Examkin

Soru

Zorluk: OrtaTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye arazisinin büyük bir kısmı genç oluşumlu (III. ve IV. Jeolojik Zaman) olsa da, bu arazinin temellerinde I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş sert, yaşlı kütleler bulunur. "Masif" adı verilen bu kütlelere Bitlis, Kırşehir ve Mardin-Eşik masifleri örnek gösterilebilir. Bu sert kütlelerin, III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) meydana gelen Alp Orojenezi (Alp-Himalaya kıvrım hareketleri) sırasındaki davranışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. Sert ve dirençli yapıları nedeniyle esnemeyip kırılarak veya blok halinde yükselip alçalarak sürece katılmışlardır.Cevap
  2. B
    Şiddetli yan basınçların etkisiyle tamamen eriyerek magmaya dönüşmüş ve Karadeniz ile Akdeniz dağ kuşağını beslemişlerdir.
  3. C
    Çevrelerindeki tortul tabakalarla aynı esneklikte oldukları için kıvrılarak bugünkü kıvrımlı sıradağların en yüksek zirvelerini oluşturmuşlardır.
  4. D
    Tethys Denizi'nin tabanına tamamen çökerek bu dönemde oluşan petrol, linyit ve bor yataklarının oluşumuna kaynaklık etmişlerdir.
  5. E
    Orojenez sürecinden etkilenmemiş, sadece IV. Jeolojik Zaman'daki buzullaşmanın etkisiyle aşınarak deniz seviyesine inmişlerdir.

Cevap

Masifler, sert ve dirençli yapıları nedeniyle yan basınçlara karşı kıvrılma yerine kırılma veya dikey yönde yükselme-alçalma şeklinde tepki vermişlerdir.
Masif araziler, I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş ve yüksek basınç ile sıcaklık altında başkalaşıma uğrayarak sertleşmiş kütlelerdir. III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) meydana gelen Alp Orojenezi sırasında çevrelerindeki genç tortul tabakalar (esnek oldukları için) kıvrılarak Kuzey Anadolu ve Toros Dağlarını oluştururken; masifler, bu yan basınçlara sert yapıları nedeniyle kırılarak veya dikey yönde (epirojenik benzeri) yükselip alçalarak yanıt vermişlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Masiflerin jeolojik özelliklerini analiz etme
Masifler, I. Jeolojik Zaman'da oluşmuş, metamorfizma geçirerek sertleşmiş temel arazilerdir.
Bu kütlelerin esneklik kapasiteleri, sonraki dönemlerde biriken tortul tabakalardan çok daha düşüktür.
2
Orojenez (dağ oluşumu) etkisini değerlendirme
III. Jeolojik Zaman'da levha hareketleriyle gelen yan basınçlar, esnek tabakaları kıvrırken sert kütleleri kırılmaya zorlar.
Alp-Himalaya orojenezi Türkiye'yi kuzey ve güneyden sıkıştırdığında, aradaki sert masifler direnç gösterir.
3
Doğru sonucu belirleme
Sert kütleler kıvrılamadığı için kırılma yoluyla yükselip alçalarak orojenez sürecine katılmış olurlar.
Jeolojik olarak 'rijit' (sert) kütlelerin deformasyon biçimi kırılmadır.

Anahtar Kavram

Masif arazilerin jeolojik karakteri ve tektonik hareketlere tepkisi

İpuçları

1
Masif kelimesi, jeolojide 'sertleşmiş kütle' anlamına gelir.
2
Bir maddenin esnekliği azaldıkça, basınç karşısında kıvrılması zorlaşır ve kırılması kolaylaşır.
3
Alp Orojenezi, Türkiye'yi sıkıştıran ana kuvvettir. Bu sıkıştırma sırasında sert kütlelerin (masiflerin) nasıl davranacağını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Farklı masif alanların (Örn: Yıldız Dağları Masifi) harita üzerindeki yerlerini ve buraların deprem riskiyle ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Bu konudan daha fazla soru