Sıfat tamlamalarında isim ile sıfatın yeri değiştirilip isme üçüncü tekil kişi iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) getirilerek "kurallı birleşik sıfat" oluşturulabilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uygun bir birleşik sıfat kullanılmıştır?
- AKöyün dar sokaklarında yürürken çocukluğumun o huzurlu günlerini hatırladım.
- BBirçok sanatçı, bu önemli sergiye katılabilmek için erkenden şehre geldi.
- Mutfaktaki masanın üzerinde, ucu kırık bir kalemle bir şeyler karalıyordu.Cevap
- DDüşüncelerini her zaman açık açık söylemekten çekinmeyen, dürüst bir insandı.
- EBazıları bu yeni karara şiddetle karşı çıkarak toplantı salonunu terk etti.
Cevap
Mutfaktaki masanın üzerinde, ucu kırık bir kalemle bir şeyler karalıyordu.
"Ucu kırık bir kalem" tamlamasında, sıfat olan "ucu kırık" ifadesi aslen "kırık uç" tamlamasından türetilmiştir. İsim (uç) başa gelmiş, üzerine iyelik eki (-u) almış ve sıfat (kırık) sona geçerek birleşik bir niteleyici grup oluşturmuştur. Bu yapı, kurallı birleşik sıfatların en karakteristik oluşum yollarından biridir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kurallı Birleşik Sıfatların Oluşumu (Yer Değiştirme Yöntemi)
İpuçları
1
Cümlelerdeki birleşik yapılı sıfatları bulmaya odaklanın (örneğin; 'birçok', 'ucu kırık').
2
Birleşik sıfatın iç yapısını inceleyin: Hangi isimle sıfat yer değiştirmiş olabilir? (Örn: 'Mavi gözlü' mü yoksa 'Gözü mavi' mi?)
3
İyelik eki almış ismin, aslen bir sıfat tamlamasının tamlananı (isimi) olup olmadığına bakın.
Daha Fazla Pratik
Kurallı birleşik sıfatların diğer bir yöntemi olan 'sıfat tamlamasına -lı, -lık, -sız eklerinin getirilmesi' (Örn: beş parasız, üç günlük) konusunu tekrar ediniz.
Alternatif Yöntem
Sıfat grubunu orijinal tamlama haline getirmeyi deneyin. Eğer 'X-i Y' yapısı 'Y X' şeklinde anlamlı bir sıfat tamlaması oluşturuyorsa (Ucu kırık -> Kırık uç), bu kurallı birleşik sıfattır.
Tahmini Süre:1m 30s