Türkiye'de akarsuların ağız kesimlerinde delta ovalarının oluşabilmesi; kıyı derinliğinin az olması (sığ kıyı), kıyıda güçlü akıntıların bulunmaması ve akarsuyun bol miktarda alüvyon taşıması gibi şartlara bağlıdır. Sakarya Nehri, havza genişliği ve taşıdığı yıllık alüvyon miktarı bakımından oldukça zengin bir potansiyele sahip olmasına rağmen, döküldüğü Karadeniz kıyısında Çukurova, Bafra veya Çarşamba gibi geniş bir delta ovası oluşturamamıştır.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- İstanbul Boğazı'ndan gelen güçlü üst akıntıların biriken malzemeyi süpürmesi ve kıta sahanlığının bu alanda dar olmasıCevap
- BAkarsu havzasının büyük bölümünün karstik (kalkerli) arazilerden oluşması nedeniyle taşınan malzemenin suda çözünerek tortulaşamaması
- CKuzey Anadolu Fay Hattı boyunca meydana gelen tektonik çökmelerin, akarsuyun biriktirdiği malzemeyi sürekli olarak derinlere çekmesi
- DBatı Karadeniz'de gel-git (med-cezir) genliğinin Orta Karadeniz'e göre çok daha yüksek olması nedeniyle birikmenin engellenmesi
- EAkarsu yatağının ağız kısmında menderesler çizerek hızını kaybetmesi ve taşıdığı alüvyonları kıyıya ulaştıramadan yatağında biriktirmesi
Cevap
Sakarya Nehri'nin geniş bir delta oluşturamamasının temel nedeni, İstanbul Boğazı'ndan gelen güçlü akıntıların alüvyon birikimini engellemesi ve kıyı derinliğinin (kıta sahanlığı) uygun olmamasıdır.
Sakarya Nehri, Karadeniz'e döküldüğü noktada İstanbul Boğazı'ndan gelen güçlü üst akıntıların etkisi altındadır. Bu akıntılar, nehrin getirdiği alüvyonların kıyıda çökelmesine izin vermeden derin denizlere taşır. Ayrıca, Sakarya'nın döküldüğü alanda kıta sahanlığı, Orta Karadeniz'deki Bafra ve Çarşamba kıyılarına göre daha dardır ( metre derinliğe çok daha hızlı ulaşılır).
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Delta Ovası Oluşumunu Sınırlayan Faktörler
İpuçları
1
Delta oluşumu için denizin sığ olması ve akıntıların birikimi süpürmemesi gerekir.
2
Sakarya Nehri'nin döküldüğü yer, İstanbul Boğazı'na coğrafi olarak oldukça yakındır.
3
Boğazlar arasındaki su seviyesi ve yoğunluk farkı, nehrin döküldüğü kıyıda güçlü su hareketlerine yol açar.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'deki diğer delta ovalarının (Seyhan, Ceyhan, Göksu) oluşum şartlarını ve benzerliklerini inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Kıyaslama yöntemi: Orta Karadeniz'deki Bafra/Çarşamba deltalarının oluştuğu bölgenin kıyı derinliği ile Sakarya'nın döküldüğü kıyının derinliği harita üzerinden karşılaştırılabilir.
Tahmini Süre:1m 30s