Soru

Zorluk: Çok zorGerçek Anlam

Sözcüğün gerçek anlamı, o sözcük tek başına düşünüldüğünde akla gelen ilk ve genel anlamıdır; yani nesnel dünyadaki karşılığına doğrudan işaret eden temel anlamdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "süzülmek" sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır?

  1. A
    Uzun süren ağır tedavi sürecinin ardından iyice süzülen genç adam, eski sağlıklı günlerine dönebilmek için hekimlerin tavsiyelerine harfiyen uyuyordu.
  2. B
    Yüksek yamaçlardan vadiye doğru kanat çırpmadan süzülen kartal, avının en küçük hareketini bile kaçırmamak için pürdikkat kesilmişti.
  3. Kimyasal deney esnasında elde edilen karışım, dibe çöken yabancı maddelerden arındırılmak amacıyla laboratuvar ortamında hassas filtrelerle süzüldü.Cevap
  4. D
    Güneşin batmasıyla birlikte dağların arasındaki dar geçitlerden ovaya doğru süzülen sis tabakası, kısa sürede tüm köyü etkisi altına aldı.
  5. E
    Kütüphanede saatlerce kaynak kitapları tarayan araştırmacının yorgunluktan süzülen gözleri, artık satırları takip etmekte zorlanıyordu.

Cevap

Kimyasal deney esnasında elde edilen karışımın laboratuvar ortamında filtrelerle süzülmesini içeren cümle
Karışımın yabancı maddelerden arındırılması amacıyla süzülmesi ifadesi, "süzülmek" sözcüğünün sözlükteki ilk ve temel anlamı olan "süzme işine konu olmak" anlamını tam olarak karşılamaktadır. Bu yüzden bu cümledeki kullanım gerçek anlamlıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğün kökünü ve sözlükteki ilk anlamını belirlemek.
"Süzülmek" fiilinin kökü olan "süzmek" eylemi, bir sıvıyı süzgeçten geçirerek yabancı maddelerden arındırmaktır. Edilgen çatılı "süzülmek" ise bu süzme işine konu olmak anlamına gelir ve sözcüğün gerçek (temel) anlamıdır.
Gerçek anlamın tespit edilebilmesi için öncelikle sözcüğün türetildiği temel işlev ve sözlükteki birinci tanımı saptanmalıdır.
2
Seçeneklerdeki bağlamsal kullanımları değerlendirmek.
Genç adamın zayıflaması mecaz; kartalın havada kanat çırpmadan süzülmesi yan; sisin ovaya akması yan; gözlerin uykudan kapanması yan anlamdır. Karışımın filtre yardımıyla süzülmesi ise doğrudan fiziksel filtreleme eylemidir.
Fiziksel veya somut durumlar (kartalın uçması, sisin hareketi) öğrencileri gerçek anlam yanılgısına düşürebileceği için sözcüğün kökenindeki arındırma işleviyle olan ilişkisi kontrol edilmelidir.
3
Doğru seçeneği belirlemek.
Karışımın laboratuvar ortamında filtrelerle süzüldüğünü ifade eden cümle gerçek anlamı örneklemektedir.
Sözcük bu cümlede sözlükteki ilk ve asıl anlamı olan filtre edilme işlevini birebir karşılamaktadır.

Anahtar Kavram

Sözcüğün gerçek (temel) anlamı, akla gelen ilk ve sözlükteki birinci anlamıdır. Türemiş sözcüklerde gerçek anlam, türetilen kökün temel anlamına dayanır.
Bu soruyu puanla