Osmanlı Devleti'nde anayasallaşma hareketlerinin başlangıcı olarak kabul edilen belgeler; hukuksal nitelikleri, hazırlanış biçimleri ve otoritenin sınırlandırılma kaynağı bakımından farklı kuramsal temellere dayanır.
Buna göre, Sened-i İttifak’ı Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı’ndan ayıran temel hukuksal fark aşağıdakilerden hangisidir?
- Padişahın yetkilerinin tek taraflı bir lütuf (ihsan) olarak değil, iki taraflı bir sözleşme (misak) temelinde sınırlandırılmış olmasıCevap
- BKanun üstünlüğü ilkesinin ilk kez açıkça zikredilerek padişahın kendi koyduğu kurallara uyacağına söz vermesi
- CAvrupalı devletlerin baskısı ve dış müdahaleler sonucunda uluslararası bir metin niteliği kazanması
- DTüm Osmanlı tebaasının din farkı gözetilmeksizin kanun önünde eşitliğinin (vatandaşlık statüsü) ilk kez kabul edilmesi
- ETürk tarihinin ilk yazılı anayasası olma özelliğini taşıyarak devletin yönetim biçimini değiştirmesi
Cevap
Sened-i İttifak'ı diğer belgelerden ayıran en temel fark, padişahın yetkilerinin tek taraflı bir irade beyanı yerine, Âyanlarla yapılan karşılıklı bir sözleşme (misak) yoluyla sınırlandırılmış olmasıdır.
Sened-i İttifak (), Türk hukuk tarihinde iktidarın sınırlandırıldığı ilk belgedir. Ancak bu sınırlama, Tanzimat () ve Islahat () fermanlarında olduğu gibi padişahın halkına tek taraflı olarak haklar tanıması (lütuf/ihsan) yoluyla değil; merkezi otorite ile taşradaki güç odakları (Âyanlar) arasında imzalanan bir 'misak' (sözleşme) yoluyla gerçekleşmiştir. Bu yönüyle İngiliz Magna Carta'sına () benzer şekilde 'pactum' (sözleşme) niteliği taşır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sened-i İttifak'ın Sözleşme (Misak) Niteliği
İpuçları
1
Belgenin bir ferman (padişahın buyruğu) mı yoksa bir anlaşma (iki tarafın imzası) mı olduğuna odaklanın.
2
Tanzimat ve Islahat Fermanları Sultan Abdülmecit tarafından tek taraflı ilan edilmişken, Sened-i İttifak'ta Alemdar Mustafa Paşa önderliğindeki yerel güçlerin imzası vardır.
3
Hukukta 'lütuf' (tek taraflı ihsan) ve 'misak' (karşılıklı sözleşme) kavramları arasındaki fark, Sened-i İttifak'ın en özgün yanıdır.
Daha Fazla Pratik
1876 Kanun-i Esasi'nin bu belgelerden farklı olarak neden 'anayasa' statüsü kazandığını (kurucu iktidar ve organların belirlenmesi açısından) inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Kronolojik olarak 'ilk' olma özelliğine bakarken, sınırlamanın halka yönelik (Tanzimat) mi yoksa bir sınıf veya zümreye yönelik (Sened-i İttifak - Âyanlar) mi olduğuna dikkat ederek de sonuca ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s