Examkin

Soru

Zorluk: ZorParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye sınırları içerisinde yer alan K ve L merkezlerinde gerçekleştirilen coğrafi gözlemler sonucunda şu veriler elde edilmiştir:

* K merkezinde çizgisel dönüş hızı, L merkezinden daha fazladır.
* L merkezinde Kutup Yıldızı'nın (Polaris) ufuk düzlemi üzerindeki görünüm açısı, K merkezinden daha büyüktür.

Bu verilere dayanarak, K ve L merkezleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    L merkezinde tan ve gurup (alacakaranlık) süreleri K merkezine göre daha uzundur.
  2. 21 Aralık tarihinde güneş ışınlarının K merkezine düşme açısı L merkezinden daha dardır.Cevap
  3. C
    L merkezinde yıl boyunca yaşanan gece ile gündüz süreleri arasındaki fark K merkezinden daha fazladır.
  4. D
    K merkezinin başlangıç paraleline (Ekvator) olan kuş uçuşu uzaklığı L merkezinden daha azdır.
  5. E
    21 Haziran tarihinde L merkezinde yaşanan gündüz süresi K merkezinden daha uzundur.

Cevap

K merkezinin daha güneyde, L merkezinin ise daha kuzeyde yer aldığı tespit edildiğinden; K merkezinde güneş ışınlarının düşme açısının L'den daha dar olması coğrafi olarak imkansızdır.
Verilen bilgilere göre K merkezi daha güneyde (Ekvator'a yakın), L merkezi ise daha kuzeyde (Kutba yakın) yer almaktadır. Türkiye'nin bulunduğu enlemlerde (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ K), güneydeki bir merkez güneş ışınlarını her zaman kuzeydeki bir merkezden daha dik (büyük) açıyla alır. Dolayısıyla güneydeki K merkezinde güneş ışınlarının düşme açısının L'den daha dar (küçük) olması matematiksel olarak mümkün değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin enlem konumlarını belirle.
K merkezinde çizgisel hızın fazla olması onun güneyde, L merkezinde Kutup Yıldızı açısının büyük olması onun kuzeyde olduğunu gösterir.
Çizgisel hız Ekvator'a yaklaştıkça artar, Kutup Yıldızı'nın açısı ise enlem derecesine eşittir (kuzeye gidildikçe artar).
2
Tan/Gurup ve Süre farkı özelliklerini karşılaştır.
L merkezinin (Kuzey) alacakaranlık süresi ve gece-gündüz farkı daha fazladır.
Enlem etkisiyle kutba yaklaşıldıkça çizgisel hız azaldığı için tan/gurup uzar, eksen eğikliği nedeniyle de süre farkı artar.
3
Güneş ışınlarının düşme açısını analiz et.
K merkezi (Güney), her zaman güneş ışınlarını L merkezinden (Kuzey) daha büyük açıyla alır.
Türkiye Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde olduğu için güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daima daralır.

Anahtar Kavram

Enlem Etkisi ve Matematik Konum Sonuçları

İpuçları

1
Çizgisel dönüş hızının Türkiye'de Hatay'dan Sinop'a doğru nasıl değiştiğini düşünün.
2
Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı sadece Kuzey Yarım Küre'de gözlemlenir ve o yerin enlem derecesini verir.
3
Güneş ışınlarının düşme açısı Ekvator'dan kutuplara doğru daralır; bu durum Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe açının küçülmesi demektir.

Daha Fazla Pratik

Aynı merkezlerin 21 Mart tarihindeki gölge boyu değişimlerini ve yerçekimi ivmelerini karşılaştıran bir soru çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantık süzgeci yöntemi: Önce verilerden K=Güney, L=Kuzey sonucuna varın. Ardından şıklarda 'Kuzeyde artan/uzayan' özellikleri L için, 'Güneyde büyük olan' özellikleri K için doğrulayın.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Paraleller ve Enlem Etkileri

Bu konudan daha fazla soru