Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu dikkate alındığında, ülkenin en güneyinden en kuzeyine doğru gerçekleştirilen bir yolculukta bazı coğrafi değişkenlerin düzenli bir şekilde farklılaştığı görülür.
Aşağıdaki tabloda, bu değişimlerden bazıları karşılaştırmalı olarak verilmiştir:
| Değişken | Hatay Yakınları ( K) | Sinop Yakınları ( K) |
|---|---|---|
| Çizgisel Dönüş Hızı | Daha Fazla | Daha Az |
| Alacakaranlık (Gurup/Tan) Süresi | Daha Kısa | Daha Uzun |
| Yerçekimi Kuvveti | Daha Az | Daha Fazla |
Tabloda belirtilen bu değişimlerin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- ATürkiye'nin ortalama yükseltisinin batıdan doğuya doğru artış göstermesi
- BYer şekillerinin engebeli olması ve dağların uzanış doğrultusu
- Dünyanın şekline bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe enlem etkisinin değişmesiCevap
- DTürkiye'nin başlangıç meridyeninin doğusunda yer alması
- EÜç tarafının denizlerle çevrili olması ve nemlilik oranının değişmesi
Cevap
Değişimlerin temel nedeni, dünyanın küresel (ve geoid) şekline bağlı olarak enlem derecelerinin değişmesi ve buna bağlı enlem etkileridir.
Dünyanın şekli nedeniyle Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel dönüş hızı azalır, yerçekimi (geoid şekilden dolayı) artar ve çizgisel hızın azalmasına bağlı olarak güneşin doğuş/batış anı olan alacakaranlık süresi uzar. Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe görülen bu değişimler doğrudan enlem etkisidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Enlem Etkisi (Matematik Konum)
İpuçları
1
Tablodaki özelliklerin (çizgisel hız, yerçekimi vb.) Türkiye'nin hangi yönünde düzenli olarak değiştiğine odaklanın.
2
Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe dünyanın şekli nedeniyle hangi temel değerlerin (hız, süre, çekim) değiştiğini hatırlayın.
3
Eğer bir değişim Türkiye'nin güneyi ile kuzeyi arasında 'düzenli' bir hat izliyorsa, bu durum büyük olasılıkla matematik konum (enlem) sonucudur.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'nin matematik konumunun deniz tuzluluğu ve gölge boyu üzerindeki etkilerini de inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s