Türkiye'de ormanların yetişebileceği en yüksek sınırı (orman üst sınırı) belirleyen temel faktör sıcaklıktır. Normal şartlarda, enlem etkisine bağlı olarak bu sınırın Güney Anadolu'dan Kuzey Anadolu'ya gidildikçe düzenli bir şekilde alçalması beklenir. Ancak yapılan araştırmalar; Erzurum-Kars çevresindeki dağlarda orman üst sınırının (- metre), daha güneyde yer alan Toros Dağları'na veya daha nemli olan Kuzey Anadolu Dağları'na göre daha yüksekte olduğunu göstermektedir.
Erzurum-Kars çevresinde orman üst sınırının bu denli yüksek olmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en fazladır?
- Karasallık ve kütle etkisine bağlı olarak yaz sıcaklıklarının ve güneşlenme süresinin yüksek olmasıCevap
- BBölgedeki yıllık toplam yağış miktarının Türkiye ortalamasının çok üzerinde olması
- CYükseltinin fazla olması nedeniyle bitkilerin düşük basınç koşullarına uyum sağlamış olması
- DKaradeniz üzerinden gelen nemli hava kütlelerinin bu bölgede orografik yağışlara neden olması
- EToprak yapısının volkanik tüflerden oluşması sayesinde su tutma kapasitesinin artması
Cevap
Erzurum-Kars çevresinde orman üst sınırının yüksek olmasının temel nedeni karasallık ve kütle etkisidir.
Orman üst sınırı, ağaçların biyolojik olarak yetişebileceği en yüksek irtifadır ve bu sınırı sıcaklık belirler. Doğu Anadolu'da (Erzurum-Kars gibi) geniş dağ kütlelerinin bulunması ve karasallığın şiddetli olması, yaz aylarında bu bölgelerin ısınarak 'ısı adası' etkisi yaratmasına neden olur. Bu durum, ağaçların normalde enlem etkisiyle daha alçakta bitmesi gereken sınırı, yaklaşık - metrelere kadar taşımasına olanak sağlar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Orman Üst Sınırı ve Kütle Etkisi
İpuçları
1
Orman üst sınırını (tree line) etkileyen en temel faktörün yaz sıcaklıkları olduğunu hatırlayın.
2
Nemli ve bulutlu olan Karadeniz dağları mı, yoksa açık ve güneşli olan Doğu Anadolu zirveleri mi yazın daha çok ısınır?
3
'Kütle etkisi' (mass effect) kavramı; büyük kara parçalarının deniz kıyısındaki yamaçlara göre daha fazla ısı biriktirmesi anlamına gelir.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'de 'orman alt sınırı'nın bölgelere göre değişimini ve Karadeniz'de neden 0 metreden başladığını araştırabilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Sıcaklık ve enlem ilişkisini düşünün: Karadeniz daha kuzeyde olduğu için enlem etkisiyle sınırın daha alçak olması beklenir. Ancak Doğu Anadolu'da bu beklentiye aykırı bir durum varsa, bu ancak 'özel konum' şartlarından biri olan şiddetli karasallık ve kütle etkisi ile açıklanabilir.
Tahmini Süre:1m 30s