Examkin

Soru

Zorluk: ZorParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'nin matematik konumu (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri) göz önüne alındığında, enlem etkisinin sonuçları güneyden kuzeye gidildikçe belirgin bir değişim gösterir. Bu değişimlerin bir kısmı doğrudan astronomik ve geometrik faktörlerden kaynaklanırken, bir kısmında özel konum şartları (yükselti, karasallık, nemlilik) da belirleyici bir rol oynayabilir.

Buna göre, aşağıda verilen coğrafi özelliklerden hangisinin Türkiye'nin kuzeyine doğru gidildikçe değişmesi, sadece mutlak konum (enlem) etkisiyle açıklanabilir?

  1. A
    Kalıcı kar sınırının deniz seviyesine daha fazla yaklaşması
  2. B
    Güneşlenme süresinin yıl içindeki toplam değerinin azalması
  3. Grup ve tan (alacakaranlık) süresinin daha uzun hale gelmesiCevap
  4. D
    Tarım ürünlerinin hasat edilme vaktinin daha geç olması
  5. E
    Deniz sularındaki tuzluluk oranının belirgin şekilde düşmesi

Cevap

Grup ve tan (alacakaranlık) süresinin kuzeye doğru gidildikçe uzaması, sadece mutlak konum (enlem) ile açıklanabilen bir durumdur.
Doğru cevap olan alacakaranlık süresinin değişimi, doğrudan Dünya'nın çizgisel dönüş hızıyla ilgilidir. Çizgisel hız enlem derecesine bağlı olarak matematiksel bir kesinlikle değiştiği için bu durum üzerinde yükselti veya karasallık gibi özel konum şartlarının hiçbir etkisi bulunmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak konum ve özel konum kavramlarını ayırt etme
Matematik (mutlak) konum sadece enlem ve boylam dereceleriyle ilgiliyken; özel konum yükselti, denizellik ve yer şekillerini kapsar.
Soruda sadece enlem etkisine bağlı olan, diğer faktörlerden etkilenmeyen seçeneği bulmamız istenmektedir.
2
Çizgisel hız ve enlem ilişkisini analiz etme
Dünya'nın eksen etrafındaki dönüş hızı (çizgisel hız), Ekvator'dan kutuplara doğru azalır.
Çizgisel hızın azalması, Güneş'in ufuk çizgisindeki geçiş hızını yavaşlatır.
3
Alacakaranlık süresini yorumlama
Sinop gibi kuzey illerimizde çizgisel hız daha az olduğu için Güneş daha yavaş doğar ve batar; bu da grup ve tan süresini uzatır.
Bu durum tamamen geometrik bir sonuçtur ve yer şekilleri veya iklim gibi özel şartlar tarafından değiştirilemez.
4
Diğer seçeneklerdeki 'karışık' etkileri eleme
Güneşlenme süresi, tuzluluk, hasat vakti ve kar sınırı gibi özelliklerin tamamında iklim, nem veya yükselti gibi yan faktörler devreye girer.
Saf enlem etkisini belirlemek için astronomik bir sonuç olan çizgisel hız temelli olay seçilmelidir.

Anahtar Kavram

Çizgisel hız ve alacakaranlık süresi arasındaki matematiksel ilişki tamamen enleme bağlıdır.

İpuçları

1
Güneşlenme süresi ile gündüz süresi arasındaki farkı düşünün; hangisi sadece matematiksel hesapla bulunur?
2
Çizgisel hızın Ekvator'dan kutuplara doğru nasıl değiştiğini ve bu hızın güneşin doğuş/batış anına etkisini hatırlayın.
3
Bir özelliğin 'sadece' enlemle açıklanabilmesi için yer şekilleri, denizellik veya yükselti gibi faktörlerden tamamen bağımsız olması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun çizgisel hız ve yerçekimi üzerindeki etkilerini karşılaştıran soruları çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Gece-gündüz süre farkı, çizgisel hız ve yerçekimi gibi kavramlar genellikle 'saf' matematik konum sonuçlarıdır; sıcaklık temelli sonuçlar ise 'karışık' (matematik + özel) sonuçlardır.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Paraleller ve Enlem Etkileri

Bu konudan daha fazla soru