Examkin

Cümlede Vurgu

6 questions

All types6Multiple choice3Matching1Fill in the blank2
Question 1Question →

Öğretmenimiz, bu zor sorunun çözümünü tahtaya yazdı. Bu cümlede vurgulanan öge aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Dolaylı tümleç (Yer tamlayıcısı)

Answer

Dolaylı tümleç (Yer tamlayıcısı)
Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerde vurgu, yüklemden hemen önce gelen öge üzerindedir. 'yazdı' fiilinden hemen önce gelen 'tahtaya' sözcüğü dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevinde olduğu için vurgulanan ögedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini bulmak ve türünü belirlemek
Cümlenin yüklemi 'yazdı' sözcüğüdür ve bu sözcük çekimli bir fiildir.
Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgunun yerini belirlemek için öncelikle yüklemin fiil olduğunu doğrulamamız gerekir.
2
Yüklemden hemen önce gelen sözcüğü veya söz öbeğini tespit etmek
Yüklem olan 'yazdı' sözcüğünden hemen önce 'tahtaya' sözcüğü gelmektedir.
Fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önceki ögenin üzerindedir.
3
Yüklemden hemen önce gelen ögenin cümledeki görevini bulmak
'Nereye yazdı?' sorusuna cevap veren 'tahtaya' sözcüğü dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevindedir.
Vurgulanan ögenin hangisi olduğunu belirlemek için bu ögenin dil bilgisel işlevini saptamamız gerekir.

Key Concept

Fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önceki öge üzerindedir.
Estimated Time:1m 0s
Question 2Question →

Aşağıdaki cümleleri, bu cümlelerde vurgulanan ögelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Dün akşam bize o güzel kitabı Ayşe getirdi.
Sanatçı, son eserini sessizce tamamladı.
Bu taze çiçekleri dün anneme aldım.
Kardeşim, kütüphaneden yeni romanlar seçti.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dün akşam bize o güzel kitabı Ayşe getirdi cümlesi Özne ile, Sanatçı, son eserini sessizce tamamladı cümlesi Zarf Tümleci ile, Bu taze çiçekleri dün anneme aldım cümlesi Dolaylı Tümleç ile, Kardeşim, kütüphaneden yeni romanlar seçti cümlesi Belirtisiz Nesne ile eşleşmelidir.
Verilen cümlelerin tamamı yüklemi sonda olan kurallı fiil cümleleridir. Bu tür cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki sözcük veya söz öbeğinin üzerindedir. Birinci cümlede 'Ayşe' (özne), ikinci cümlede 'sessizce' (zarf tümleci), üçüncü cümlede 'anneme' (dolaylı tümleç) ve dördüncü cümlede 'yeni romanlar' (belirtisiz nesne) yüklemlerden hemen önce geldiği için vurgulanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'getirdi' fiilidir. Hemen öncesindeki 'Ayşe' sözcüğü öznedir.
Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden hemen önceki ögededir.
2
İkinci cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'tamamladı' fiilidir. Hemen öncesindeki 'sessizce' sözcüğü zarf tümlecidir.
Eylemin durumunu belirten ve yükleme en yakın olan öge vurgulanmıştır.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'aldım' fiilidir. Hemen öncesindeki 'anneme' sözcüğü dolaylı tümleçtir.
Yönelme durumu eki almış olan ve yükleme en yakın duran öge dolaylı tümleç olarak vurgulanmıştır.
4
Dördüncü cümlenin yüklemini ve hemen öncesindeki ögeyi belirleyin.
Yüklem 'seçti' fiilidir. Hemen öncesindeki 'yeni romanlar' söz grubu belirtisiz nesnedir.
Yüklemden hemen önce yer alan yalın haldeki nesne vurgulanmıştır.

Key Concept

Fiil cümlelerinde vurgunun yüklemden hemen önceki ögeye ait olması
Estimated Time:1m 30s
Question 3Question →

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri, cümlelerin vurgu özelliklerini dikkate alarak uygun ifadelerle tamamlayınız.

Fill in the blanks below

I. 'Yıllardır özlemini duyduğu memleketine nihayet dün döndü yaşlı adam.' cümlesinde vurgulanan sözcük sözcüğüdür.

II. 'Edebiyatımızın usta kalemi, son romanında bireyin iç dünyasını mı ele almış?' cümlesinde vurgulanan öge ise ögesidir.
Show answer & explanation

Answer

İlk boşluk için 'dün', ikinci boşluk için 'belirtili nesne' (veya genel ifadesiyle 'nesne') doğru yanıttır.
Birinci cümlede yüklem olan 'döndü' fiilinden hemen önce 'dün' zarfı gelmiştir. Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden önceki ögede olduğundan vurgulanan sözcük 'dün'dür. İkinci cümlede ise soru eki 'mı'dan hemen önce 'bireyin iç dünyasını' söz grubu yer almaktadır. Soru eki, vurguyu kendisinden önceki ögeye kaydırdığı için bu cümlede vurgulanan öge belirtili nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümledeki yüklemi ve türünü saptama
Cümlenin yüklemi 'döndü' sözcüğüdür ve bir fiildir. Devrik bir cümle olması vurgu kuralını değiştirmez.
Fiil cümlelerinde kural gereği vurgu, yüklemden hemen önceki ögededir.
2
Birinci cümledeki yüklemden hemen önce gelen sözcüğü belirleme
Yüklem olan 'döndü' eyleminden hemen önce gelen sözcük 'dün' sözcüğüdür.
Vurgunun hangi sözcükte olduğunu bulmak için yüklemden bir önceki pozisyona bakılır.
3
İkinci cümledeki vurguyu belirleyen dil bilgisi unsurunu saptama
Cümlede soru eki olan 'mı' kullanılmıştır.
Cümlede soru eki 'mı/mi' bulunduğunda, vurgu bu ekten hemen önce gelen ögeye taşınır.
4
Soru ekinden önce gelen ögenin syntactic (söz dizimsel) görevini bulma
'mı' soru ekinden önce gelen 'bireyin iç dünyasını' söz grubu belirtili nesne görevindedir.
Vurgulanan ögenin adını doğru belirlemek için o ögenin cümledeki görevini analiz etmek gerekir.

Key Concept

Cümlede Vurgu
Question 4Question →

Aşağıdaki cümlede vurgulanan söz grubunu ve bu grubun cümledeki görevini tespit ederek boş bırakılan yerleri uygun ifadelerle doldurunuz.

Fill in the blanks below

Tarihî yarımadanın dar sokaklarında yürüyen turist grubu, asırlık çınarın gölgesinde dinleniyordu.

Bu cümlede vurgulanan söz grubu "" ifadesidir ve bu söz grubu cümlede "" görevindedir.
Show answer & explanation

Answer

Vurgulanan söz grubu "asırlık çınarın gölgesinde" olup, bu grubun cümledeki görevi dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı).
Verilen cümle kurallı bir fiil cümlesidir. Bu tür cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki ögede bulunur. Yüklem olan "dinleniyordu" fiilinden hemen önce "asırlık çınarın gölgesinde" söz grubu gelmektedir. Bu söz grubu da "nerede" sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevini üstlenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini ve yükleminin türünü belirleyin.
Cümlenin yüklemi "dinleniyordu" çekimli fiilidir. Dolayısıyla bu bir fiil cümlesidir.
Türkçede cümle vurgusunun yeri, yüklemin türüne (fiil veya isim olmasına) ve cümledeki konumuna göre belirlenir.
2
Cümledeki vurgunun yerini tespit edin.
Kurallı fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önce gelen öge üzerindedir. Yüklemden hemen önce gelen söz grubu "asırlık çınarın gölgesinde" ifadesidir.
Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde kural gereği vurgu yüklemin hemen önündeki ögeye kayar.
3
Vurgulanan ögenin cümledeki görevini (türünü) bulun.
"Nerede dinleniyordu?" sorusunun cevabı olan "asırlık çınarın gölgesinde" söz grubu dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevindedir.
Yükleme sorulan "nerede" sorusu dolaylı tümleci buldurur.

Key Concept

Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki öge üzerindedir.
Question 5Question →

Türkçede yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki öge üzerindeyken yüklemi isim olan cümlelerde vurgu yüklemin kendisinde bulunur.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge, cümlenin öznesidir?

Show answer & explanation

Answer: Karadeniz'in hırçın dalgalarını yararak ilerleyen bu küçük tekneyi martılar koruyordu.

Answer

Karadeniz'in hırçın dalgalarını yararak ilerleyen bu küçük tekneyi martılar koruyordu.
Martıların koruduğu tekne ile ilgili olan cümlede, yüklem fiilsoylu bir sözcüktür ('koruyordu'). Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden hemen önceki ögede yer alır. Bu yüklemden hemen önce gelen 'martılar' sözcüğü cümlenin öznesi görevinde olduğu için vurgu özne üzerindedir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlerin kelime türlerini (isim ya da fiil) tespit edin.
Dört cümlede yüklem fiil ('el salladı', 'koruyordu', 'ulaştı', 'anlatırdı'), bir cümlede ise ek-fiil almış isimsoylu bir sözcüktür ('yorgundu').
Vurgunun yerini belirleyen temel kural yüklemin isim ya da fiil olmasıdır.
2
İsim cümlesi olan seçenekteki vurgunun yerini belirleyin.
'yorgundu' sözcüğü yüklem ve isimdir. Bu nedenle vurgu yüklemin kendisindedir.
İsim cümlelerinde vurgu doğrudan yüklem üzerindedir.
3
Yüklemi fiil olan cümlelerde yüklemden hemen önce yer alan sözcük veya sözcük gruplarını ve bunların cümledeki öge görevlerini analiz edin.
Heyecanla el sallayan kişiyle ilgili cümlede 'heyecanla' (zarf tümleci), martıların geçtiği cümlede 'martılar' (özne), kasabaya ulaşan kağnıyla ilgili cümlede 'kasabaya' (yer tamlayıcısı), büyükbabanın masal anlattığı cümlede ise 'masal' (belirtisiz nesne) yüklemden hemen önce gelmektedir.
Yüklemi fiil olan kurallı cümlelerde vurgu yüklemden bir önceki ögededir.
4
Bizden istenen özne vurgusunun hangi seçenekte gerçekleştiğini belirleyin.
Martıların koruduğu tekneyi anlatan cümlede yüklemden hemen önceki öge 'martılar' (özne) olduğundan vurgu özne üzerindedir.
Özne görevindeki sözcüğün vurgulandığı tek cümle budur.

Key Concept

Cümlede vurgu kuralları
Question 6Question →

Türkçede yüklemi fiil olan cümlelerde vurgu yüklemden hemen önceki ögedeyken yüklemi isim veya isim soylu sözcük olan cümlelerde vurgu yüklemin kendisindedir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge, diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Genç yazarın bu yapıttaki temel hedefi, toplumun aksayan yönlerini okuyucuya tarafsız bir şekilde sunmaktı.

Answer

Genç yazarın bu yapıttaki temel hedefi, toplumun aksayan yönlerini okuyucuya tarafsız bir şekilde sunmaktı.
Seçeneklerdeki cümleler incelendiğinde, yüklemi isim-fiil olan cümlenin dışındaki tüm seçeneklerde yüklemler çekimli eylemlerdir (inceliyordu, yerleşmişti, dinliyordu, toplanacağız). Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden hemen önceki ögede olduğundan bu cümlelerin her birinde zarf tümleci vurgulanmıştır. Ancak yüklemi 'sunmaktı' olan cümlede, yüklem isim soylu bir sözcük grubu (isim-fiil) olduğundan vurgu yüklemin kendisindedir. Bu nedenle bu cümlede vurgulanan öge diğerlerinden farklı olarak yüklemdir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerin yüklemleri tespit edilir.
Yüklemler sırasıyla: 'inceliyordu', 'sunmaktı', 'yerleşmişti', 'dinliyordu', 'toplanacağız' olarak belirlenir.
Yüklemler bulunmadan vurgulanan öge doğru tespit edilemez.
2
Yüklemlerin isim mi yoksa fiil mi olduğu belirlenir.
'sunmaktı' yüklemi ek-fiil almış bir isim-fiildir (isim soyludur), diğer yüklemler ise çekimli fiillerdir.
Türkçede cümlenin isim veya fiil cümlesi olması vurgunun yerini doğrudan etkiler.
3
Vurgu kuralları uygulanarak vurgulanan ögeler bulunur.
Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden önceki zarf tümleçlerindeyken isim cümlesinde vurgu yüklemin kendisindedir.
Farklı olan vurgulanmış ögeyi bulmak amacıyla her cümledeki vurgu konumu saptanır.

Key Concept

Cümlede Vurgu
Cümlede Vurgu Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin