Soru

Zorluk: OrtaParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ} - 42^{\circ} Kuzey paralelleri arasında yer almasına bağlı olarak, güneyden kuzeye doğru gidildikçe bazı coğrafi özelliklerde değişimler yaşanmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe gözlemlenen ve enlem etkisi ile açıklanabilecek bir durum değildir?

  1. A
    Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki çizgisel dönüş hızının azalması
  2. B
    Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun uzayarak tutulma oranının artması
  3. Akarsuların akış hızlarının ve hidroelektrik enerji potansiyellerinin artış göstermesiCevap
  4. D
    Yer çekimi ivmesinin kutuplara yakınlığa bağlı olarak artması
  5. E
    Güneşin doğuş (tan) ve batış (gurup) sürelerinin alacakaranlık süresine bağlı olarak uzaması

Cevap

Akarsuların akış hızlarının ve hidroelektrik enerji potansiyellerinin artış göstermesi, enlem etkisiyle değil, Türkiye'nin yer şekilleri ve yükselti gibi özel konum özellikleri ile açıklanır.
Doğru cevap olan ifade, akarsuların hidroelektrik potansiyelinden bahsetmektedir. Türkiye'de akarsuların enerji potansiyelinin yüksek olması, ülkenin ortalama yükseltisinin fazla ve yer şekillerinin engebeli olmasından (Özel Konum) kaynaklanır. Güneyden kuzeye gidildikçe bu potansiyelin değişmesi enlem ile değil, arazinin topografik yapısıyla ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik konum ve enlem etkisinin temel sonuçlarını gözden geçir.
Enlem etkisi; güneş ışınlarının geliş açısı, çizgisel hız, yer çekimi ve gece-gündüz süreleri gibi unsurları etkiler.
Soruda enlem etkisiyle açıklanamayacak olan unsuru bulmak için matematik konumun sınırlarını belirlemek gerekir.
2
Seçeneklerde verilen değişimlerin nedenlerini analiz et.
Çizgisel hız, tutulma oranı, yer çekimi ve tan/gurup süreleri Ekvator'dan kutuplara (Güneyden Kuzeye) değişen matematiksel unsurlardır.
Her bir seçeneğin 'Matematik Konum' mu yoksa 'Özel Konum' mu kaynaklı olduğunu ayırt etmek temel çözüm yoludur.
3
Akarsu enerji potansiyeli ve akış hızını etkileyen faktörü belirle.
Bu özellikler doğrudan arazinin eğimi ve deniz seviyesinden yüksekliği ile ilgilidir.
Yükselti ve yer şekilleri 'Özel Konum' dahilinde incelendiği için enlem etkisiyle açıklanamaz.

Anahtar Kavram

Matematik Konum (Enlem) ve Özel Konum Ayrımı

İpuçları

1
Bir özelliğin enlemle mi yoksa yükseltiyle mi ilgili olduğunu anlamak için 'Bu özellik Dünya'nın her yerinde aynı enlemde benzer mi?' diye sor.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konum sonuçları (yükselti, dağların uzanışı) ile matematik konum sonuçlarını karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Tahmini Süre:50s
Bu soruyu puanla