Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'nin mutlak konumu dikkate alındığında, en güneydeki Hatay (36∘36^{\circ} Kuzey) ile en kuzeydeki Sinop (42∘42^{\circ} Kuzey) illerinde yapılan coğrafi gözlemlerde enlem etkisinin sonuçları kıyaslanmaktadır. Buna göre, bu iki ilde yıl boyunca gerçekleştirilen ölçümler ve ulaşılan sonuçlar hakkında yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. Her iki ilde de 2121 Haziran ve 2121 Aralık tarihlerinde ölçülen öğle vakti güneş yükseklik değerleri arasındaki açısal fark yaklaşık 47∘47^{\circ}'dir.Cevap
  2. B
    Sinop'un çizgisel hızı daha düşük olduğundan, gece ve gündüz süreleri arasındaki yıllık fark Hatay'a göre daha azdır.
  3. C
    Hatay'da güneş ışınlarının geliş açısı daha büyük olduğu için, atmosferdeki tutulma oranı Sinop'a göre her mevsim daha fazladır.
  4. D
    Sinop'ta grup ve tan (alacakaranlık) süresinin Hatay'dan daha uzun olmasının temel nedeni yer çekimi ivmesinin kuzeyde daha yüksek olmasıdır.
  5. E
    Yaz gündönümünde (2121 Haziran) Hatay'da yaşanan gündüz süresi, enlem etkisinden dolayı Sinop'ta ölçülen süreden daha fazladır.

Cevap

Her iki ilde de yaz ve kış gündönümlerinde ölçülen güneş yükseklikleri arasındaki farkın yaklaşık 47 derece olduğunu belirten ifade kesinlikle doğrudur.
Güneş ışınlarının öğle vakti gelme açısı, bir merkez için yıl boyunca eksen eğikliğinin genliği kadar değişir. Türkiye dönenceler dışında kaldığı için hem Hatay'da hem de Sinop'ta 21 Haziran (en dik) ve 21 Aralık (en eğik) tarihleri arasındaki açısal fark 2×23∘27′=46∘54′2 \times 23^{\circ} 27' = 46^{\circ} 54' (yaklaşık 47∘47^{\circ}) olarak sabit kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin enlem derecelerini belirleyin.
Hatay 36∘36^{\circ} K, Sinop 42∘42^{\circ} K enlemindedir. Her iki merkez de Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde ve orta kuşaktadır.
Güneş ışınlarının geliş açısı hesaplamaları için mutlak konum gereklidir.
2
Güneş ışınlarının yıllık geliş açısı değişim aralığını hesaplayın.
Bir merkeze güneş ışınlarının en büyük ve en küçük geldiği açılar arasındaki fark (2×2 \times eksen eğikliği) kadardır. 23∘27′×2=46∘54′≈47∘23^{\circ} 27' \times 2 = 46^{\circ} 54' \approx 47^{\circ}.
Eksen eğikliğine bağlı olarak güneşin deklinasyonu yıl içinde +23,5∘+23,5^{\circ} ile −23,5∘-23,5^{\circ} arasında değişir.
3
Enlem etkisinin bu fark üzerindeki rolünü analiz edin.
Matematiksel olarak (90−Enlem+23,5)−(90−Enlem−23,5)(90 - \text{Enlem} + 23,5) - (90 - \text{Enlem} - 23,5) işlemi yapıldığında enlem değerleri birbirini götürür ve sonuç sabit kalır.
Dönenceler dışındaki tüm merkezlerde yıllık güneş açısı değişim genliği aynıdır.
4
Diğer seçeneklerdeki enlem etkilerini doğrulayın.
Kuzeye gidildikçe çizgisel hız azalır (doğru), ancak gece-gündüz farkı artar (B yanlış). Kuzeye gidildikçe açı küçülür (doğru), tutulma artar (C yanlış). Grup/Tan süresi hıza bağlıdır, yer çekimine değil (D yanlış). Yazın kuzeyde gündüz daha uzundur (E yanlış).
Çelişkili veya hatalı çıkarımları eleyerek kesin doğruya ulaşılır.

Anahtar Kavram

Güneş Işınlarının Geliş Açısının Yıllık Değişim Genliği

İpuçları

1
Güneş ışınlarının geliş açısındaki yıllık değişimin enleme mi yoksa eksen eğikliğine mi bağlı olduğunu düşünün.
2
Bir yerin enlemi ne olursa olsun (dönenceler dışındaysa), güneşin gökyüzündeki yıllık salınım miktarı her zaman sabittir.
3
Matematiksel olarak: (90−Enlem+23,5)−(90−Enlem−23,5)=47(90 - \text{Enlem} + 23,5) - (90 - \text{Enlem} - 23,5) = 47 derecedir. Enlem değerinin sonuca etkisi yoktur.

Daha Fazla Pratik

Eksen eğikliğinin 23,5 yerine 30 derece olması durumunda Türkiye'de yıllık güneş açısı farkının nasıl değişeceğini hesaplayın.

Alternatif Yöntem

Gece-gündüz süre farkı veya tutulma oranı gibi değişkenlerin 'kuzeye gidildikçe' nasıl değiştiğini listeleyerek yanlış seçenekleri eleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Paraleller ve Enlem Etkileri

Bu konudan daha fazla soru