Examkin

Soru

Zorluk: OrtaTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye'nin jeolojik evrimi incelendiğinde, III.III. Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonlarında büyük ölçüde aşınarak deniz seviyesine yakın bir yontukdüz (peneplen) hâline gelen Anadolu kara kütlesinin, IV.IV. Jeolojik Zaman'ın (Kuvaterner) başlarında epirojenik hareketlerle toptan yükseldiği görülmektedir. Bu jeolojik sürecin sonucunda günümüz Türkiye arazisinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleştiği söylenebilir?

  1. A
    I.I. Jeolojik Zaman'a ait masif arazilerin ve taş kömürü yataklarının oluşması
  2. B
    Akarsuların taşıdığı alüvyonlarla geniş delta ovalarının meydana gelmesi
  3. Ortalama yükseltisi fazla olan plato yüzeylerinin geniş yer kaplamasıCevap
  4. D
    Alp-Himalaya kıvrım kuşağına bağlı olarak kuzey ve güneydeki sıradağların oluşması
  5. E
    Linyit, bor ve petrol yataklarının geniş alanlarda birikmesi

Cevap

Türkiye'de ortalama yükseltisi fazla olan plato yüzeylerinin geniş yer kaplaması, Anadolu kara kütlesinin toptan yükselmesinin doğrudan bir sonucudur.
Doğru seçenek olan plato yüzeylerinin geniş yer kaplaması durumu, Anadolu'nun Tersiyer sonunda deniz seviyesine yakın bir düzlük (peneplen) iken Kuvaterner başında epirojenik olarak yükselmesinin en temel kanıtıdır. Bu yükselme sonucunda İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi bölgelerdeki geniş düzlükler yüksek rakımlı platolara dönüşmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Jeolojik zamanın ve sürecin belirlenmesi
Süreç III.III. Zaman sonu ile IV.IV. Zaman başındaki epirojenik yükselmedir.
Soruda verilen zaman dilimi ve 'toptan yükselme' ifadesi epirojenezi işaret eder.
2
Yükselme öncesi durumun analizi
Anadolu bu süreçten hemen önce bir 'peneplen' (deniz seviyesinde düzlük) hâlindedir.
Epirojenez öncesi aşınım faaliyetleri araziyi düzleştirmiştir.
3
Yükselmenin sonucunun belirlenmesi
Düzlüklerin yüksekte kalmasıyla platolar oluşmuş ve akarsular canlanarak derin vadiler açmıştır.
Toptan yükselme, mevcut düzlüklerin yüksekliğini artırırken akarsuların aşındırma gücünü de artırır.

Anahtar Kavram

Epirojenez ve Peneplen İlişkisi

İpuçları

1
Anadolu'nun bir blok olarak yükselmesi, alçaktaki düzlükleri hangi yer şekline dönüştürür?
2
Peneplen hâline gelmiş bir arazinin dikey yönde yükselmesi, o arazideki akarsuların aşındırma gücünü artırarak derin vadiler açmasına neden olur.
3
Türkiye'nin ortalama yükseltisinin 11321132 metre gibi yüksek bir değerde olması ve İç Anadolu gibi düz yerlerin bile yüksekte bulunması bu süreçle ilgilidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki dağların oluşum mekanizmaları (kıvrılma ve kırılma) ile toptan yükselme arasındaki farkları karşılaştıran soruları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruda 'toptan yükselme' ifadesi anahtar kelimedir. Eğer bir kara kütlesi toptan yükseliyorsa, oradaki düzlükler yüksek düzlük (yani plato) hâline gelir. Diğer seçenekler ya farklı bir zaman dilimine (Paleozoyik) ya da farklı bir oluşum mekanizmasına (orojenez, volkanizma, dış kuvvetler) aittir.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Bu konudan daha fazla soru