I. Dünya Savaşı'nın son döneminde duyurulan barış prensiplerinin 12. maddesinde; "Osmanlı İmparatorluğu'nda Türklerin çoğunlukta bulunduğu bölgelere kesin egemenlik hakkı tanınmalı, Türk egemenliği altındaki diğer milletlere de özerk gelişim güvencesi sağlanmalıdır." hükmüne yer verilmiştir.
Bu hükmün mütareke ve Paris'teki barış görüşmeleri sürecinde yarattığı siyasi ve hukuki etkilerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Aİstanbul Hükûmeti bu hükme dayanarak Doğu Anadolu'daki azınlık isyanlarını bastırmak amacıyla genel seferberlik ilan etmiş ve ordu birliklerini güçlendirmiştir.
- Bİstanbul'daki bazı aydınlar bu maddeyi ulusal bağımsızlığın tek teminatı sayarak Türkçülük fikri etrafında birleşmiş ve yabancı devlet mandalarını kesin bir dille reddetmiştir.
- Türk tarafı bu ilkeyi ulusal direnme hakkının ve Misak-ı Millî'nin meşruiyet dayanağı yaparken, İtilaf Devletleri ve azınlıklar aynı ilkeyi sahte nüfus iddialarıyla Anadolu'yu parçalamanın gerekçesi haline getirmiştir.Cevap
- Dİtilaf Devletleri bu ilke doğrultusunda Boğazların yönetimini ve güvenliğini kayıtsız şartsız Osmanlı Devleti'nin egemenliğine devretme kararı almıştır.
- EParis'te bir araya gelen büyük devletler, bu ilkeye bağlı kalarak Osmanlı topraklarında sömürgecilik veya manda gibi hiçbir vesayet yönetiminin kurulamayacağını tescil etmiştir.
Cevap
Türk tarafının bu ilkeyi ulusal direnme hakkının ve Misak-ı Millî'nin meşruiyet dayanağı yaparken, İtilaf Devletleri ve azınlıkların aynı ilkeyi sahte nüfus iddialarıyla Anadolu'yu parçalamanın gerekçesi haline getirdiğini belirten seçenek doğrudur.
Wilson İlkeleri'nin 12. maddesi, çoğunluk esasına vurgu yaptığı için Türk Millî Mücadelesi'nin (Müdafaa-i Hukuk ve Misak-ı Millî) en önemli diplomatik ve meşru dayanağı olmuştur. Aynı madde, gayrimüslim unsurlara da özerklik vadettiğinden azınlık cemiyetleri ve İtilaf Devletleri sahte nüfus istatistikleri ve propagandalar üreterek Paris Barış Konferansı'nda işgalleri ve mandater planları meşrulaştırmaya çalışmıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Wilson İlkeleri 12. Maddesinin Çift Yönlü Etkisi ve Paris Barış Görüşmelerindeki Çatışan Yansımaları
İpuçları
1
Maddenin hem Türk çoğunluğuna egemenlik tanıyan hem de gayrimüslim azınlıklara özerklik vadeden iki farklı hükmünü birlikte düşününüz.
2
Mustafa Kemal Paşa'nın kongrelerde savunduğu 'nüfus çoğunluğu ve haklılık' tezi ile azınlıkların Paris'e sunduğu sahte nüfus raporları arasındaki ilişkiyi hatırlayınız.
Daha Fazla Pratik
Paris Barış Konferansı'nda sunulan sahte iddiaları çürüten ilk uluslararası belge olan Amiral Bristol Raporu ile General Harbord Raporu'nun Wilson İlkeleri ile bağlantısını inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Wilson İlkeleri'nin 12. maddesini bir 'meşruiyet çatışması' olarak okumak mümkündür: Türk tarafı bu metni vatanın bölünmezliğine dayanak yaparken, emperyalist devletler aynı metni Anadolu'yu ayrılıkçı taleplerle parçalamanın manivelası olarak kullanmıştır.
Tahmini Süre:1m 30s