Sosyal Sigortaların Finansmanı ve Primsiz Rejim

92 soru

Primsiz sosyal güvenlik rejimlerinin tarihsel gelişiminde "lütuf teorisi"nden (ihsan/gratuity) "hak teorisi"ne (social right) geçiş, modern sosyal hukuk devletinin en temel yapı taşlarından biridir. 1982 Anayasası'nın kurguladığı sosyal güvenlik sistemi ve bu sistemin dayandığı evrensel hukuk ilkeleri dikkate alındığında, primsiz rejimlerin hukuki temellerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi "hak temelli" anlayışa aykırı bir ifadedir?

Primsiz yardımların finansmanının genel bütçeden sağlanması, bu ödemelerin birey açısından talep edilebilir bir "sübjektif hak" olmasını engelleyerek idarenin mali imkanlarına dayalı bir "sosyal inayet" niteliği taşımasına neden olur.

Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan "sosyal hukuk devleti" ilkesi, muhtaç durumdaki bireylere yapılan primsiz ödemeleri devletin bir lütfu değil, yerine getirmekle yükümlü olduğu anayasal bir ödevi olarak tanımlar.

Anayasa'nın 60. maddesinde düzenlenen sosyal güvenlik hakkı, herhangi bir prim ödeme şartı aramaksızın "herkes" ifadesini kullanarak primsiz sistemin kapsamını tüm vatandaşlar için anayasal güvenceye kavuşturur.

Primsiz sosyal güvenlik ödemeleri, Anayasa'nın 5. maddesinde belirtilen devletin temel amaç ve görevleri kapsamında, bireyin maddi ve manevi varlığını geliştirmesinin önündeki engelleri kaldırma yükümlülüğünün bir parçasıdır.

Primsiz yardımların hukuki niteliği, bireyin insan onuruna yaraşır asgari bir yaşam düzeyi talep etme hakkından doğan ve yargısal denetime tabi olan bir kamu alacağı niteliği taşımaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Primsiz yardımların finansmanının genel bütçeden sağlanması, bu ödemelerin birey açısından talep edilebilir bir "sübjektif hak" olmasını engelleyerek idarenin mali imkanlarına dayalı bir "sosyal inayet" niteliği taşımasına neden olur.

Cevap

Doğru cevap olan ifade, primsiz yardımları bir "sosyal inayet" (lütuf) olarak nitelendirdiği için yanlıştır. Modern sosyal güvenlik hukukunda, finansmanın vergilerle sağlanması bu hakkın dava edilebilir ve talep edilebilir bir "sübjektif hak" olma niteliğini ortadan kaldırmaz. 1982 Anayasası'nın 2. ve 60. maddeleri uyarınca devlet, bu yardımları yerine getirmekle yükümlüdür ve bu yükümlülük idarenin keyfi takdirine bırakılamaz.

Adım Adım Çözüm

Teorik Çerçevenin Belirlenmesi

Lütuf (ihsan) teorisi ile Hak teorisi arasındaki fark netleştirilir.

Sorunun kökü, primsiz sistemlerin hukuki niteliğindeki modern dönüşümü sorgulamaktadır.

Anayasal Dayanakların Analizi

1982 Anayasası'nın 2. (Sosyal Devlet), 5. (Devletin Ödevleri) ve 60. (Sosyal Güvenlik Hakkı) maddeleri değerlendirilir.

Primsiz sistemin hukuki meşruiyeti bu maddelerin bütünsel yorumuna dayanır.

Finansman ve Hak İlişkisinin Değerlendirilmesi

Finansmanın genel bütçeden (vergilerden) sağlanmasının, hakkın sübjektif niteliğini ortadan kaldırmadığı saptanır.

Öğrencilerin en çok düştüğü hata, bütçe kısıtlılıklarının hakkın 'hak' olma vasfını 'lütuf'a dönüştürdüğü yanılgısıdır.

Seçeneklerin Karşılaştırılması

Aykırı olan ifade tespit edilir.

Hakkın idarenin takdirine bağlı bir inayet (lütuf) olduğunu savunan görüş, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

Anahtar Kavram

Primsiz Sosyal Güvenliğin Sübjektif Hak Niteliği

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 2Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 80. maddesi uyarınca, sigortalıların prime esas kazançlarının (PEK) belirlenmesinde hangi ödemelerin matraha dâhil edileceği, hangilerinin ise istisna tutulacağı ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Buna göre;
I. İhbar tazminatı
II. Görev yolluğu
III. Kasa tazminatı
IV. Özel sağlık sigortası primleri
V. Çocuk zammı

yukarıdaki ödemelerden hangileri, herhangi bir tutar sınırlaması olmaksızın prime esas kazanç matrahının tamamen dışında tutulur?

I, II ve III

I, IV ve V

II, III ve IV

I, II, III ve V

I, II, III, IV ve V

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

İhbar tazminatı, görev yolluğu ve kasa tazminatını içeren seçenek doğrudur.

İhbar tazminatı, görev yolluğu ve kasa tazminatı; 5510 sayılı Kanun’un

80/b

bendi uyarınca, tutarı ne olursa olsun prime esas kazancın (PEK) belirlenmesinde hiçbir şekilde hesaba katılmazlar ve herhangi bir sınıra tabi değildirler. Bu nedenle 'tamamen' muafiyet statüsündedirler.

Adım Adım Çözüm

5510 Sayılı Kanun'un 80/b maddesini incele.

İhbar tazminatı, kasa tazminatı, görev yolluğu, kıdem tazminatı ve ölüm/doğum/evlenme yardımlarının PEK matrahına hiç dâhil edilmeyeceği tespit edilir.

Bu kalemler 'tam muafiyet' kapsamındadır.

5510 Sayılı Kanun'un 80/c maddesini incele.

Yemek, çocuk ve aile zamları ile özel sağlık sigortası ve BES ödemelerinin belirli oranlar dahilinde (örneğin özel sağlık sigortası için asgari ücretin %30'u) muaf olduğu tespit edilir.

Bu kalemler 'kısmi muafiyet' kapsamındadır ve sınır aşılırsa PEK'e dâhil edilirler.

Öncülleri bu iki kategoriye göre sınıflandır.

I, II ve III tam muaf; IV ve V kısmi muaftır.

Soruda 'tamamen' dışında tutulanlar sorulduğu için sadece 80/b kapsamındakiler seçilmelidir.

Anahtar Kavram

Prime Esas Kazanç İstisnaları (Tam ve Kısmi Muafiyet Ayrımı)

Soru 3Soru →

5510 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde, 4/1-a statüsünde (işçi) çalışan bir sigortalının Mart 2026 döneminde elde ettiği kazançlar ve ilgili ayın brüt asgari ücret tutarı aşağıda verilmiştir:

Ödeme Kalemi / Parametre	Tutarı
Brüt Asgari Ücret	$20.000$ TL
Hak Edilen Brüt Ücret	$154.000$ TL
Performans Primi	$20.000$ TL
Görev Yolluğu	$7.000$ TL

Buna göre, ilgili sigortalının Mart ayı prime esas kazanç (PEK) matrahı ve Nisan ayına devreden kazanç tutarı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

150.000

TL -

20.000

150.000

TL -

24.000

154.000

TL -

20.000

150.000

TL -

27.000

174.000

TL -

0

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $150.000$ TL - $20.000$ TL

Cevap

Mart ayı prime esas kazanç matrahı

150.000

TL, Nisan ayına devreden kazanç tutarı ise

20.000

TL'dir.

Mart ayı kazançları içinde yer alan performans primi ücret dışı bir ödeme olduğundan, toplam kazancın tavanı (

150.000

TL) aşan kısmı içinde primin payı olan

20.000

TL Nisan ayına devredilir. Hak edilen brüt ücretin tavanı aşan

4.000

TL'lik kısmı ise ücret niteliğinde olduğundan devredilemez. Görev yolluğu ise zaten prime esas kazanç matrahına hiç dâhil edilmez.

Adım Adım Çözüm

Prime esas kazanç tavanını hesapla

20.000 \times 7,5 = 150.000

5510 sayılı Kanun uyarınca günlük tavan, asgari ücretin 7,5 katıdır.

İstisnaları belirle ve matrah dışı bırak

7.000

TL (Görev Yolluğu) matrah dışıdır.

Görev yollukları Kanun'un 80. maddesi uyarınca prime esas kazanca dâhil edilmeyen tam istisnalar arasındadır.

Mart ayı PEK matrahını ve ücret fazlasını belirle

Matrah:

150.000

TL; Kalan ücret fazlası:

4.000

TL.

154.000

TL olan ücret tavanı aştığı için matrah

150.000

TL olur. Ücretin fazlası (

4.000

TL) devredilmez, yanar.

Devreden kazanç tutarını hesapla

20.000

TL (Performans Primi)

Ücret dışı ödemeler (prim, ikramiye vb.) tavanı aşması durumunda takip eden iki aya devredilir. Bu senaryoda primin tamamı tavan üzerinde kaldığı için Nisan ayına devretmiştir.

Anahtar Kavram

Tavanı aşan ücretlerin devredilememesi, ancak ücret dışı ödemelerin (prim/ikramiye) devredilebilmesi kuralı.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 4Soru →

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) finansman yapısı üzerine çalışan bir müfettiş, $2025$ yılına ait bir dönem için aşağıdaki prim verilerini tespit etmiştir:

Sigorta Kolu / Tahsilat Türü	Tahakkuk Eden Tutar (Milyon TL)	Fiilen Tahsil Edilen Tutar (Milyon TL)
Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları	$100$	$80$
Genel Sağlık Sigortası (GSS)	$50$	$40$
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası	$25$	$20$
İşsizlik Sigortası	$15$	$12$

$5510$ sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun $81$ . maddesi hükümleri dikkate alındığında; bu verilere göre Hazine tarafından Kuruma ödenmesi gereken "Devlet katkısı" tutarı ve hesaplama yöntemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplam katkı

40

Milyon TL'dir; çünkü malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası için tahsil edilen primlerin üçte biri (

1/3

) oranında devlet katkısı sağlanır.

Toplam katkı

35

Milyon TL'dir; çünkü kısa vadeli sigorta kolları da dahil olmak üzere Kurumca tahsil edilen tüm sigorta primlerinin dörtte biri esas alınır.

Toplam katkı

37,5

Milyon TL'dir; çünkü devlet katkısı tahsilat üzerinden değil, ilgili ayda tahakkuk eden prim borçları üzerinden hesaplanarak Kuruma aktarılır.

Toplam katkı

30

Milyon TL'dir; çünkü devlet katkısı sadece tahsil edilen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası primlerinin dörtte biri (

1/4

) oranında ödenir.

Toplam katkı

33

Milyon TL'dir; çünkü işsizlik sigortası fonuna aktarılan %1'lik devlet payı da

5510

sayılı Kanun kapsamındaki genel devlet katkısı mekanizmasına dâhildir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam katkı $30$ Milyon TL'dir; çünkü devlet katkısı sadece tahsil edilen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası primlerinin dörtte biri ( $1/4$ ) oranında ödenir.

Cevap

Hazinece ödenmesi gereken Devlet katkısı toplam

30

Milyon TL'dir; bu tutar tahsil edilen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası primlerinin dörtte biri oranında hesaplanır.

Doğru ifade, devlet katkısının sadece malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası kollarından elde edilen 'tahsilat' üzerinden ve '

1/4

' oranında yapılacağını belirtmektedir. Senaryoda tahsil edilen uzun vadeli primler (

80

Milyon TL) ve GSS primleri (

40

Milyon TL) toplandığında

120

Milyon TL elde edilir. Bu tutarın dörtte biri (

30

Milyon TL), yasal devlet katkısını oluşturur.

Adım Adım Çözüm

Kapsama giren sigorta kollarını belirle.

Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortası ile Genel Sağlık Sigortası (GSS).

5510

sayılı Kanun madde

81/h

uyarınca devlet katkısı sadece uzun vadeli sigorta kolları ve GSS için geçerlidir.

Hesaplama matrahını (bazını) seç.

Tahakkuk değil, fiilen tahsil edilen primler (

80

Milyon TL ve

40

Milyon TL).

Kanun, katkının 'tahsil edilen' primler üzerinden hesaplanacağını açıkça belirtir.

Toplam matrahı hesapla ve yasal oranı uygula.

(80 + 40) \times 1/4 = 120 / 4 = 30

Milyon TL.

Yasal devlet katkısı oranı, kapsama giren primlerin dörtte biridir (

25

%).

Anahtar Kavram

Sosyal Sigortalarda Devlet Katkısı (1/4 Kuralı)

Soru 5Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca, sigorta primlerinin ödeme sürelerine ilişkin aşağıdaki üç farklı durum verilmiştir:

I. Bir özel teknoloji firmasının (4/a) 2026 yılı Nisan ayı dönemine ait sigorta primleri,
II. Ticari kazancı nedeniyle sigortalı olan bir esnafın (4/b) 2026 yılı Nisan ayı dönemine ait sigorta primleri,
III. Personel maaşlarını her ayın 15'inde peşin ödeyen bir kamu kurumunun (4/c), 15 Mayıs - 14 Haziran 2026 dönemine ait sigorta primleri.

2026 yılı Mayıs ayı takviminde; 30 Mayıs Cumartesi, 31 Mayıs ise Pazar gününe denk gelmektedir.

Buna göre, belirtilen dönemlere ait prim borçlarının gecikme cezasına ve zammına maruz kalmadan ödenebileceği en geç tarihler aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak eşleştirilmiştir?

I: 1 Haziran 2026; II: 1 Haziran 2026; III: 1 Haziran 2026

I: 31 Mayıs 2026; II: 31 Mayıs 2026; III: 30 Mayıs 2026

I: 1 Haziran 2026; II: 30 Nisan 2026; III: 1 Haziran 2026

I: 29 Mayıs 2026; II: 29 Mayıs 2026; III: 29 Mayıs 2026

I: 1 Haziran 2026; II: 1 Haziran 2026; III: 31 Mayıs 2026

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I: 1 Haziran 2026; II: 1 Haziran 2026; III: 1 Haziran 2026

Cevap

Her üç durumda da yasal son ödeme tarihleri 1 Haziran 2026 Pazartesi günüdür.

Doğru seçenek olan 1 Haziran 2026 tarihlerinin tümü yasaya uygundur. 4/a (işçi) ve 4/b (esnaf) için Nisan ayı primleri Mayıs sonu olan 31 Mayıs'a kadar ödenmelidir; ancak 31 Mayıs Pazar olduğu için süre 1 Haziran'a uzar. 4/c (memur) için ise 15 Mayıs'taki maaş gününü izleyen 15. gün 30 Mayıs Cumartesi'ye rastlar ve bu süre de benzer şekilde 1 Haziran Pazartesi gününe sarkar.

Adım Adım Çözüm

4/a ve 4/b statüleri için Nisan ayı primlerinin genel ödeme süresini belirle.

Nisan ayı primleri, takip eden ay olan Mayıs ayının sonuna kadar (

31

Mayıs) ödenmelidir.

5510 sayılı Kanun Art. 88 uyarınca 4/a ve 4/b primleri ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenir.

4/c statüsü için Mayıs ayı maaş dönemine ait primlerin ödeme süresini hesapla.

15 Mayıs maaş ödeme gününü takip eden günden (

16

Mayıs) başlayarak

15

. gün

30

Mayıs'tır.

4/c kapsamında maaşını ayın 15'inde alanlar için prim ödeme süresi, maaş gününü takip eden günden itibaren 15 gündür.

Tespit edilen tarihlerin takvimdeki günlerine göre yasal kaymaları uygula.

30 Mayıs Cumartesi ve 31 Mayıs Pazar günleri tatil olduğundan, süreler ilk iş günü olan 1 Haziran Pazartesi'ye uzar.

Hukuk genel ilkeleri ve Kurum uygulamaları gereği, sürenin son günü resmi tatile rastlarsa süre takip eden ilk iş gününe uzar.

Anahtar Kavram

Prim Ödeme Süreleri ve Tatil Kayması

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 6Soru →

Sosyal sigorta sistemlerinin finansmanında kullanılan dağıtım (pay-as-you-go) ve fon biriktirme (kapitalizasyon) yöntemleri; ekonomik istikrar, demografik yapı ve aktüeryal denge açısından farklı avantaj ve dezavantajlara sahiptir.

Bu finansman sistemlerinin işleyişi ve karşılaştıkları riskler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dağıtım yöntemi, aktif-pasif oranındaki düşüş ve nüfusun yaşlanması durumunda finansal sürdürülebilirlik açısından risk taşırken; fon biriktirme yöntemi, paranın satın alma gücündeki azalışlar ve fonların yönetim maliyetleri nedeniyle aktüeryal dengesini yitirebilir.

Dağıtım yönteminde her sigortalının ödediği primlerin nemalandırılmasıyla sağlanan bireysel eşitlik esastır; bu durum sistemin sermaye piyasalarının derinliğinden doğrudan etkilenmesine neden olur.

Fon biriktirme yöntemi, kuşaklar arası dayanışma ilkesine dayandığı için aktif çalışan sayısının azalması durumunda finansal dengesini koruma kapasitesi dağıtım yöntemine göre daha yüksektir.

Dağıtım yöntemi, toplanan primlerin reel yatırımlara yönlendirilmesi yoluyla ülke ekonomisinde sermaye birikimine ve yatırımların finansmanına fon biriktirme yönteminden daha fazla katkı sağlar.

Dağıtım yönteminde her yılın giderleri o yılın gelirleriyle karşılandığı için, bu sistemin yüksek enflasyon dönemlerinde fonların reel değerini koruyamama riski fon biriktirme yöntemine göre çok daha yüksektir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dağıtım yöntemi, aktif-pasif oranındaki düşüş ve nüfusun yaşlanması durumunda finansal sürdürülebilirlik açısından risk taşırken; fon biriktirme yöntemi, paranın satın alma gücündeki azalışlar ve fonların yönetim maliyetleri nedeniyle aktüeryal dengesini yitirebilir.

Cevap

Dağıtım yöntemi demografik risklere (yaşlanma), fon biriktirme yöntemi ise ekonomik risklere (enflasyon) karşı daha duyarlıdır.

Sosyal sigortaların finansmanında 'dağıtım yöntemi', çalışanların ödediği primlerin doğrudan emeklilere aktarılmasına dayandığı için nüfusun yaşlanması (demografik değişim) sistemin en büyük riskidir. 'Fon biriktirme yöntemi' ise toplanan primlerin uzun vadeli fonlarda değerlendirilmesine dayandığı için, enflasyonun fonların reel değerini aşındırması ve piyasa dalgalanmaları ana riskleri oluşturur. Bu iki zıt risk profili doğru bir şekilde ifade edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Dağıtım (PAYG) yönteminin temel mekanizmasını analiz et.

Bu sistemde mevcut çalışanların primleri, mevcut emeklilerin aylıklarını finanse eder (kuşaklar arası dayanışma).

Sistemin sürdürülebilirliği aktif/pasif oranına bağlıdır.

Fon biriktirme (Kapitalizasyon) yönteminin temel mekanizmasını analiz et.

Primler bir fonda toplanır, nemalandırılır ve ilerideki ödemeler için biriktirilir.

Sistemin başarısı fonların reel getiri sağlamasına bağlıdır.

Her iki yöntemin ana risklerini karşılaştır.

Dağıtım yöntemi nüfus yaşlanınca (demografik risk) açık verir; Fon biriktirme yöntemi ise enflasyon karşısında birikimlerin değer kaybetmesi (ekonomik risk) ile sarsılır.

Finansman sistemlerinin karakteristik zayıf noktaları bunlardır.

Anahtar Kavram

Sosyal sigorta finansmanında demografik duyarlılık (dağıtım) ve ekonomik duyarlılık (fon biriktirme) ayrımı.

Soru 7Soru →

Sosyal güvenlik mevzuatımızda sigortalıların brüt kazançları üzerinden prim alınması esas olmakla birlikte, sosyal amaçlarla yapılan bazı ödemelerin matrah dışı tutulması öngörülmüştür. Bu istisnaların bir kısmı 'kısmi istisna' niteliğindeyken (belirli bir tutarı aşan kısmı prime tabidir), bir kısmı ise tutarı ne olursa olsun 'tam istisna' olarak kabul edilir.

$5510$ sayılı Kanun çerçevesinde, aşağıda yer alan ödemelerden hangisi prime esas kazanç ( $PEK$ ) matrahının belirlenmesinde herhangi bir sınıra tabi olmaksızın kazanç dışı bırakılan ödemelerden biridir?

Yemek paraları

Çocuk zamları

Aile zamları

Ölüm yardımı

Özel sağlık sigortası primleri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ölüm yardımı

Cevap

Ölüm yardımı, tutarı ne olursa olsun prime esas kazanç matrahına dâhil edilmeyen bir ödemedir.

Ölüm yardımı,

5510

sayılı Kanun'un

80

. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca; doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları ve kıdem tazminatı gibi ödemelerle birlikte tutarı ne olursa olsun prime esas kazancın hesabında dikkate alınmayan (tam istisna) ödemeler kategorisindedir.

Adım Adım Çözüm

5510

sayılı Kanun'un

80

. maddesindeki istisnaları sınıflandır.

Ödemeler; tam istisnalar (hiç prim alınmayanlar) ve kısmi istisnalar (limiti aşınca prim alınanlar) olarak ikiye ayrılır.

Soruda 'tutarı ne olursa olsun' ifadesi kullanıldığı için tam istisna olan kalemi bulmak gerekir.

Seçeneklerdeki ödemelerin istisna türlerini kontrol et.

Yemek, çocuk, aile zamları ve özel sigorta primleri için kanunda ve yönetmelikte belirli limitler (asgari ücret oranları) öngörülmüştür.

Bu kalemler 'kısmi istisna' grubundadır.

Ölüm yardımının hukuki statüsünü belirle.

Ölüm, doğum ve evlenme yardımları ile görev yollukları gibi ödemeler limitsiz şekilde istisnadır.

Sosyal amaçlı ve süreksiz nitelikteki bu yardımlar doğrudan matrah dışıdır.

Anahtar Kavram

Prime Esas Kazanç İstisnaları (Tam vs. Kısmi)

Daha Fazla Pratik

Prime esas kazancın üst sınırının (tavan) asgari ücretin kaç katı olduğunu ve bu sınırın nasıl hesaplandığını tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 8Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uyarınca, Kurumun prim ve diğer alacaklarının süresinde ödenmemesi durumunda uygulanacak yaptırımlar ve hukuki süreçlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Prim borçlarının ödenmeyen kısmına, sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç ay için, her ay için ayrı ayrı %2 oranında gecikme cezası uygulanır.

Gecikme cezası uygulanan sürelere de ödeme yapılıncaya kadar, DİBS aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır.

Kurumun prim ve diğer alacakları, ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak on yıllık zamanaşımına tabidir.

İdari para cezalarına karşı Kuruma yapılan itirazın reddi halinde, ilgililer kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde İş Mahkemesinde dava açabilirler.

Kurumun prim ve diğer alacakları, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre Kurumca tahsil edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İdari para cezalarına karşı Kuruma yapılan itirazın reddi halinde, ilgililer kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde İş Mahkemesinde dava açabilirler.

Cevap

İdari para cezalarına karşı Kuruma yapılan itirazın reddi halinde, 30 gün içinde İş Mahkemesine değil, İdare Mahkemesine başvurulması gerekmektedir.

İdari para cezalarına karşı yapılacak itirazlar Kurumca reddedildikten sonra yargı yoluna başvurulacak merci İş Mahkemesi değil, İdare Mahkemesidir. 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinin dördüncü fıkrasına göre; itirazın reddi halinde kararın tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idari yargı yoluna başvurulabilir.

Adım Adım Çözüm

Prim borçlarına uygulanan gecikme cezası ve zammı oranlarının kontrol edilmesi

İlk 3 ay %2 ceza ve sonrasında DİBS bazlı bileşik faiz (gecikme zammı) doğru tanımlanmıştır.

5510 sayılı Kanun m. 89 hükümlerini doğrulamak için.

Zamanaşımı sürelerinin ve başlangıç tarihlerinin incelenmesi

10 yıllık sürenin ödeme vadesini izleyen takvim yılı başında başladığı tespit edilmiştir.

5510 sayılı Kanun m. 93 hükmüne uygunluğu kontrol etmek için.

İdari para cezalarına (İPC) itiraz ve yargı yolu sürecinin değerlendirilmesi

İPC itiraz reddinden sonra 30 gün içinde idari yargı yoluna (İdare Mahkemesi) başvurulması gerektiği, İş Mahkemesinin bu konuda yetkili olmadığı belirlenmiştir.

5510 sayılı Kanun m. 102 hükmündeki usul hatasını tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Prim Alacaklarının Tahsil Usulü ve İdari Yargı Yolu

Daha Fazla Pratik

İdari para cezalarında indirim oranları (peşin ödeme indirimi) ve ödeme sürelerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 9Soru →

5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi uyarınca, 4/1-(a) kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının (PEK) belirlenmesinde bazı ödemeler tamamen muaf, bazıları ise belirli oranlarda istisnaya tabidir.

Mart 2026 döneminde 22 gün fiilen çalışan bir sigortalının elde ettiği kazançlar ve ilgili aya ait veriler aşağıdaki gibidir (2026 yılı aylık brüt asgari ücret $20.000$ TL, günlük brüt asgari ücret ise $666,67$ TL olarak kabul edilecektir):

Ödeme Kalemi	Tutar
Brüt Aylık Ücret	$55.000$ TL
Performans Primi (Mart ayında ödenen)	$25.000$ TL
Şubat ayından devreden tavanı aşan ikramiye	$15.000$ TL
Çocuk Zammı (3 çocuk için toplam)	$6.000$ TL
Yemek Parası	$8.000$ TL
Özel Sağlık Sigortası Primi (İşveren ödemesi)	$4.000$ TL

Yukarıdaki verilere göre, Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatı ve istisna limitleri (Çocuk zammı: asgari ücretin %2'si; Yemek parası: günlük asgari ücretin %6'sı; Özel sağlık sigortası: asgari ücretin %30'u) dikkate alındığında, bu sigortalının Mart 2026 dönemi için bildirilmesi gereken toplam prime esas kazanç (PEK) tutarı kaç TL'dir?

106.920

110.920

108.120

107.800

91.920

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 106.920

Cevap

Mart 2026 dönemi için bildirilmesi gereken prime esas kazanç tutarı

106.920

TL'dir.

Doğru tutar belirlenirken; brüt ücret, prim ve devreden ikramiyenin tamamı (

95.000

TL) alınmıştır. Çocuk zammında

1.200

TL istisna düşülerek

4.800

TL, yemek parasında fiilen çalışılan 22 gün üzerinden

880

TL istisna düşülerek

7.120

TL matraha eklenmiştir. Özel sağlık sigortası ödemesi (

4.000

TL) aylık asgari ücretin %30'u olan

6.000

TL'lik muafiyet sınırının altında kaldığından hiç dahil edilmemiştir. Toplamda

106.920

TL'ye ulaşılmıştır.

Adım Adım Çözüm

Tamamen prime tabi olan ve devreden unsurların belirlenmesi

55.000

(Ücret) +

25.000

(Prim) +

15.000

(Devir) =

95.000

Ücretler, primler ve önceki aydan sarkan ikramiyeler tavanı aşmadığı sürece PEK'e dahil edilir.

Çocuk zammı istisnasının hesaplanması

Muafiyet:

20.000 \times 0,02 \times 3 = 1.200

TL; Tabi miktar:

6.000 - 1.200 = 4.800

Çocuk zammı, çocuk başına asgari ücretin %2'si oranında istisnadır.

Yemek parası istisnasının hesaplanması

Günlük Muafiyet:

666,67 \times 0,06 = 40

TL; Toplam Muafiyet:

40 \times 22 = 880

TL; Tabi miktar:

8.000 - 880 = 7.120

Yemek parası, fiilen çalışılan gün başına günlük asgari ücretin %6'sı oranında istisnadır.

Özel sağlık sigortası kontrolü

Muafiyet sınırı:

20.000 \times 0,30 = 6.000

TL; Ödenen

4.000

TL sınırın altında kaldığı için tamamı muaftır.

Özel sağlık sigortası primleri, asgari ücretin %30'una kadar prime tabi tutulmaz.

Toplam PEK ve Tavan kontrolü

95.000 + 4.800 + 7.120 = 106.920

TL (Tavan:

150.000

TL'nin altındadır)

Bulunan toplam tutar, asgari ücretin 7,5 katı olan üst sınır kontrol edilerek beyan edilir.

Anahtar Kavram

Prime Esas Kazanç (PEK) Matrahı ve Kısmi İstisnalar

Daha Fazla Pratik

Prime esas kazanç tavanının aşıldığı durumlarda devir kuralının hangi ödeme türleri (ücret vs. ikramiye) için geçerli olduğunu tekrar inceleyiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 10Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında, 4/1-(a) statüsünde sigortalı çalıştıran bir özel sektör işvereninin; primlerini süresinde ödediği ve Kuruma borcu bulunmadığı varsayıldığında, beş puanlık prim teşviki de dikkate alınarak; kısa vadeli sigorta kolları, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası kolları için ödemesi gereken toplam prim oranı yüzde kaçtır?

15,5

20,5

14,0

17,5

34,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $15,5$

Cevap

İlgili sigorta kollarında işverenin ödeyeceği toplam prim oranı %15,5'tir.

5510 sayılı Kanun uyarınca işveren; kısa vadeli sigorta kolları için %2, genel sağlık sigortası için %7,5 ve uzun vadeli sigorta kolları (MYÖ) için normalde %11 prim öder. Ancak özel sektör işverenlerine sağlanan 5 puanlık teşvikle MYÖ payı %6'ya düşer. Bu durumda

2 + 7,5 + 6 = 15,5

sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Kısa vadeli sigorta kolları prim oranının belirlenmesi

%2

5510 sayılı Kanun uyarınca kısa vadeli sigorta kolları prim oranı %2'dir ve tamamı işveren tarafından ödenir.

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları (uzun vadeli) işveren payının teşvikle hesaplanması

%6

Normal şartlarda %11 olan işveren payı, yasal yükümlülüklerini yerine getiren özel sektör işverenleri için 5 puanlık indirimle %6 olarak uygulanır.

Genel sağlık sigortası (GSS) işveren payının belirlenmesi

%7,5

GSS priminin işveren payı %7,5'tir (Toplam %12,5'in sigortalı payı %5'tir).

Belirlenen oranların toplanması

2 + 6 + 7,5 = 15,5

Soruda istenen üç ana sigorta kolunun teşvikli işveren maliyetini bulmak için oranlar toplanır.

Anahtar Kavram

İşveren Prim Teşviki ve Branş Bazlı Dağılım

Daha Fazla Pratik

Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) oranları ve bu oranların 4/1-a emeklileri için nasıl dağıldığını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 11Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca, süresinde ödenmeyen prim ve diğer Kurum alacaklarının tahsiline ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Süresinde ödenmeyen prim alacaklarının ilk üç aylık süresi için her ay %3 oranında gecikme cezası, sonraki her ay için ise DİBS aylık ortalama faizine 1 puan eklenerek gecikme zammı uygulanır.

Kurumun prim ve diğer alacakları, ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

Kurumun süresinde ödenmeyen alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun değil, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.

Kurumun prim alacaklarına karşı yetkili idari mercilere itiraz edilmesi veya yargı yoluna başvurulması, alacağın takip ve tahsilini kendiliğinden durdurur.

Gecikme cezası ve gecikme zammı hesaplanırken, borcun ödendiği gün için ayrıca bir hesaplama yapılmaz ve o gün dikkate alınmaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Süresinde ödenmeyen prim alacaklarının ilk üç aylık süresi için her ay %3 oranında gecikme cezası, sonraki her ay için ise DİBS aylık ortalama faizine 1 puan eklenerek gecikme zammı uygulanır.

Cevap

5510 sayılı Kanun'un 89. maddesi uyarınca, süresinde ödenmeyen prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmeyen kısmına, sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç ay için her ay %3 oranında gecikme cezası uygulanır. Bu süreden sonra borç ödeninceye kadar her ay için DİBS aylık ortalama faizine 1 puan eklenerek bulunacak oran üzerinden gecikme zammı uygulanır. Bu düzenleme borcun ödenmesini teşvik edici bir kademeli yaptırım içermektedir.

Adım Adım Çözüm

Yasal dayanağın belirlenmesi

5510 sayılı Kanun'un 88, 89 ve 93. maddeleri incelenir.

Prim borçlarının ödenmemesi durumundaki yaptırımlar bu maddelerde düzenlenmiştir.

Gecikme cezası ve zammı oranlarının kontrolü

İlk 3 ay için aylık %3 gecikme cezası; sonrası için DİBS aylık ortalama faizi + %1 gecikme zammı uygulanacağı teyit edilir.

Kanun koyucu borcun vadesinden sonraki ilk dönem ve devamı için farklı yaptırım rejimleri öngörmüştür.

Diğer usul kurallarının analizi

Zamanaşımının 10 yıl olduğu, tahsilatın 6183 sayılı Kanun'a göre yapıldığı ve itirazın takibi durdurmadığı saptanır.

Diğer seçeneklerin yanlışlığını teyit etmek için genel usul kuralları hatırlanmalıdır.

Anahtar Kavram

Prim Alacaklarında Gecikme Cezası ve Zammı Hesaplama Usulü

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 12Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesi uyarınca düzenlenen devlet katkısı mekanizmasını inceleyen bir müfettiş, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) belirli bir aya ait prim tahsilat verilerini aşağıdaki tabloya aktarmıştır:

Sigorta Branşı / Kolu	Tahsil Edilen Prim Tutarı (TL)
Kısa Vadeli Sigorta Kolları	$400.000$
Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları	$1.200.000$
Genel Sağlık Sigortası	$800.000$

Bu verilere göre, ilgili ay için Hazine tarafından Kurum bütçesine ödenmesi gereken toplam devlet katkısı tutarı kaç TL'dir?

500.000

600.000

400.000

300.000

2.400.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $500.000$

Cevap

Hazinece ödenmesi gereken toplam devlet katkısı tutarı

500.000

TL'dir.

Doğru cevap olan seçenekteki tutar, 5510 sayılı Kanun'un 81. maddesinin (g) fıkrasına uygun olarak hesaplanmıştır. Kanun uyarınca, Kurumca tahsil edilen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası priminin dörtte biri oranında devlet katkısı yapılır. Senaryoda bu primlerin toplamı

2.000.000

TL olup, bunun dörtte biri

500.000

TL'dir.

Adım Adım Çözüm

Devlet katkısına esas olan sigorta kollarını belirleyin.

Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları (

1.200.000

TL) ve Genel Sağlık Sigortası (

800.000

TL) devlet katkısı kapsamındadır; Kısa Vadeli Sigorta Kolları (

400.000

TL) kapsam dışıdır.

5510 sayılı Kanun'un 81. maddesi uyarınca devlet katkısı yalnızca uzun vadeli sigorta kolları ve GSS primleri üzerinden yapılır.

Kapsama giren toplam prim tutarını hesaplayın.

1.200.000 + 800.000 = 2.000.000

Hesaplamaya esas matrahı bulmak için ilgili branşların primleri toplanır.

Toplam prim tutarı üzerinden yasal devlet katkısı oranını uygulayın.

2.000.000 / 4 = 500.000

Kanunen devlet katkısı oranı, tahsil edilen primlerin dörtte biri (

1/4

) olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kavram

Sosyal Sigortaların Finansmanında Devlet Katkısı Oranı ve Kapsamı

Daha Fazla Pratik

İşsizlik sigortasındaki devlet katkısı oranını (yüzde 1) 5510 sayılı Kanun'daki bu 1/4'lük oranla karıştırmamak için 4447 sayılı Kanun hükümlerini de gözden geçirin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 13Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca, sigortalıların prime esas günlük kazançlarının üst sınırı (tavanı), günlük brüt asgari ücretin kaç katı olarak belirlenmiştir?

3

katı

5

katı

6,5

katı

7,5

katı

10

katı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $7,5$ katı

Cevap

Sigortalıların prime esas günlük kazançlarının üst sınırı, günlük brüt asgari ücretin

7,5

katı olarak uygulanmaktadır.

5510 sayılı Kanun'un 80. maddesine göre, sigortalıların prime esas günlük kazançlarının alt sınırı sigortalıların yaşlarına bakılmaksızın günlük asgari ücret, üst sınırı ise günlük asgari ücretin

7,5

katıdır. Bu oran, sosyal güvenlik sisteminde toplanacak primlerin tavan noktasını belirler.

Adım Adım Çözüm

5510 sayılı Kanun'un 80. maddesindeki kazanç sınırlarını inceleyin.

Kanun, günlük kazanç alt sınırını asgari ücret, üst sınırını ise bunun belirli bir katı olarak tanımlar.

Yasal prim matrahının belirlenmesi için alt ve üst limitlerin bilinmesi gerekir.

Güncel mevzuatta uygulanan tavan kat sayısını belirleyin.

Tavan katsayısının

2017

yılından itibaren

7,5

olarak uygulandığı görülmektedir.

Sigortalıdan alınacak primin maksimum miktarını belirlemek için bu oran esastır.

Anahtar Kavram

Prime Esas Kazanç (PEK) Sınırları

Daha Fazla Pratik

Prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasındaki tutarın nasıl hesaplandığını pratik bir örnekle inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:30s

Soru 14Soru →

Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) aktüeryal dengesini desteklemek amacıyla uygulanan finansman yöntemleri kapsamında; Kurum tarafından tahsil edilen kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası prim tutarlarının toplamının yüzde kaçı oranında devlet katkısı ödenmektedir?

\%10

\%15

\%20

\%25

\%30

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$

Cevap

Sosyal Güvenlik Kurumu bütçesine hazine tarafından yapılan devlet katkısının oranı

\%25

'dir.

5510 sayılı Kanun'un 81. maddesi uyarınca Devlet; Kurumun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primlerinden, Kurumca tahsil edilen prim tutarının

1/4

'ü oranında Kurum bütçesine katkı yapar.

1/4

oranı

\%25

'e tekabül etmektedir.

Adım Adım Çözüm

İlgili kanun maddesini tespit etme

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 81. maddesi.

Devlet katkısının kapsamı ve oranı bu maddede açıkça düzenlenmiştir.

Yasal oranı hatırlama ve yüzdeye çevirme

Kanun metninde geçen oran 'tahsil edilen prim tutarının

1/4

'üdür'.

1/4

kesri matematiksel olarak

\%25

değerine karşılık gelir.

Soruda oran yüzde cinsinden istendiği için kesirli ifadenin yüzde karşılığı hesaplanmalıdır.

Anahtar Kavram

Sosyal Sigortaların Finansmanında Devlet Katkısı Oranı

Alternatif Yöntem

Kesir yöntemi ile çözüm: Kurumun 100 TL prim topladığı varsayılırsa, devlet bunun üzerine 25 TL (

100 \times 1/4

) ekler. Bu da doğrudan

\%25

oranını verir.

Tahmini Süre:45s

Soru 15Soru →

$5510$ sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun $4/1$ -(a) bendi kapsamında çalışan bir sigortalı, Mart $2026$ ayında normal brüt ücretine ek olarak yüksek tutarlı bir 'performans ikramiyesi' almıştır. Yapılan hesaplamada, Mart ayı toplam brüt kazancının o ay için geçerli olan prime esas kazanç üst sınırını (tavanı) aştığı tespit edilmiştir.

Buna göre, tavanı aşan bu ikramiye tutarının sosyal güvenlik primi matrahına dahil edilmesiyle ilgili mevzuat kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

Ücret dışındaki bu ödemelerin tavanı aşan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden iki ayı geçmemek üzere, üst sınırın altında kalan sonraki ayların kazancına dahil edilir.

Tavanı aşan tüm kazanç unsurları (ücret ve ikramiye dahil), ilgili takvim yılı sonuna kadar tavanın altında kalan tüm sonraki ayların kazancına eşit olarak devredilir.

İkramiye ve primler sadece ödendiği ayın kazancı sayıldığından, tavanı aşan kısım hiçbir şekilde sonraki aylara devredilmez ve primlendirilmeden muaf tutulur.

Tavanı aşan tutar, sigortalının yazılı onayı olması kaydıyla bir sonraki aya devredilebilir; aksi durumda sadece ilgili ayın tavanı üzerinden prim kesilir.

Sadece kamu sektörü işyerlerinde çalışan

4/a

sigortalıları için devir mekanizması işletilir; özel sektörde ikramiyeler tavanı aştığı ayda kesin olarak işleme kapanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ücret dışındaki bu ödemelerin tavanı aşan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden iki ayı geçmemek üzere, üst sınırın altında kalan sonraki ayların kazancına dahil edilir.

Cevap

Ücret dışındaki ödemelerin (prim, ikramiye vb.) tavanı aşan kısmının, ödemenin yapıldığı ayı takip eden iki ayı geçmemek üzere sonraki ayların kazancına dahil edilmesi gerekir.

Doğru ifade,

5510

sayılı Kanun'un

80

. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan yasal düzenlemeyi tam olarak yansıtmaktadır. Bu düzenlemeye göre; ücretler ödenmiş olduğu ayın kazancına dahil edilirken, ikramiye, prim ve bu nitelikteki ödemeler tavanı (üst sınırı) aşıyorsa, aşan bu kısım ödemenin yapıldığı ayı takip eden iki ayı geçmemek üzere, üst sınırın altında kalan sonraki ayların kazancına eklenerek primlendirilir.

Adım Adım Çözüm

Kazanç türünün ayrımını yapın.

Ödeme bir 'performans ikramiyesi'dir (ücret dışı ödeme).

Mevzuat, çıplak ücret ile prim/ikramiye gibi ek ödemelerin tavan aşımı durumundaki akıbetini farklı kurallara bağlamıştır.

5510 Sayılı Kanun Madde 80/(d) bendini uygulayın.

Tavanı aşan ikramiye kısmı takip eden

2

ayın matrahına devredilir.

Ücretler sadece ödendiği ayın matrahına dahil edilirken; ikramiye ve primler, tavanın altında kalan sonraki aylara (maksimum 2 ay) aktarılarak Kurumun prim kaybı önlenir.

Anahtar Kavram

Prime Esas Kazançta (PEK) İkramiye ve Primlerin Devri (2 Ay Kuralı)

Daha Fazla Pratik

Ücret (maaş) ödemelerinin tavanı aşması durumunda neden devir yapılmadığını ve bu durumun ikramiyelerden farkını araştırınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 16Soru →

1982 Anayasası'nın 60. maddesinde yer alan "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." hükmü, Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminin temel dayanağını oluşturmaktadır. Primsiz sosyal güvenlik ödemelerinin bir "lütuf" veya "sadaka" olmaktan çıkıp, birey için hukuki bir "hak", devlet için ise bir "ödev" statüsü kazanması, doğrudan aşağıdaki anayasal ilkelerden hangisinin bir gereğidir?

Sosyal hukuk devleti ilkesi

Primli rejim finansman zorunluluğu

Sosyal sigorta yardımlarının karşılıklılığı esası

Bireysel tasarruf ve özel sigortacılık prensibi

Mesleki risklerin işveren tarafından karşılanması yükümlülüğü

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sosyal hukuk devleti ilkesi

Cevap

Sosyal hukuk devleti ilkesi, primsiz sosyal güvenlik sisteminin temel hukuki dayanağıdır.

1982 Anayasası'nın 2. maddesinde belirtilen 'Sosyal Hukuk Devleti' ilkesi, devletin sosyal adaleti sağlamak ve güçsüzleri korumak amacıyla müdahalesini öngörür. Anayasa'nın 60. maddesiyle birleştiğinde, primsiz sosyal güvenlik ödemeleri vatandaşlar için hukuki bir hak haline gelmiştir.

Adım Adım Çözüm

Anayasal dayanağın tespit edilmesi

1982 Anayasası'nın 60. maddesi sosyal güvenlik hakkını tanıyan temel maddedir.

Sosyal güvenlik hakkı anayasal bir hak olarak tanımlanmıştır.

Primsiz rejimin niteliğinin belirlenmesi

Primsiz rejimlerin lütuf değil, devletin bir ödevi olduğu saptanmıştır.

Hak teorisi uyarınca, muhtaç durumdaki vatandaşın devletten talep edebileceği hukuki bir hak doğmuştur.

Kavramsal eşleştirme yapılması

Bu hak ve ödev ilişkisi, devletin sosyal adaleti ve refahı sağlama amacı olan 'Sosyal Hukuk Devleti' ilkesine bağlanır.

Sosyal devlet, vatandaşlarına insanca yaşam seviyesi sağlamakla yükümlüdür.

Anahtar Kavram

Sosyal Hukuk Devleti ve Hak Teorisi

İpuçları

Anayasa'nın 2. maddesindeki Cumhuriyetin temel niteliklerini hatırlayın.

Devletin, mali gücü olmayan vatandaşlarına prim ödeme şartı aramaksızın yardım etmesi hangi devlet modeliyle ilgilidir?

Daha Fazla Pratik

Primsiz rejimlerin bir diğer örneği olan 2022 sayılı Kanun kapsamındaki ödemelerin kimlere yapıldığını inceleyin.

Tahmini Süre:50s

Soru 17Soru →

$5510$ sayılı Kanun’un $80$ . maddesi uyarınca, $4/a$ kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının (PEK) hesabında ücret dışındaki ödemelerin (prim, ikramiye vb.) tavanı aşan kısmının takip eden aylara devredilmesi kuralı uygulanmaktadır.

Bir sigortalının hizmet akdinin $15$ Mart $2026$ tarihinde feshedildiği ve sigortalıya $20$ Mart $2026$ tarihinde (ayrılış tarihinden sonra) çalışırken hak ettiği bir performans ikramiyesi ödendiği varsayıldığında; bu ikramiye tutarının Mart ayı prime esas kazanç üst sınırını (tavanını) aşan kısmının hukuki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sigortalılığın sona erdiği ayda yapılan ve tavanı aşan ücret dışı ödemeler, takip eden aylarda sigortalılık niteliği kalmadığı için sonraki aylara devredilemez.

Aşan tutar, sigortalı yeni bir işyerinde işe başlasa dahi eski işvereni tarafından takip eden iki ay boyunca ek bildirgeyle kuruma bildirilmek zorundadır.

İlişik kesildikten sonra yapılan bu ödeme nitelik değiştirerek "tazminat" sayılır ve tavan sınırı uygulanmaksızın tamamı üzerinden prim kesilir.

Aşan tutar, sigortalının aynı yıl içerisindeki geçmiş aylarda tavan altında kalan kazanç boşluklarına geriye dönük olarak dağıtılarak prime tabi tutulur.

Ücret dışı ödemelerde iki aylık devir kuralı sadece ölüm ve malullük sigortası kolları için geçerli olup işten ayrılma durumunda bu ayrım ortadan kalkar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sigortalılığın sona erdiği ayda yapılan ve tavanı aşan ücret dışı ödemeler, takip eden aylarda sigortalılık niteliği kalmadığı için sonraki aylara devredilemez.

Cevap

Sigortalılığın sona erdiği ayda yapılan ve tavanı aşan ücret dışı ödemelerin, takip eden aylarda sigortalılık statüsü devam etmediği için devredilemeyeceği yönündeki ifade doğrudur.

Doğru seçenekte belirtildiği üzere,

5510

sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuat uyarınca; ücret dışı ödemelerin (ikramiye, prim vb.) prime esas kazanç üst sınırını aşan kısımları ancak sigortalılığın devam etmesi kaydıyla takip eden iki ayın kazancına dahil edilebilir. Sigortalılığın sona erdiği ay içinde yapılan ödemelerde, takip eden aylarda sigortalılık niteliği kalmadığı için tavanı aşan tutarların sonraki aylara devredilerek prime tabi tutulması mümkün değildir.

Adım Adım Çözüm

Ücret dışı ödemelerin (prim, ikramiye) zaman bakımından aidiyetini belirle.

Ücret dışı ödemeler, hak edildiği aya bakılmaksızın fiilen ödendiği ayın (Mart

2026

) kazancına dahil edilir.

5510 sayılı Kanun Madde 80/a-2 uyarınca prim ve ikramiyeler ödeme bazlıdır.

Tavanı aşan kısmın devir kuralını analiz et.

Normal şartlarda aşan kısım sonraki

2

aya devreder ancak sigortalılık

15

Mart'ta sona ermiştir.

Devir yapılabilmesi için sonraki aylarda bildirim yapılabilecek aktif bir sigortalılık kaydı bulunmalıdır.

İşten ayrılma durumundaki istisnayı uygula.

Takip eden aylarda (Nisan, Mayıs) sigortalılık niteliği olmadığından devir yapılamaz.

SGK tebliğleri ve yerleşik uygulama gereği sigortalılığın bittiği ayda tavanı aşan ücret dışı ödeme 'yanar'.

Anahtar Kavram

Ücret dışı ödemelerin (ikramiye/prim) üst sınırı aşması durumunda uygulanan 'iki aylık devir' kuralı, sigortalılığın devamı şartına bağlıdır.

Daha Fazla Pratik

Ücretlerin hak ediliş esasına, ücret dışı ödemelerin ise ödeme esasına göre prime tabi tutulması arasındaki farkı tekrar ediniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 18Soru →

$5510$ sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca, $4/1$ -(a) statüsünde bir özel sektör işyerinde çalışan sigortalı için; kısa vadeli sigorta kolları, uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık ve ölüm) ve genel sağlık sigortası prim oranlarının toplamı ile bu toplamın sigortalı ve işveren hisselerine göre dağılımı aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Toplam: %

34,5

(Sigortalı: %

14

, İşveren: %

20,5

)

Toplam: %

37,5

(Sigortalı: %

15

, İşveren: %

22,5

)

Toplam: %

32,5

(Sigortalı: %

14

, İşveren: %

18,5

)

Toplam: %

34,5

(Sigortalı: %

17,25

, İşveren: %

17,25

)

Toplam: %

30,5

(Sigortalı: %

12,5

, İşveren: %

18

)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam: % $34,5$ (Sigortalı: % $14$ , İşveren: % $20,5$ )

Cevap

Toplam prim oranının %

34,5

olduğu ve bunun %

14

'ünün sigortalı, %

20,5

'inin işveren tarafından karşılandığı seçenek doğrudur.

Sosyal sigorta primleri; kısa vadeli (%

2

- işveren), uzun vadeli (%

20

- %

9

sigortalı, %

11

işveren) ve GSS (%

12,5

- %

5

sigortalı, %

7,5

işveren) kollarından oluşur. Bunların toplamı %

34,5

ederken, sigortalı payı %

14

(

9+5

), işveren payı ise %

20,5

(

11+7,5+2

) olarak gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

Kısa vadeli sigorta kolları prim oranının belirlenmesi

2

(Tamamı işveren tarafından ödenir)

5510 sayılı Kanun uyarınca kısa vadeli sigorta kolları primi sabit %2'dir.

Uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık, ölüm) prim oranının belirlenmesi

20

9

sigortalı, %

11

işveren)

Kanun gereği uzun vadeli kolların toplam oranı %20 olup dağılım 9/11 şeklindedir.

Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim oranının belirlenmesi

12,5

5

sigortalı, %

7,5

işveren)

4/a kapsamındaki sigortalılar için GSS oranı toplam %12,5'tir.

Toplam oranların ve hisselerin hesaplanması

Toplam: %

34,5

| Sigortalı: %

9+5=%14

| İşveren: %

11+7,5+2=%20,5

Tüm sigorta kolları birleştirilerek nihai prim yükü bulunur.

Anahtar Kavram

5510

sayılı Kanun kapsamındaki standart prim oranları ve dağılımı

Daha Fazla Pratik

Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) oranlarını ve dağılımını inceleyerek emekli çalışanlar için farkı kavrayın.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 19Soru →

Sosyal sigortaların finansman sistemlerinden biri olan dağıtım (pay-as-you-go) yönteminde, sistemi finanse eden aktif sigortalı sayısı ile sistemden gelir veya aylık alan pasif sigortalı sayısı arasındaki ilişkiyi ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Aktif-pasif oranı

İkame oranı

Bağımlılık oranı

Prim tahsilat oranı

Karşılama oranı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aktif-pasif oranı

Cevap

Aktif-pasif oranı, sosyal güvenlik sisteminde prim ödeyen çalışanlar ile sistemden aylık alanların sayısının kıyaslandığı göstergedir.

Aktif-pasif oranı, bir sosyal güvenlik sisteminde prim ödeyen sigortalı sayısının (aktif), sistemden aylık veya gelir alan dosya sayısına (pasif) bölünmesiyle elde edilen veridir. Dağıtım yöntemine dayalı sistemlerde bu oran ne kadar yüksekse sistem o kadar sağlıklı kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

Dağıtım sisteminin işleyişini belirleme

Çalışanların primleriyle o andaki emeklilerin maaşlarının ödenmesi prensibidir.

Sistemin sürdürülebilirliği için kaç çalışanın bir emekliyi finanse ettiğini bilmek gerekir.

Kavramsal eşleştirme yapma

Çalışanlar 'aktif', aylık alanlar ise 'pasif' sigortalı olarak adlandırılır.

Sosyal güvenlik hukukunda finansman dengesi bu iki grubun birbirine bölünmesiyle (oranlanmasıyla) ölçülür.

Anahtar Kavram

Aktif-Pasif Oranı

Tahmini Süre:45s

Soru 20Soru →

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca, 4/1-a (hizmet akdi ile çalışanlar) kapsamında sigortalı çalıştıran özel sektör işverenleri, tahakkuk eden sigorta primlerini en geç ne zamana kadar Sosyal Güvenlik Kurumuna ödemekle yükümlüdür?

Ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar

Sigortalının çalışmaya başladığı ayın son gününe kadar

Ait olduğu ayı takip eden ayın on beşinci gününe kadar

Sigortalı işe giriş bildirgesinin verildiği tarihten itibaren üç gün içinde

İşçiye ücret ödemesinin yapıldığı günü takip eden ilk mesai bitimine kadar

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar

Cevap

Özel sektördeki 4/a kapsamındaki sigortalıların primleri, ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmelidir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 88. maddesine göre; 4/1-a kapsamındaki sigortalıları çalıştıran işverenler, bir ay içinde çalıştırdıkları sigortalıların primlerini, ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar Kuruma ödemekle yükümlüdürler. Bu, genel kuraldır ve özel sektör işverenleri için geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

Sigortalı statüsünün belirlenmesi

Soruda 4/1-a (hizmet akdi ile çalışanlar) ve özel sektör işvereni belirtilmiştir.

Farklı sigortalılık statüleri (4/a, 4/b, 4/c) için ödeme süreleri ve usulleri farklılık gösterebilir.

5510 sayılı Kanun'un ilgili maddesinin hatırlanması

Kanun'un 88. maddesi uyarınca işverenlerin primleri Kuruma ödeme süresi düzenlenmiştir.

Yasal dayanağın tespiti doğru cevaba ulaşmak için gereklidir.

Ödeme süresinin tespiti

Özel sektör işverenleri için bu süre, çalışılan ayı takip eden ayın son günüdür.

Yasanın amir hükmü bu yöndedir.

Anahtar Kavram

Prim Ödeme Süresi (4/a Statüsü)

İpuçları

4/a statüsündeki özel sektör işverenlerinin prim ödeme süresi genellikle bir sonraki ayı kapsar.

Daha Fazla Pratik

4/b (Bağ-Kur) sigortalılarının prim ödeme süreleri ile 4/a arasındaki benzerlikleri inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Sayfa 1 / 5Sonraki

Sosyal Sigortaların Finansmanı ve Primsiz Rejim

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik