklerini yansıtıyordu.
Doğru seçenekteki cümlede yer alan 'yansıtıyordu' yüklemine sorulan 'Nereye yansıtıyordu?' sorusu, yönelme hal eki almış olan 'tuvalin üzerine' isim tamlamasını buldurur. Bu öge cümlenin yer tamlayıcısıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini ve öznesini bulmak.
'Yansıtıyordu' yüklemdir. Yansıtma eylemini gerçekleştiren 'Genç ressam' ise özne görevindedir.
Cümle ögelerini doğru belirlemek için öncelikle temel ögeler olan yüklem ve özne tespit edilmelidir.
2
Yükleme uygun soruları sorarak yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) belirlemek.
Yükleme sorulan 'Nereye yansıtıyordu?' sorusu 'tuvalin üzerine' cevabını verir. Bu öge yönelme durum eki (-e) almış bir isim tamlamasıdır.
Yer tamlayıcısı, yüklemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ve '-e, -de, -den' eklerini alan ögedir.

Key Concept

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)
Page 1 / 3Next
Cümlenin Ögeleri Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin