Sabit gece vardiyasında (permanent night shift) çalışan bireyler üzerine yapılan psikofizyolojik araştırmalar, bu kişilerin sirkadiyen ritimlerinin gece çalışma düzenine tam olarak uyum sağlamakta zorlandığını ve vücut iç ritimlerinin genellikle gündüz düzeninde kalma eğilimi gösterdiğini ortaya koymaktadır. Biyolojik saatin geceye tam adaptasyonunu engelleyen bu durumun en temel psikososyal gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- Hafta sonları ve izin günlerinde; güneş ışığı, aile ve sosyal çevre gibi "zaman belirleyicilerin" (zeitgebers) etkisiyle bireyin tekrar gündüz ritmine dönmesiCevap
- BGece vardiyasında çalışanların beslenme alışkanlıklarının bozulması ve buna bağlı olarak metabolizma hızının gece saatlerinde yapay olarak yükselmesi
- Cİş yerindeki yapay aydınlatma düzeyinin, sirkadiyen ritmi tetikleyen güneş ışığı frekansını fiziksel olarak tam olarak karşılayamaması
- DGece mesaisinde yönetici denetiminin azalmasına bağlı olarak çalışanın işe yönelik bilişsel uyanıklık düzeyinin (vigilance) düşmesi
- EGünlük toplam uyku süresinin saatin altına düşmesi nedeniyle beynin REM uykusu evresini tamamlayacak fizyolojik kapasiteyi kaybetmesi
Cevap
Hafta sonları ve izin günlerinde sosyal çevre ve güneş ışığı gibi zaman belirleyicilerin etkisiyle bireyin tekrar gündüz ritmine dönmesi sirkadiyen adaptasyonu engelleyen temel faktördür.
İnsan biyolojik saati, 'Zeitgeber' (zaman belirleyici) adı verilen dış uyaranlarla çevreye uyum sağlar. Sabit gece vardiyasında çalışanlar hafta içi gece düzenini sürdürmeye çalışsalar bile, hafta sonu veya izin günlerinde ailevi ve sosyal nedenlerle tekrar gündüz aktivitelerine dönerler. Güneş ışığı ve sosyal etkileşim gibi güçlü zaman belirleyiciler, biyolojik saati her hafta sonu tekrar gündüz moduna 'reset' eder. Bu sürekli değişim, vücudun gece düzenine tam olarak adapte olmasını imkansız kılar ve birey sürekli bir içsel desenkronizasyon yaşar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Zaman Belirleyiciler (Zeitgebers) ve Sosyal Desenkronizasyon
Tahmini Süre:1m 15s